Gegharkunik, prowincja Gegharkunik (Armenia) · armenia
Jezioro Sewan (Sewana licz, Սևանա լիճ), Sewanawank i Noratus
| Typ | widok, jezioro, klasztor, chaczkary, kapiel, jedzenie |
|---|---|
| Czas | 1–1,5 godziny na Sewanawank; Noratus 45 minut; z kąpielą i rybą nad jeziorem pół dnia |
| Wstęp | Sewanawank i cmentarz w Noratus bezpłatnie [do sprawdzenia]; plaże publiczne w parku narodowym bezpłatne, plaże hotelowe płatne |
| Wys. | ok. 1900 m n.p.m.; przed obniżeniem ok. 1916 m |
| Pow. | ok. 1240 km², największe jezioro Kaukazu |
| Obniżenie | od 1949 r. o ok. 20 m (do 2002 r.), objętość mniejsza o ok. 44% |
| Ratunek | tunele Arpa – Sewan (49 km, 1981) i Worotan – Arpa (21,6 km, 2004) |
| Sewanawank | założony 874 przez księżniczkę Mariam, córkę Aszota I |
| Noratus | ok. 900 chaczkarów od X w. na ok. 7 ha |
| Ryba | pstrąg sewański (iszchan, Salmo ischchan), gatunek endemiczny i zagrożony |
O miejscu
Sewan leży na wysokości ok. 1900 m, w kotlinie otoczonej łagodnymi, trawiastymi grzbietami. To największe jezioro Kaukazu i jedno z największych wysokogórskich jezior słodkowodnych Eurazji. Woda ma kolor, który zmienia się z pogodą od turkusu do stalowej szarości. Ormianie zaliczają je do trzech „mórz” dawnej Armenii, obok jezior Van i Urmia. To jedyne z nich, które leży w granicach dzisiejszego państwa. Nazwa pochodzi prawdopodobnie od urartyjskiego słowa „suinia”, czyli jezioro, z inskrypcji króla Rusy I z VIII w. p.n.e. znalezionej na południowym brzegu. Ludowa etymologia wywodzi ją od „sew wank”, „czarny klasztor”.
Jezioro nosi ślady jednego z największych eksperymentów hydrotechnicznych w ZSRR. W latach 30. XX w. przyjęto plan inżyniera Sukiasa Manasseriana z 1910 r., by spuścić z Sewanu dużą część wody na pola nawadniane na równinie Araratu i do elektrowni na rzece Hrazdan. Od 1949 r. poziom spadał o ponad metr rocznie i do 2002 r. obniżył się o prawie 20 m, a objętość zmalała o ok. 44%. Woda się pogorszyła, zniknęły tarliska ryb. Ratunkiem były tunele, które wpuszczają do jeziora wodę z innych rzek: 49-kilometrowy z Arpy, ukończony w 1981 r., i 21,6-kilometrowy z Worotanu, otwarty w 2004 r.
Najbardziej widocznym skutkiem obniżenia jest Sewanawank. Klasztor założyła w 874 r. księżniczka Mariam, córka Aszota I, późniejszego pierwszego króla z dynastii Bagratydów. Stał na wyspie, która dziś jest półwyspem. Był klasztorem surowym, dla mnichów z Eczmiadzynu, którzy zgrzeszyli. Podróżnik Jean-Marie Chopin opisywał w 1830 r. regułę bez mięsa, wina, młodzieży i kobiet. Na grzbiecie półwyspu stoją dwa małe kościoły z ciemnego kamienia, Surb Arakelocz i Surb Astwacacin. Zza nich rozciąga się widok na całe jezioro. Obok zostały resztki gawitu. Jego drewniane kolumny i inne fragmenty są w Muzeum Historii w Erywaniu.
Po zachodniej stronie jeziora, koło Gawaru, leży cmentarz w Noratus. To największe zachowane skupisko chaczkarów, ormiańskich kamiennych stel z krzyżem, ok. 900 kamieni na 7 ha. Najstarsze pochodzą z X w., a wiele z XVI i XVII w., m.in. dzieła mistrza Kirama. Na niektórych płytach wyryto sceny weselne i prace w polu. Legenda mówi, że mieszkańcy nałożyli chaczkarom hełmy i oparli o nie miecze, a wojsko Timura z daleka wzięło je za obrońców i zawróciło. Nad jeziorem je się rybę: pstrąga, sieję i raki. Endemiczny pstrąg sewański, iszchan, jest dziś zagrożony, więc ryba na talerzu pochodzi zwykle z hodowli.
Na miejscu
- Wejść schodami na grzbiet półwyspu do kościołów Sewanawanku. Najlepsze światło jest rano, zanim dojadą autokary.
- Przejść się między chaczkarami w Noratus i obejrzeć płyty ze scenami z życia.
- Wykąpać się w Sewanie z jednej z publicznych plaż parku narodowego. Woda nawet w lipcu jest zimna [temperatura do sprawdzenia].
- Zjeść rybę w jednej z restauracji przy drodze na północnym brzegu.
Praktycznie
- Sewanawank leży tuż przy drodze M4 Erywań – Dilidżan, z płatnym albo bezpłatnym parkingiem pod półwyspem [do sprawdzenia]. Noratus to krótki zjazd z drogi M10 wzdłuż zachodniego brzegu, przez wieś na cmentarz.
- Brzeg północno-zachodni w weekendy i w lipcu jest zatłoczony przez wypoczywających z Erywania. Wschodni i południowy brzeg jest dużo spokojniejszy.
- Na wysokości 1900 m wieczory są chłodne nawet w lipcu, a nad jeziorem często wieje.
Źródła (3)
en.wikipedia.org/wiki/Lake_Sevan, en.wikipedia.org/wiki/Sevanavank, en.wikipedia.org/wiki/Noratus_cemetery
40.56392, 45.01081 (wikidata:Q766455)