Soran, muhafaza Irbil (Kurdystan iracki, Irak) · kurdystan
Droga Hamiltona i wąwóz Rawanduz
| Typ | kanion, droga motocyklowa, wodospad, gory |
|---|---|
| Czas | dzień jazdy: wąwóz Gali Ali Beg, Rawanduz i Bekhal z postojami, potem na wschód do granicy z Iranem |
| Wstęp | bez opłat; parkingi przy wodospadach Gali Ali Beg i Bekhal mogą być płatne [do sprawdzenia] |
| Trasa | Irbil – Rawanduz – granica z Iranem w Hadżi Omran, ok. 185 km |
| Budowa | 1928–1932, ok. 1000 robotników |
| Inżynier | Archibald Milne Hamilton (ur. 1898), Nowozelandczyk z Waimate |
| Książka | „Road Through Kurdistan” (1937) |
| Gali Ali Beg | wąwóz długości ok. 12 km z wodospadem przedstawionym na banknocie 5000 dinarów irackich |
| Góry | Halgurd przy granicy z Iranem, jeden z najwyższych szczytów Iraku |
O miejscu
Droga Hamiltona prowadzi z Irbilu, z równiny, w góry Zagros, aż do granicy z Iranem w Hadżi Omran. Ma ok. 185 km. Jej najpiękniejsza część zaczyna się za Chalifanem, gdzie szosa wchodzi w wąwóz Gali Ali Beg. Na długości ok. 12 km wapienne ściany zbliżają się do siebie tak, że droga, rzeka i skała mieszczą się obok siebie z trudem. W środku wąwozu z półki skalnej spada wodospad Gali Ali Beg, przedstawiony na irackim banknocie 5000 dinarów. Dalej droga wspina się do Rawanduzu, miasteczka zawieszonego nad kanionem rzeki o tej samej nazwie. Z jego krawędzi widać w dole warstwowe ściany i serpentyny szosy, które o zmierzchu znaczą światła samochodów. Kilka kilometrów od Rawanduzu leży drugi wodospad, Bekhal, wśród skał i zieleni. Za Soranem droga wjeżdża między wysokie góry przy granicy, pod masyw Halgurd, gdzie śnieg leży do lata.
Drogę zbudowali Brytyjczycy, którzy po upadku Imperium Osmańskiego kontrolowali świeżo utworzony Irak. Chodziło o szlak strategiczny z Mezopotamii do Persji i o kontrolę nad kurdyjskimi plemionami gór. Prace powierzono w 1928 r. nowozelandzkiemu inżynierowi Archibaldowi Milne'owi Hamiltonowi, urodzonemu w 1898 r. w Waimate. Przyjechał do Rawanduzu, nie znając ani kraju, ani kurdyjskiego. Przez cztery lata z ok. tysiącem robotników różnych narodowości przebijał się przez wąwozy, walczył z chorobami, sporami między plemionami i biurokracją. Przy wodospadzie Gali Ali Beg miał obóz, w którym mieszkał przez dwa lata. Pomagał mu wódz z Rawanduzu Ismail Beg, który marzył o neutralnym Kurdystanie na wzór Szwajcarii. Hamilton opisał budowę w książce „Road Through Kurdistan” (1937). Napisał w niej, że nie zna ludzi, którzy kochaliby kwiaty i wiosnę bardziej niż Kurdowie.
Hamilton miał nadzieję, że droga połączy ludy regionu. W XX w. była jednak wielokrotnie szlakiem wojsk i polem walk. Dziś to przede wszystkim droga turystów, wędrowców i handlu z Iranem. Wzdłuż niej powstały hotele, domki i herbaciarnie, a w Rawanduzu stoi odnowiony pomnik inżyniera. Latem i w święto Id al-Fitr nad wodospady przyjeżdżają tłumy z Irbilu i z całego Iraku, uciekając przed upałem równiny. W 2009 lub 2010 r. Rawanduz odwiedzili wnuk i córka Hamiltona. Mieszkańcy gór mówią, że droga zmieniła ich życie, i nadal nazywają ją jego imieniem.
Na miejscu
- Wąwóz Gali Ali Beg z wodospadem i mostami nad rzeką. Najlepiej rano, zanim przyjadą wycieczki.
- Rawanduz: widok w głąb kanionu z krawędzi miasta i pomnik Hamiltona [miejsce widokowe do sprawdzenia].
- Wodospad Bekhal przy drodze z Rawanduzu, z restauracjami i straganami nad wodą.
- Za Choman droga do granicy: wysokie góry, łąki i masyw Halgurd, cel wędrówek w lecie.
Praktycznie
- Szkic jedzie z Amadiji przez Barzan do wąwozu Gali Ali Beg, potem przez Rawanduz i Soran do przejścia Hadżi Omran – Piranszahr na granicy z Iranem. Cała Droga Hamiltona jest asfaltowa [stan nawierzchni i remontów do sprawdzenia], ale ma wiele zakrętów, ciężarówek jadących do Iranu i punktów kontrolnych.
- W 2023 r. w Kurdystanie irackim benzyna 95 kosztowała niecałe 1 USD za litr, a jej jakość bywała różna (madornomad.com, 2023-09) [do sprawdzenia przed wyjazdem]. Lepiej nie jechać po zmroku, bo na drogach są dziury i nieoświetlone przeszkody.
- Przejście Hadżi Omran – Piranszahr obsługuje ruch osobowy i towarowy z Iranem. Czy cudzoziemcy mogą przejechać tędy własnym motocyklem i jakie dokumenty są potrzebne (carnet de passages do Iranu, wiza irańska), trzeba sprawdzić przed wyjazdem.
Źródła (6)
en.wikipedia.org/wiki/Hamilton_Road, kurdistanchronicle.com/babat/2634, en.wikipedia.org/wiki/Rawandiz, shafaq.com/en/Kurdistan/Visit-Kurdistan-Where..., shafaq.com/en/Kurdistan/Visit-Kurdistan-Feel-..., www.madornomad.com/motorcycle-travel-guide-iraq/
36.63139, 44.44611 (wikidata:Q4115462)