Sjunik, wąwóz Worotanu (Armenia) · armenia
Klasztor Tatew (Tatewi wank, Տաթևի վանք)
| Typ | kanion, klasztor, widok, ormianskie, sredniowiecze, droga motocyklowa |
|---|---|
| Czas | 2–3 godziny w klasztorze; z Mostem Diabła i Wielką Pustelnią pół dnia |
| Wstęp | klasztor bez biletu; kolejka „Skrzydła Tatewu” ok. 5500–7000 AMD (bilet w jedną stronę albo w obie strony, różnie w różnych źródłach) [ceny do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Położenie | płaskowyż bazaltowy na skraju wąwozu Worotanu |
| Historia | biskupstwo Sjuniku od IX w.; kościół św. Pawła i Piotra z lat 895–906; uniwersytet w XIV–XV w. |
| Postacie | Stepanos Orbelian, metropolita i kronikarz (XIII w.); Grigor Tatewaci (1346–1409), teolog |
| Gawazan | kolumna z X w., która kołysze się, gdy się ją popchnie |
| Kolejka | Skrzydła Tatewu: 5752 m nad wąwozem, do 320 m nad dnem, ok. 12 minut; rekord Guinnessa z 2010 r. |
O miejscu
Tatew stoi na skraju bazaltowego płaskowyżu, nad przepaścią, pod którą Worotan wyżłobił wąwóz głęboki na kilkaset metrów. Z murów klasztoru widać wąwóz, łańcuchy gór Sjuniku i serpentyny drogi, która schodzi na dno i wspina się z powrotem. Na tym płaskowyżu w czasach pogańskich stała świątynia. Po chrystianizacji Armenii w IV w. zastąpił ją kościół. W IX w. Tatew został siedzibą biskupów Sjuniku. Główny kościół św. Pawła i Piotra zbudowano w latach 895–906 dzięki książętom Sjuniku. Nazwę klasztoru tradycja wywodzi od Eustatego, ucznia apostoła Tadeusza. Ludowa legenda opowiada o uczniu budowniczego, który spadł z kopuły w przepaść. W locie wołał do Boga „Ta tew!”, czyli „Daj skrzydła!”, i wylądował cały.
Na początku XI w. w Tatewie żyło podobno ok. tysiąca mnichów. Potem przychodziły klęski. W 1044 r. klasztor złupili emirowie z sąsiedztwa, w 1136 r. zniszczyło go trzęsienie ziemi, a w 1170 r. Seldżucy spalili ok. 10 tys. rękopisów. Odbudował go pod koniec XIII w. Stepanos Orbelian, metropolita Sjuniku i autor kroniki tej krainy. W XIV–XV w. działał tu uniwersytet, jeden z najważniejszych w średniowiecznej Armenii. Uczono teologii, filozofii, sztuki przepisywania i iluminowania ksiąg. Jego największym nauczycielem był Grigor Tatewaci (1346–1409), uznany później przez Kościół ormiański za świętego. Najazdy Timura w latach 1381–1387 i Szahrucha w 1434 r. znów złupiły klasztor. W 1931 r. trzęsienie ziemi zawaliło kopułę kościoła i dzwonnicę.
W klasztorze zwraca uwagę Gawazan, ośmioboczna kolumna z X w., zwieńczona chaczkarem. Wystarczy ją pchnąć, żeby się kołysała. Kolumna przetrwała kolejne trzęsienia ziemi, a jak działa jej podstawa, objaśnia się różnie. Tatew to też miejsce ważne dla współczesnej historii Armenii. 26 kwietnia 1921 r. zjazd w klasztorze ogłosił niepodległość Górskiej Armenii z Garegynem Nżdehem na czele, ostatniego skrawka kraju, który bronił się przed bolszewikami.
Od 2010 r. do klasztoru można też przylecieć. Kolejka linowa „Skrzydła Tatewu” biegnie z wsi Halidzor przez wąwóz, ma 5752 m długości i wisi do 320 m nad dnem. Przejazd trwa ok. 12 minut, a drogą jedzie się ok. 40 minut. Kolejka trafiła do Księgi Rekordów Guinnessa jako najdłuższa wahadłowa kolejka z jednym odcinkiem. Zysk z niej idzie na odnowę klasztoru i wsi.
Na miejscu
- Obejść mury klasztoru od strony wąwozu: z narożnika widać Worotan, serpentyny drogi i wieżę kolejki nad przepaścią.
- Popchnąć kolumnę Gawazan i zajrzeć do kościoła św. Pawła i Piotra z resztkami fresków z X w.
- W dole na dnie wąwozu Most Diabła (Satani kamurdż), naturalny łuk skalny nad Worotanem, a pod nim gorące źródła mineralne i baseny w trawertynie.
- Pieszo albo drogą w dół: Wielka Pustelnia Tatewu (Tatewi Mec Anapat), XVII-wieczny klasztor w zieleni nad rzeką [dojazd i nawierzchnia do sprawdzenia].
Praktycznie
- Klasyczny dojazd od Goris przez Szinuhajr i Halidzor, potem drogą H45 serpentynami na dno wąwozu, przez Most Diabła i z powrotem w górę do klasztoru. Asfalt, wąsko i stromo, kilkanaście nawrotów [stan nawierzchni do sprawdzenia przed wyjazdem]. Szkic trasy dojeżdża od południa, z Kadżaranu, po przełęczy Meghri na drodze M2.
- Parking pod murami klasztoru. Kolejka kursuje według rozkładu, zwykle w poniedziałki jest nieczynna [godziny i ceny do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Klasztor jest czynny: wejście do kościołów w zakrytych ramionach i kolanach, kobiety zwykle w chustce.
Źródła (4)
en.wikipedia.org/wiki/Tatev_Monastery, en.wikipedia.org/wiki/Wings_of_Tatev, absolutearmenia.com/?p=4065, travelersanddreamers.com/wings-of-tatev/
39.37937, 46.25003 (wikidata:Q554947)