Paso de Jama: z Purmamarki przez Salinas Grandes i Susques do San Pedro de Atacama (RN52, CH-27)

Epicka droga motocyklowa · Argentyna, Chile

Drogi	RN52, CH-27
Długość	ok. 414 km: ok. 37 km z Purmamarki na Abra de Potrerillos, ok. 30 km do Salinas Grandes, ok. 69 km do Susques, ok. 115 km do Jamy, ok. 6 km do granicy i ok. 157 km CH-27 do San Pedro de Atacama (OSRM, szacunkowo); całość asfaltem
Przełęcze	Abra de Potrerillos (Cuesta de Lipán) (4170 m), Paso de Jama (4200 m), najwyższy punkt CH-27 (4831 m)
Charakter	przełęcz, serpentyny, płaskowyż
Sezon	otwarta przez cały rok, ale zimą (VI–IX) przejście zamykają czasem śnieżyce i wiatr, a lód leży rano także wiosną; najlepiej X–XI i III–IV. Nawet w ciepłej porze noce na Punie są mroźne, a na ok. 4800 m rano bywa około zera [do sprawdzenia]
Najwyżej	4831 m na CH-27, ok. 58 km na zachód od granicy (OSM); na samej granicy ok. 4200 m
Lipán	Abra de Potrerillos, 4170 m (OSM)
Otwarcie	przejście otwarte 1991-12-06, cała droga asfaltowa od końca 2005 r.
Odprawa	wspólna obu krajów w Jamie, po stronie argentyńskiej, od 2013 r. (aduana.cl)
Ruch	w 2007 r. ok. 150 tys. osób i ok. 24,8 tys. ciężarówek (Aduana de Jujuy)
Susques	kościół Nuestra Señora de Belén z adobe, konsekrowany w 1598 r.
Bez stacji	ok. 160 km Jama – San Pedro de Atacama (OSM, stan na 2026-10)

O drodze

Paso de Jama to najdalej na północ wysunięte drogowe przejście między Argentyną a Chile i jedyne na tej wysokości, które jest wyasfaltowane i otwarte przez cały rok. Przejście otwarto 6 grudnia 1991 r., a pod koniec 2005 r. asfalt dotarł na całej długości. Droga to oś „korytarza dwóch oceanów” (Corredor Bioceánico, Eje de Capricornio) wzdłuż zwrotnika Koziorożca: ciężarówki z Brazylii, Paragwaju i północnej Argentyny jadą nią do portów północnego Chile, m.in. do Antofagasty. W 2007 r. przejechało tędy ok. 150 tys. osób i prawie 25 tys. ciężarówek. Dla motocyklisty to ok. 410 km jednego dnia przez Punę i Altiplano, prawie cały czas powyżej 3500 m. Najwyższy punkt nie leży na granicy (ok. 4200 m), tylko po chilijskiej stronie: CH-27 wspina się tam na 4831 m.

Droga zaczyna się w Purmamarce (ok. 2300 m), wiosce z adobe w bocznej dolinie Quebrada de Humahuaca, i od razu wspina się serpentynami Cuesta de Lipán na Abra de Potrerillos (4170 m). Zjazd z przełęczy prowadzi na biały Salinas Grandes; samą przełęcz i solnisko opisuje osobna karta miejsca. Asfalt przecina solnisko po grobli, a po obu stronach miejscowi wycinają bloki soli i sprzedają z nich figurki. Za solniskiem zaczyna się prawdziwa Puna: płaskie, żółte stepy z kępami traw, stada lam i wikunii, a na horyzoncie stożki wulkanów.

Susques (ok. 3600–3900 m, zależnie od źródła) to najwyżej położona miejscowość Argentyny, do której prowadzi asfalt. Jej kościół Nuestra Señora de Belén, konsekrowany w 1598 r., ma ściany z adobe, dach ze słomy i belki z drewna kaktusa cardón, które nie mając żelaza wiązano rzemieniami z surowej skóry. Historia tej ziemi przypomina, że granice na Punie długo były płynne. Za czasów kolonialnych należała do Atakamy z ośrodkiem w San Pedro, po 1825 r. do Boliwii, a po wojnie o Pacyfik upominały się o nią Chile i Argentyna. Spór rozstrzygnął w 1899 r. amerykański dyplomata William Buchanan: z ok. 75 tys. km² Argentyna dostała ok. 85%, Chile resztę. Przez następne pół wieku Susques należało do argentyńskiego Territorio Nacional de Los Andes, które rozwiązano w 1943 r., i dopiero wtedy przeszło do prowincji Jujuy. Przez wieś przebiega dziś także nowy przebieg Ruta 40, szutrem na północ.

Ostatnia argentyńska osada to Jama (ok. 4100 m), kilka kilometrów przed granicą: stacja paliw, kilka hospedajes i kompleks graniczny. Od 2013 r. odprawa obu krajów odbywa się tu w jednym miejscu, po stronie argentyńskiej. Za granicą CH-27 prowadzi przez chilijską część Rezerwatu Los Flamencos: obok Salar de Quisquiro i Salar de Pujsa, płytkich słonych jezior z flamingami, i obok Monjes de La Pacana, samotnych skalnych słupów wyrzeźbionych przez wiatr przy zjeździe na Salar de Tara. Za najwyższym punktem drogi na 4831 m przed jadącym otwiera się widok na stożek Licancabur nad oazą San Pedro de Atacama. Ostatnie ok. 40 km to długi zjazd o ok. 2000 m w dół do kotliny Salar de Atacama. Na ten sam zjazd przy przejściu Hito Cajón wpada z Boliwii Ruta de las Lagunas. Szutrową alternatywą dla Jamy, bardziej na południe, jest Paso de Sico z Salty przez San Antonio de los Cobres.

RN52 przecina Salinas Grandes: asfalt po grobli między białymi polami soli. Fot. GerthMichael at German Wikipedia, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Susques: kościół Nuestra Señora de Belén z adobe, z dachem krytym słomą. Fot. Benoit Brochet, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

Salar de Quisquiro (ok. 4190 m) przy CH-27, ok. 25 km od granicy z Argentyną. Fot. Bachelot Pierre J-P, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Licancabur i Juriques z drogi na Paso de Jama, nad nimi chmury soczewkowe. Fot. ogwen, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons

Na drodze

Purmamarca – Abra de Potrerillos (ok. 37 km): ciąg serpentyn Cuesta de Lipán, dobry asfalt, ale w górę wloką się ciężarówki na trasie do Chile, a w dół zjeżdżają autobusy wycieczkowe na Salinas Grandes. Wyprzedza się tylko na krótkich prostych z widocznością.
Salinas Grandes – Susques (ok. 69 km): długie proste przez Punę, silny wiatr z boku, zwłaszcza po południu. Na jezdni i poboczu lamy, osły i wikunie. Słońce odbite od soli i asfaltu oślepia.
Susques – Jama (ok. 115 km): prawie bez osad, ponad 4000 m. Rano na zacienionych zakrętach bywa lód, a przy zawiejach śnieg nawiewa na jezdnię.
Jama – San Pedro (ok. 160 km): CH-27 przez dłuższy czas trzyma się wysoko, około 4500–4800 m, w zimnie i wietrze. Potem stromy, długi zjazd do San Pedro, którym z naprzeciwka wspinają się ciężarówki. Hamulce i opony muszą być w dobrym stanie, a po zjeździe trzeba zdjąć ciepłe warstwy, bo na dole jest o kilkanaście stopni cieplej.
Wysokość i kierunek: z Purmamarki wysokość rośnie stopniowo, a po kilku dniach w Quebrada de Humahuaca organizm jest przyzwyczajony. W odwrotną stronę, z San Pedro (ok. 2400 m), na pierwszych 100 km wjeżdża się o ok. 2400 m w górę, co grozi chorobą wysokościową. Silnik na tej wysokości wyraźnie traci moc.

Praktycznie

Tankowanie: w samej Purmamarce OSM nie pokazuje stacji, najbliższa YPF stoi w Tilcarze, ok. 25 km na północ przy RN9. Dalej YPF w Susques, ACA/YPF w Jamie i Copec w San Pedro de Atacama. Najdłuższy odcinek bez stacji to ok. 160 km z Jamy do San Pedro, cały na dużej wysokości (OSM, stan na 2026-10, [do sprawdzenia]). Przy Salinas Grandes OSM zaznacza nieformalną sprzedaż benzyny [do sprawdzenia].
Granica: wspólny kompleks w Jamie, ok. 5 km przed granicą, na ok. 4100–4200 m. W 2025 i 2026 r. przejście zwykle działało w godzinach 09:00–19:00 czasu argentyńskiego (08:00–18:00 czasu chilijskiego, gdy w Chile obowiązuje czas zimowy). Przy alertach pogodowych godziny się skraca, a przejście zamyka (stan na 2026-09, źródła: TodoJujuy, pasosfronterizos.gov.cl) [godziny do sprawdzenia przed wyjazdem]. Chile surowo kontroluje wwóz żywności: owoców, mięsa, nabiału i roślin nie wolno wwozić. Potrzebny paszport, prawo jazdy, dowód rejestracyjny, ubezpieczenie ważne w obu krajach i dokument czasowego wwozu motocykla [do sprawdzenia przed wyjazdem].
Zamknięcia: stan przejścia podają Gendarmería Nacional, Vialidad Nacional i chilijska Unidad de Pasos Fronterizos (strona pasosfronterizos.gov.cl, telefon 101 z Chile). Zamknięcia przez śnieg i wiatr zdarzają się głównie w VI–IX, ale też wiosną [do sprawdzenia przed wyjazdem].
Opłaty: źródła nie wymieniają bramek na RN52 ani na CH-27 [do sprawdzenia].
Postoje: punkt widokowy nad serpentynami Lipán, Salinas Grandes (punkt informacyjny i jadłodajnia przy drodze), kościół w Susques, Jama (posiłek, nocleg), Salar de Quisquiro i Monjes de La Pacana po chilijskiej stronie.
Zdrowie: cały dzień powyżej 3500 m, z odprawą na ok. 4100 m. Trzeba pić dużo wody, nie spieszyć się na postojach, a przy silnym bólu głowy, duszności czy zawrotach głowy zjechać niżej. W kompleksie w Jamie jest punkt medyczny.

Źródła (19)