Piotryseusztrasy i przewodniki motocyklowe

← Anatolia: Kapadocja, Taurus i Ararat

20

Wajoc Dzor, prowincja Wajoc Dzor (Armenia) · armenia

Noravank (Noravankʻ, Նորավանք) i wąwóz Amaghu

Noravank (Noravankʻ, Նորավանք) i wąwóz Amaghu
Fot. Vahagn Grigoryan, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Typkanion, klasztor, sredniowiecze, widok, wino
Czas1,5–2 godziny na klasztor i wąwóz; z jaskinią Areni-1 i degustacją w Areni pół dnia
Wstępklasztor bezpłatnie [do sprawdzenia]; jaskinia Areni-1 płatna [cena do sprawdzenia]
Założenie1105, biskup Howhannes, dawny opat klasztoru Wahanawank
Astwacacinkościół-mauzoleum Burtela Orbeliana, ukończony 1339, ostatnie dzieło Momika
Wąwózrzeka Amaghu, dopływ Arpy; ceglastoczerwone urwiska naprzeciw klasztoru
Areni-1jaskinia u wylotu wąwozu: najstarszy znany but (ok. 3500 p.n.e.) i tłocznia wina (ok. 4100 p.n.e.)
WydarzeniaŚwięto Wina w Areni, pierwsza sobota października (2025-10-04, 2026-10-03)

O miejscu

Z doliny Arpy, tuż za winiarską wsią Areni, odchodzi na południe boczny wąwóz rzeczki Amaghu. Po kilku kilometrach ściany zwężają się i robią coraz wyższe, a ich kolor przechodzi od szarości do ceglastej czerwieni. Na skalnej półce nad zakrętem stoi Noravank, „Nowy Klasztor”. Miodowy kamień kościołów i czerwone urwiska po drugiej stronie wąwozu dają jeden z najbardziej rozpoznawalnych widoków Armenii. Najładniej jest późnym popołudniem, gdy słońce zapala ściany naprzeciw. W czerwcu zbocza są jeszcze zielone, a w lipcu robią się płowe i czerwień skał staje się mocniejsza.

Klasztor założył w 1105 r. biskup Howhannes, który przyszedł tu z Wahanawanku koło dzisiejszego Kapanu. W XIII i XIV w. Noravank stał się siedzibą biskupów Sjuniku i ośrodkiem książąt Orbelianów, władców tej części kraju pod zwierzchnictwem mongolskim. Związany był też z uniwersytetem w Gladzorze, jedną z najważniejszych średniowiecznych szkół Armenii. Kościół Surb Karapet zbudowano w latach 1216–1227 z polecenia księcia Liparita Orbeliana. Przedsionek (gawit) z 1261 r. kryje grób księcia Smbata Orbeliana i posadzkę z płyt nagrobnych z inskrypcjami.

Najsłynniejszy jest kościół Astwacacin, czyli Matki Bożej, nazywany też Burtelaszen od imienia fundatora, księcia Burtela Orbeliana. Ukończono go w 1339 r. Był ostatnim dziełem Momika, architekta, rzeźbiarza i miniaturzysty, którego skromny chaczkar nagrobny stoi obok z tą samą datą. Budowla ma trzy kondygnacje. Na parterze była krypta rodu, nad nią kaplica pamięci, a na szczycie kolumnowa rotunda. Do kaplicy prowadzą tylko dwa ciągi wąskich schodów wysuniętych z fasady, bez poręczy. Nad wejściami Momik wyrzeźbił Matkę Bożą z Dzieciątkiem między archaniołami i Chrystusa między Piotrem i Pawłem. Bębenek z dachem zrekonstruowano w 1997 r. na podstawie fragmentów. Część badaczy uważa tę rekonstrukcję za zbyt swobodną.

U wylotu wąwozu, nad Arpą, leży jaskinia Areni-1, „Ptasie Oko”. W 2008 r. archeolożka Diana Zardarian znalazła w niej skórzany but sprzed ok. 5500 lat, najstarszy znany na świecie. W 2011 r. odkryto tu tłocznię, kadzie i dzbany sprzed ok. 6000 lat, czyli najstarszą znaną winiarnię. Wino robi się w tej dolinie do dziś. Areni to także nazwa miejscowego czerwonego szczepu. Przy drodze stoją budki z winem i owocowym „lawaszem”, a w pierwszą sobotę października wieś urządza Święto Wina.

Na miejscu

Praktycznie

  • Dojazd z drogi M2 Erywań – Jeghegnadzor, skręt tuż za Areni: ok. 7–8 km asfaltu w wąwozie, kręto, wąsko, z kamieniami spadającymi ze zboczy [stan nawierzchni do sprawdzenia]. Parking pod klasztorem.
  • Wieczorem i w weekendy przyjeżdża dużo wycieczek z Erywania. Rano i późnym popołudniem jest spokojniej i lepsze światło.
  • Do Noravanku prowadzi tylko jedna droga i trzeba nią wrócić do M2. Dalej na północ przez przełęcz Selim do Sewanu albo na południe do Sjuniku i Tatewu.
Źródła (5)

en.wikipedia.org/wiki/Noravank, en.wikipedia.org/wiki/Areni-1_cave, en.wikipedia.org/wiki/Areni-1_shoe, en.wikipedia.org/wiki/Areni-1_winery, armenia.travel/events/areni-wine-festival/

39.68486, 45.23287 (wikidata:Q1474586)

Pokaż na mapie OpenStreetMap · Plik punktu w repozytorium