Typ	kanion, gory, rzeka, droga motocyklowa, miasto
Czas	przejazd Van – Başkale – Hakkâri ok. 200 km, 3–4 godziny z postojami; z Hakkâri dalej przez Şırnak cały następny dzień
Wstęp	dolina i punkt widokowy bezpłatne
Hakkâri	ok. 1720 m n.p.m., ok. 58,5 tys. mieszkańców (2023); dawna nazwa Çölemerik (Julamerk)
Zap	Wielki Zab, ok. 400 km, od gór nad jeziorem Van do Tygrysu w Iraku; w starożytności Lykos
Cilo	szczyt Reşko (Uludoruk) 4135 m, z lodowcami; Park Narodowy Gór Cilo i Sat od 26 września 2020 r. (27 500 ha)
Stele	13 kurhanowych stel z epoki brązu znalezionych w 1998 r., dziś w muzeum w Van
Medresa Meydan	1700–1701 według napisu nad wejściem
Kudszanis	siedziba patriarchów Kościoła Wschodu (ród Szymona) do 1915 r.; dziś wieś Konak

Na miejscu

• Przejazd doliną Zap między Başkale a Hakkâri z postojami na zatoczkach nad wąwozem; najlepiej w południe, gdy słońce wpada na dno doliny.
• Punkt widokowy Seyir Tepesi nad Hakkâri i medresa Meydan w mieście.
• Opcjonalnie wieś Konak (dawne Kudszanis) z ruinami kościoła patriarchów [dojazd i nawierzchnia do sprawdzenia].
• Dalej na zachód droga przez góry do Şırnak i Siirt: kolejne wąwozy i przełęcze, rzadko odwiedzane.

O miejscu

Droga z Van do Hakkâri jest jedną z najbardziej dramatycznych w Turcji. Najpierw wspina się przez dwie wysokie przełęcze, Kurubaş i Güzeldere, potem przez płaskowyż Başkale, a za nim zjeżdża do doliny Wielkiego Zabu (po turecku Zap). Rzeka wcina się tu w jeden z najwęższych i najgłębszych wąwozów kraju: skalne ściany wznoszą się setki metrów nad nurtem, a droga biegnie półką nad wodą, przez tunele i mosty. Zap uchodzi za najszybciej płynącą rzekę Turcji. Wiosną i na początku lata niesie wodę z topniejących śniegów, jest mętna i głośna, a raftingowcy organizują tu zawody. Dalej rzeka płynie do Iraku i uchodzi do Tygrysu pod Mosulem. Grecy nazywali ją Lykos, „wilk”.

Hakkâri leży na stromym zboczu nad doliną, na wysokości ok. 1720 m, w samym środku gór. Na wschodzie wznosi się masyw Cilo z najwyższym szczytem Taurusu Wschodniego, Reşko (Uludoruk), 4135 m. Ma ostatnie w Turcji większe lodowce, które szybko topnieją. Dalej leżą góry Sat z jeziorami polodowcowymi. Od 2020 r. oba pasma tworzą park narodowy. Przez dziesięciolecia konfliktu z PKK cały region był zamknięty. Wspinacze dostali pierwsze zezwolenia w 2002 r., a ostatnie lata przyniosły festiwale i coraz więcej turystów. Wejście w góry Cilo i Sat nadal wymaga zgody władz.

Góry Hakkâri miały długą i burzliwą historię. W epoce brązu stawiano tu kamienne stele z wyrytymi postaciami wojowników. Trzynaście takich stel znaleziono w samym mieście w 1998 r. i dziś są w muzeum w Van. W średniowieczu i czasach osmańskich rządzili tu kurdyjscy emirowie Hakkâri. Z ich czasów stoi w mieście medresa Meydan z 1700–1701 r. W wysokich dolinach mieszkały też plemiona asyryjskich chrześcijan Kościoła Wschodu. Ich patriarchowie z rodu Mar Szymona rezydowali we wsi Kudszanis (dziś Konak) niedaleko Hakkâri, przy kościele Mar Szality. W 1915 r., w czasie rzezi zwanej przez Asyryjczyków Sayfo („miecz”), patriarcha Szymon XIX Beniamin i jego ludzie musieli uciekać do Persji, a doliny opustoszały. Opuszczony kościół patriarchów stoi do dziś.

Miasto nie ma zabytków na skalę Van, ale samo położenie wystarcza. Nowy punkt widokowy Seyir Tepesi nad miastem pokazuje dolinę Zap, góry Sümbül i Hakkâri na jednym zdjęciu. Wiosną na zboczach Cilo i Sat kwitnie szachownica cesarska (Fritillaria imperialis), po turecku ters lale albo ağlayan gelin, „płacząca panna młoda”, bo jej pomarańczowe kwiaty zwisają w dół.

37.57444, 43.74083 (wikidata:Q206895)