Azerbejdżan Wschodni, dolina Araksu koło Dżolfy (Iran) · iran
Klasztor św. Stefana (Surb Stepanos, Սուրբ Ստեփանոս վանք; pers. Kelisa-je Sant Estepanus)
| Typ | kanion, klasztor, unesco, ormianskie, widok, droga motocyklowa |
|---|---|
| Czas | 1–2 godziny w klasztorze; droga doliną Araksu z Dżolfy do Nurduzu to pół dnia jazdy z przystankami |
| Wstęp | bilet dla cudzoziemców [cena do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Położenie | kanion Araksu ok. 15 km na zachód od Dżolfy, rzeka jest granicą z Nachiczewanem (Azerbejdżan) |
| Historia | według tradycji kościół św. Bartłomieja ok. 62 r.; klasztor od IX w.; przebudowany w 1330 r.; odnowiony w latach 1819–1825 |
| UNESCO | tak, 2008 (Ormiańskie zespoły klasztorne Iranu, razem z klasztorem św. Tadeusza i kaplicą w Dzordzor) |
| Inna nazwa | Magardawank |
O miejscu
Za Dżolfą Araks wcina się w nagie góry. Rzeka płynie głębokim kanionem w kolorach ochry, czerwieni i fioletu, a pas zieleni ciągnie się tylko przy samym brzegu. Drugi brzeg to już Nachiczewan, eksklawa Azerbejdżanu, z wieżami strażniczymi i linią kolejową. Droga wzdłuż Araksu z Dżolfy przez Kordaszt do Nurduzu to jedna z najpiękniejszych dróg Iranu: ok. 120 km zakrętów w kanionie, prawie bez ruchu. Ok. 15 km na zachód od Dżolfy, w bocznej dolinie, stoi klasztor św. Stefana. Jego kopuła z różowego i szarego kamienia odcina się od pustych zboczy jak klejnot.
Według ormiańskiej tradycji pierwszy kościół zbudował tu ok. 62 r. apostoł Bartłomiej. Klasztor powstał w IX w. Ucierpiał w wojnach Seldżuków z Bizancjum i od trzęsień ziemi. Po najeździe Mongołów w XIII w. Kościół ormiański zawarł ugodę z Ilchanidami i klasztor odżył. W 1330 r. odbudował go opat Zachariasz. W XIV–XV w. był ważnym ośrodkiem nauki, w którym przepisywano i iluminowano księgi. W 1604 r. szach Abbas I wysiedlił Ormian z doliny Araksu, a kupców z Dżolfy przeniósł do Isfahanu, gdzie założyli dzielnicę Nowa Dżolfa. Klasztor opustoszał. Odnowiono go pod koniec XVII w. i ponownie w latach 1819–1825 za Kadżarów, którzy chronili ormiańskich poddanych. Z tych lat pochodzą bogate płaskorzeźby na bębnie kopuły i dzwonnica.
W 2008 r. klasztor razem z klasztorem św. Tadeusza pod Maku i kaplicą w Dzordzor wpisano na listę UNESCO jako Ormiańskie zespoły klasztorne Iranu. Ormian w dolinie prawie już nie ma, ale klasztor jest pilnowany i odwiedzany, także przez pielgrzymów. Po drugiej stronie rzeki leżała stara Dżolfa z wielkim cmentarzem ormiańskim. Stało na nim kilka tysięcy rzeźbionych krzyży kamiennych, chaczkarów. Według dokumentacji fotograficznej, raportów organizacji międzynarodowych i zdjęć satelitarnych zniszczono je w latach 1998–2006.
Na miejscu
- Obejść klasztor wzdłuż murów i obejrzeć płaskorzeźby na bębnie kopuły: świętych, anioły i ornamenty roślinne.
- Wejść na zbocze nad klasztorem, skąd widać mury, kopułę i kanion Araksu.
- Na drodze wzdłuż rzeki stanąć przy kaplicy Czupan (Chupan), małym kościele nad brzegiem Araksu, i przy ruinach starych młynów [położenie do sprawdzenia].
Praktycznie
- Z Dżolfy ok. 15 km asfaltem na zachód wzdłuż Araksu, ostatnie kilka km bocznej drogi do klasztoru. Parking pod murami [nawierzchnia ostatniego odcinka do sprawdzenia].
- Dalej na wschód droga doliną Araksu do przejścia Nurduz – Agarak do Armenii. Odcinek leży przy granicy, więc nie fotografować wież strażniczych ani instalacji wojskowych po obu stronach rzeki.
- Latem w kanionie jest bardzo gorąco: najlepiej jechać rano. Stacje paliw są w Dżolfie i przy przejściu [do sprawdzenia].
Źródła (4)
en.wikipedia.org/wiki/Saint_Stepanos_Monastery, whc.unesco.org/en/list/1262, en.wikipedia.org/wiki/Destruction_of_the_Arme..., en.wikipedia.org/wiki/New_Julfa
38.97907, 45.47334 (wikidata:Q957628)