Epicka droga motocyklowa · Argentyna
Do Iruyi przez Abra del Cóndor (RN9, RP13, RP133)
| Drogi | RN9, RP13, RP133 |
|---|---|
| Długość | ok. 73 km w jedną stronę: ok. 25 km asfaltem RN9, ok. 26 km szutrem RP13 na przełęcz i ok. 21 km szutrem RP133 w dół do Iruyi (OSRM, szacunkowo) |
| Przełęcze | Abra del Cóndor (3942 m) |
| Charakter | przełęcz, serpentyny, szuter |
| Sezon | pora sucha, zwykle IV–XI; w porze deszczowej (XII–III) brody i obrywy potrafią zamknąć drogę na 1–3 dni; zimą noce w okolicy mroźne |
| Najwyżej | Abra del Cóndor, 3942 m (OSM; Wikidata 3940 m); w przewodnikach „ok. 4000 m” |
| Przewyższenie | ok. 950 m z Humahuaki na przełęcz i ok. 1150 m zjazdu do Iruyi |
| Granica | na przełęczy droga przechodzi z prowincji Jujuy do prowincji Salta |
| Iruya | ok. 2780 m; kościół z ok. 1753 r.; Lugar Histórico Nacional |
| Święto | odpust Matki Boskiej Różańcowej z tańcem „cachis”, pierwszy weekend października [daty do sprawdzenia] |
O drodze
Iruya leży w prowincji Salta, ale nie prowadzi do niej żadna stała droga z reszty tej prowincji. Jedyny dojazd przez cały rok wiedzie przez sąsiednią prowincję Jujuy: z Humahuaki na północ asfaltową RN9 przez górny koniec Quebrada de Humahuaca, potem szutrową RP13 na przełęcz Abra del Cóndor (3942 m według OSM, w przewodnikach „ok. 4000 m”), na której przekracza się granicę prowincji, i dalej szutrową RP133 w dół, do wąwozu, w którym na zboczu wisi wioska. Łącznie ok. 73 km, z czego ok. 47 km szutru. Krótszy szutrowy wypad z Humahuaki to podjazd pod Serranía de Hornocal. Od strony Orán istnieje jeszcze terenowy szlak przez Isla de Cañas, przejezdny tylko zimą, w porze suchej.
Za skrętem z RN9 droga wspina się przez pustą, trawiastą punę z pojedynczymi zagrodami. Na przełęczy przy szutrze stoi kopiec kamieni (apacheta), jakie w Andach usypują podróżni na najwyższych punktach dróg. Za Abra del Cóndor krajobraz zmienia się w ciągu kilku kilometrów: wschodnie zbocza łapią wilgoć znad niżu, więc latem są zielone, a droga schodzi ciasnymi zakosami ponad 1100 m w dół, w doliny rzeźbione przez rzeki spływające ku Bermejo. W dolnej części prowadzi brzegiem albo korytem rzeki i kilka razy przecina potoki w bród.
Iruya (ok. 2780 m) to biała wioska z wąskimi, stromymi uliczkami, przyklejona do zbocza nad zbiegiem rzek. Oficjalnie powstała ok. 1753 r. wokół kościoła Matki Boskiej Różańcowej (Virgen del Rosario) i św. Rocha, choć zapisy w księgach parafii w Humahuace wskazują, że osada istniała już na początku XVII w. W XVIII w. należała do markizatu Valle de Tojo, w czasie wojny o niepodległość walczyli tu ludzie generała Güemesa, a dziś ma status Lugar Histórico Nacional. W pierwszy weekend października odbywa się odpust Virgen del Rosario z muzyką i stuletnim tańcem zamaskowanych „cachis”. Mieszkańcy żyją z małych pól, kóz, owiec i lam, nadal zdarza się tu handel wymienny, a coraz więcej rodzin utrzymuje turystyka: Condé Nast Traveler umieścił Iruyę na liście 50 najpiękniejszych miasteczek świata.
Na drodze
- Humahuaca – skręt z RN9 (ok. 25 km): asfalt w dolinie Río Grande, prawie płasko; ostatnie kilometry przed RP13 już z widokiem na punę.
- RP13 na Abra del Cóndor (ok. 26 km): szuter (ripio), łagodny podjazd przez punę na 3942 m. Na odsłoniętej punie po południu mocno wieje, a kurz od aut i furgonetek wycieczkowych zasłania drogę.
- RP133 w dół do Iruyi (ok. 21 km): najciekawszy i najtrudniejszy kawałek. Ciasne zakosy nad urwiskami, w wielu miejscach bez barierek, wąsko przy mijaniu z busami. Niżej droga schodzi do koryta rzeki: kamienie, piasek i brody, które w porze suchej są płytkie, a po deszczu mogą być nieprzejezdne nawet dla aut terenowych.
- Wysokość: cała droga leży między ok. 2700 a 3950 m. Iruya leży niżej niż Humahuaca, ale nocleg w Humahuace przed wyjazdem pomaga w aklimatyzacji przed przełęczą.
- Kierunek: wjazd od Humahuaki daje najlepszy widok przy zjeździe: wioska pokazuje się nagle w dole wąwozu. Droga jest ślepa, więc wraca się tą samą trasą; planując dzień, trzeba liczyć co najmniej ok. 1,5–2 godziny jazdy w jedną stronę (OSRM: ok. 1,7 h).
Praktycznie
- Tankowanie: stacja YPF przy RN9 w Humahuace; w samej Iruyi OSM pokazuje stację YPF (stan na 2026-10) [działanie i dostępność paliwa do sprawdzenia]. Między nimi stacji nie ma: najlepiej zatankować w Humahuace do pełna, co wystarczy na drogę tam i z powrotem (ok. 150 km).
- Postoje: przełęcz Abra del Cóndor z apachetą i widokiem na obie strony gór; w Iruyi punkt widokowy Mirador del Cóndor nad wioską i spacer korytem rzeki do przysiółka San Isidro (ok. 8 km).
- Zamknięcia: pora deszczowa trwa mniej więcej od połowy grudnia do połowy lutego (a deszcze do marca); według relacji kierowców problemy zaczynają się zwykle w połowie stycznia, a droga bywa nieprzejezdna dla aut przez 1–3 dni po ulewie. W styczniu 2022 r. lawina błota z rzeki Milmahuasi przecięła na kilka godzin samą wioskę i zamknięto oba dojazdy. Aktualny stan drogi znają kierowcy autobusów na dworcu w Humahuace [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Chłód: Humahuaca ma w lipcu średnią temperaturę minimalną ok. −3 °C (dane 1961–1970), a przełęcz leży ok. 900 m wyżej; zimowe poranki na RP13 są mroźne, więc lepiej ruszać, gdy słońce ogrzeje punę.
Źródła (11)
es.wikipedia.org/wiki/Iruya, en.wikipedia.org/wiki/Iruya, www.argentina.gob.ar/node/405576, www.welcomeargentina.com/humahuaca/pueblo-iruya.html, billiken.lat/interesante/iruya-el-pueblo-salt..., www.loupiote.com/photos/switchbacks-dirt-road..., www.ruta0.com/foros/destinos-consultas/maneja..., www.cadena3.com/noticia/informados-al-regreso..., en.wikipedia.org/wiki/Humahuaca, www.openstreetmap.org/node/1548778355, www.openstreetmap.org/node/6319976185