Górna Mezopotamia, prowincja Şanlıurfa (Turcja) · mezopotamia
Halfeti i twierdza Rumkale
| Typ | rzeka, widok, miasto, zamek |
|---|---|
| Czas | pół dnia: spacer po starym mieście i rejs ok. 1,5 h; najlepiej późnym popołudniem, do zachodu słońca |
| Wstęp | Halfeti bez opłat; łódź do Rumkale i Savaşan płatna u przewoźników [cena do sprawdzenia]; Rumkale bezpłatnie (taryfa Ministerstwa Kultury i Turystyki od 2027-04-01) |
| Rzeka | Eufrat, zbiornik zapory Birecik napełniany od grudnia 1999 r. |
| Zatopione | ok. 40% dawnego miasteczka (przed zaporą ok. 2600 mieszkańców); mieszkańców przeniesiono do Yeni Halfeti (Karaotlak), ok. 10 km dalej |
| Rumkale | twierdza na skale u ujścia Merzimen Çayı do Eufratu, prowincja Gaziantep; siedziba katolikosów ormiańskich ok. 1150–1292 |
| Cittaslow | od 2013 r. (sieć „spokojnych miast”) |
| Róże | karagül, ciemnobordowe, prawie czarne róże uprawiane w okolicy |
O miejscu
Halfeti leży w miejscu, gdzie Eufrat przecina wapienny płaskowyż północnej Mezopotamii jasnym kanionem. Od grudnia 1999 r. dolinę wypełnia zbiornik zapory Birecik, zbudowanej w ramach wielkiego programu nawadniania południowo-wschodniej Turcji. Woda zalała ok. 40% starego miasteczka, które liczyło wtedy ok. 2600 mieszkańców. Ludzi przeniesiono do nowego Halfeti, Karaotlak, ok. 10 km dalej. Na stoku nad wodą zostały kamienne domy, z których część stoi do połowy w zalewie. Nad turkusową wodą stromo wznoszą się białe ściany doliny. Ten widok pośrodku spalonej słońcem stepu jest jednym z najbardziej zaskakujących w Turcji. Najpiękniej jest pod wieczór, gdy łodzie wracają, a skały robią się złote.
Rejs łodzią prowadzi w górę i w dół zalanej doliny. W pobliskiej wsi Savaşan, prawie w całości zatopionej, z wody wystaje górna połowa minaretu meczetu z 1807 r. To najczęściej fotografowany kadr okolicy. Wyżej na skalnym cyplu u ujścia potoku Merzimen stoi Rumkale, „Rzymska Twierdza”, po ormiańsku Hromkla. Ok. 1150 r. kupił ją katolikos Grzegorz III Pahlawuni i przez blisko półtora wieku była siedzibą zwierzchników Kościoła ormiańskiego. W 1166 r. wybrano tu katolikosa Nersesa IV, poetę zwanego Sznorhali, „Pełen Łaski”. W skryptorium pracował Toros Roslin, najsłynniejszy ormiański iluminator rękopisów. W 1292 r., po długim oblężeniu, twierdzę zdobyli mamelucy, wymordowali załogę, a duchownych uprowadzili. Miejscowa tradycja mówi, że w tych skałach przebywał apostoł Jan. Rumkale należy do sąsiedniej prowincji Gaziantep.
Przed zaporą Halfeti żyło z ryb i z sadów pistacjowych na brzegach rzeki. Dziś żyje z turystyki: łodzi, kawiarni nad wodą i pensjonatów. W 2013 r. miasteczko dołączyło do sieci „spokojnych miast” Cittaslow. Słynie z róż karagül. Są ciemnobordowe, a w pełnym słońcu prawie czarne. Internetowa legenda, że rosną tylko tutaj, nie jest prawdą, ale sadzi się je w ogrodach i sprzedaje jako pamiątkę. Najładniej kwitną późną wiosną.
Na miejscu
- Spacer po starym Halfeti: kamienne domy i do połowy zalany meczet. Widok na zakole najlepszy z drogi nad miasteczkiem.
- Rejs ok. 1,5 h z przystani: zatopiona wieś Savaşan z minaretem w wodzie, Rumkale i jaskinia Kız Mağarası. Czy łodzie przybijają do Rumkale i czy można wejść na twierdzę, trzeba sprawdzić na miejscu, bo w 2017 r. trwała tam odbudowa.
- Wieczorem herbata albo ryba z Eufratu na tarasach nad wodą.
Praktycznie
- Do starego Halfeti prowadzi asfalt z nowego miasta i z Birecik. Parking jest nad przystanią [do sprawdzenia]. Szkic dojeżdża od Nemrut Dağı przez Kâhtę i Bozovę.
- W lipcu w dolinie jest bardzo gorąco, w Şanlıurfie średnie maksimum przekracza 35 °C [do sprawdzenia]. Lepiej przyjechać po południu i spać na miejscu, a jechać rano.
- W weekendy i święta przyjeżdża tu dużo turystów z Gaziantepu i Şanlıurfy. Na rejs lepiej wypłynąć rano albo w tygodniu.
- Ceny rejsów podawane w przewodnikach (50–100 TRY) są nieaktualne [do sprawdzenia przed wyjazdem].
Źródła (6)
en.wikipedia.org/wiki/Halfeti, en.wikipedia.org/wiki/Rumkale, hurriyetdailynews.com/half-sunken-city-halfet..., theculturetrip.com/turkey/articles/halfeti-a-..., yolcu360.com/blog/halfeti-gezilecek-yerler/, www.alomaliye.com/wp-content/uploads/2026/09/...
37.24444, 37.86861 (wikidata:Q258838)