Epicka droga motocyklowa · Boliwia, Chile
Ruta de las Lagunas: z Uyuni przez Lípez i Hito Cajón do San Pedro de Atacama (F5, drogi bez numeru, CH-27)
| Drogi | F5, drogi i szlaki bez numeru przez Nor Lípez i Sur Lípez, CH-27 |
|---|---|
| Długość | ok. 445 km: ok. 88 km Uyuni – San Cristóbal (RN5 i asfaltowy łącznik), ok. 308 km szutrów, piachu i tarki przez Lípez do Hito Cajón i ok. 49 km asfaltowego zjazdu do San Pedro de Atacama (OSRM, szacunkowo) |
| Przełęcze | Hito Cajón (Portezuelo del Cajón) (4480 m) |
| Charakter | droga wyprawowa, płaskowyż, szuter, przełęcz |
| Sezon | pora sucha, zwykle IV–XI; XII–III deszcze i śnieżyce na wysokich odcinkach, błoto i zalane brody, salar pod wodą. Przez cały rok noce poniżej zera: w Uyuni średnie minimum ok. −10°C w lipcu i ok. 0°C w listopadzie, a przy Laguna Colorada zimą nocą bywa poniżej −20°C; najcieplej w X–XI, ale i wtedy nocleg na ponad 4200 m oznacza mróz [do sprawdzenia] |
| Najwyżej | okolice gejzerów Sol de Mañana, ok. 4800–4900 m (źródła się różnią); przejście Hito Cajón 4480 m (OSM, Wikidata), chilijski kompleks podaje 4549 m |
| Bez stacji | ok. 357 km bez stacji w OSM: od San Cristóbal do San Pedro de Atacama (stan na 2026-10) |
| Rezerwat | Reserva Nacional de Fauna Andina Eduardo Avaroa, od 1973 r., ok. 7147 km², 4200–5400 m; od 2009 r. w obszarze Ramsar Los Lípez |
| Laguna Colorada | 4278 m, ok. 60 km², średnio ok. 35 cm głębokości; czerwona od glonów Dunaliella salina i osadów; obszar Ramsar od 1990 r., lęgowisko flamingów Jamesa, andyjskich i chilijskich |
| Laguna Verde | ok. 4310 m, ok. 7,5 km², u stóp wulkanu Licancabur (5868–5920 m według różnych źródeł) na granicy z Chile |
| Patron | Eduardo Abaroa (1838–1879), urodzony w San Pedro de Atacama, poległ przy moście Topáter pod Calamą w pierwszej bitwie wojny o Pacyfik |
O drodze
Lípez to najdalej na południowy zachód wysunięty róg Boliwii, wysokie pustkowie między Salar de Uyuni a granicą z Chile i Argentyną: rdzawe i fioletowe pagóry, stożki wulkanów po 5–6 tys. m, słone laguny w kolorach od białego po czerwony i prawie żadnych wsi. Nie prowadzi tędy jedna droga, tylko sieć szutrów i kolein, po których od rana do wieczora suną terenówki z turystami z Uyuni i z San Pedro de Atacama. Dla motocyklisty to jedna z klasycznych tras wyprawowych Ameryki Południowej: ok. 450 km, z czego ponad 300 km po piachu, tarce i kamieniach, prawie cały czas powyżej 4000 m i ok. 357 km bez stacji paliw. Opisany tu przebieg prowadzi z Uyuni na południe przez San Cristóbal, Alotę i Villa Mar. Popularny wariant wycieczek przez sam salar, wyspę Incahuasi, Salar de Chiguana i ciąg mniejszych lagun (Cañapa, Hedionda) do Árbol de Piedra jest piaszczysty, bez dróg i bez numerów, przy deszczu nieprzejezdny, a sól niszczy motocykl. Tu zostaje tylko wzmianką; o samym salarze mówi karta Salar de Uyuni. Do Uyuni z południa, z Tupizy przez Atochę, prowadzi F21.
San Cristóbal, ok. 90 km od Uyuni, jest dzieckiem kopalni: pod dawną wsią odkryto wielkie złoże srebra, cynku i ołowiu, więc w 1999 r. całą wieś przeniesiono o kilkanaście kilometrów, a kolonialny kościół rozebrano i złożono na nowym miejscu kamień po kamieniu. Kopalnię prowadzi dziś japońskie Sumitomo. Za Alotą, przy wjeździe do Valle de las Rocas, kończą się porządne drogi, a od Villa Mar zaczyna się prawdziwe Sur Lípez. Laguna Colorada (4278 m) leży już w Rezerwacie Eduardo Avaroa, założonym w 1973 r. i nazwanym na cześć Eduardo Abaroi, księgowego i bohatera Boliwii, który 23 marca 1879 r. bronił mostu Topáter pod Calamą w pierwszej bitwie wojny o Pacyfik i podobno odpowiedział na wezwanie do kapitulacji: „Ja mam się poddać? Niech się podda wasza babka!”. Urodził się w San Pedro de Atacama, w którym ta droga się kończy. Wojna zabrała Boliwii wybrzeże, a San Pedro jest dziś w Chile.
Laguna Colorada ma średnio ok. 35 cm głębokości i jest czerwona od osadów i glonów Dunaliella salina; jej odcień zmienia się od bladoróżowego do krwistego zależnie od słońca i temperatury, a na powierzchni bieleją wysepki boraksu. Gnieżdżą się tu trzy gatunki flamingów, w tym rzadki flaming Jamesa, nazwany na cześć brytyjskiego zarządcy saletrzanej kopalni w Chile; uważano go za wymarłego, dopóki w 1956 r. nie odnaleziono kolonii w odległych lagunach altiplano. Na południe od laguny droga wspina się do pola geotermalnego Sol de Mañana, ok. 4800–4900 m: wrzące błota, kominy pary i siarkowy zapach. W latach 1988–1992 wywiercono tu pierwsze otwory, a państwowa firma ENDE od lat buduje z japońskim kredytem JICA elektrownię geotermalną Laguna Colorada [stan budowy do sprawdzenia]. Niżej, przy Salar de Chalviri, są gorące źródła Polques, a dalej Desierto de Dalí: jasny piach z rozrzuconymi głazami jak z obrazów Salvadora Dalego.
Ostatnie są Laguna Blanca i Laguna Verde (ok. 4310 m), połączone kanałem pod prawie idealnym stożkiem Licancabur (5868–5920 m według różnych źródeł). Zieleń wody dają zawieszone w niej minerały, m.in. związki arsenu; wiatr wzburza osady i kolor przechodzi od turkusu do ciemnego szmaragdu. Kilka kilometrów dalej, na przełęczy Hito Cajón (4480 m), stoi boliwijski posterunek graniczny, a za nim zaczyna się chilijski asfalt. Krótki łącznik wpada w CH-27, główną drogę z San Pedro na przełęcz Jama do Argentyny, i dalej zjeżdża się nią ok. 2000 m w dół na ok. 40 km, prosto do kotliny Salar de Atacama i do oazy San Pedro (ok. 2400 m), gdzie dopiero jest chilijska odprawa celna.
.jpg){kind=link}
Na drodze
- Uyuni – San Cristóbal (ok. 88 km): RN5 (F5) na południowy zachód, w OSM częściowo z nawierzchnią ubitą, potem asfaltowy łącznik do San Cristóbal [stan nawierzchni do sprawdzenia]. To ostatni łatwy odcinek.
- San Cristóbal – Villa Mar – Laguna Colorada (ok. 180 km): szuter z tarką i luźnym żwirem, miejscami głęboki piach i koleiny rozjeżdżone przez terenówki, kilka brodów. Często jest kilka równoległych śladów; najlepiej trzymać się tego najbardziej ubitego i mieć ślad w nawigacji.
- Laguna Colorada – Sol de Mañana – Laguna Verde (ok. 120 km): najwyższa i najbardziej odludna część: wspinaczka do ok. 4900 m, kamienie, piach na podjazdach i silny wiatr po południu. Motocykl na tej wysokości traci sporo mocy, a podnoszenie go po wywrotce męczy jak bieg pod górę.
- Wiatr i zimno: po południu wieje mocno i zimno, piach zawiewa koleiny. Rano przy gejzerach i na granicy zwykle jest mróz, nawet w porze suchej.
- Hito Cajón – San Pedro (ok. 49 km): asfalt z długim, stromym zjazdem; po dniach na szutrze łatwo przesadzić z prędkością, a w San Pedro w dzień jest ciepło, więc warto zdjąć zimowe warstwy przed zjazdem. Na CH-27 jeżdżą ciężarówki na trasie do przełęczy Jama.
- Kierunek: z Uyuni na południe łatwiej o aklimatyzację (Uyuni leży na ok. 3670 m), z San Pedro (ok. 2400 m) w jeden dzień wjeżdża się o ponad 2000 m wyżej, co grozi chorobą wysokościową. Jazdę lepiej rozłożyć na 2–3 dni z noclegami w schroniskach przy Laguna Colorada albo w wioskach Lípezu.
Praktycznie
- Tankowanie: stacje w Uyuni i ostatnia w San Cristóbal (EE.SS. Tres Gigantes, OSM, stan na 2026-10); następna dopiero Copec w San Pedro de Atacama, ok. 357 km dalej. W wioskach Lípezu paliwo bywa sprzedawane z beczek [do sprawdzenia na miejscu]. Kanistry na co najmniej 400 km zasięgu z zapasem na piach i wysokość.
- Rezerwat: opłata za wjazd do Rezerwatu Eduardo Avaroa dla cudzoziemców to 150 Bs, gotówką, z paszportem; bilet sprawdzają przy wyjeździe (stan na 2023, źródła: komoot, milehacker.com). Jeździ się tylko po istniejących śladach [aktualna stawka i zasady dla motocykli do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Granica: przejście Hito Cajón jest dostępne dla aut osobowych i małych busów, więc i dla motocykli; boliwijska migracja jest w budynku na przełęczy, a chilijska odprawa (PDI, celnicy, kontrola SAG) dopiero w San Pedro de Atacama. Według części relacji boliwijska odprawa celna pojazdu odbywa się w osobnym punkcie przy kopalni boraksu w rejonie Apacheta, kilkadziesiąt kilometrów przed granicą. Serwis ruta0.com podaje godziny celników 04:00–15:00, stan „otwarte” i obowiązek wożenia łańcuchów (stan na 2026-10-20, źródła: pasosfronterizos.gov.cl, ruta0.com) [godziny, miejsce odprawy i strefa czasowa do sprawdzenia przed wyjazdem]. Do Chile nie wolno wwozić świeżych owoców, mięsa, nasion ani liści koki.
- Postoje i noclegi: schroniska przy Laguna Colorada i w rejonie Laguna Blanca [do sprawdzenia], baseny Polques. W schroniskach zwykle nie ma ogrzewania, a światło gaśnie ok. 21:00 (źródło: Intrepid Travel); śpiwór na mróz.
- Zamknięcia: w porze deszczowej (XII–III) i po śnieżycach przejście Hito Cajón bywa zamykane, a brody wzbierają. Stan dróg w Boliwii podaje mapa przejezdności ABC (transitabilidad.abc.gob.bo), stan przejścia – pasosfronterizos.gov.cl [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Paliwo w Boliwii: cena benzyny dla Boliwijczyków to 6,96 Bs/l, dla pojazdów na obcych tablicach ANH ustaliła w styczniu 2026 r. 8,68 Bs/l benzyny i 9,80 Bs/l oleju napędowego; w czerwcu 2026 r. blokady dróg znów utrudniały dostawy paliwa (stan na 2026-06, źródła: La Patria, El Deber) [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Motocykl z zagranicy: przed wjazdem trzeba uzyskać zezwolenie na czasowy wjazd pojazdu turystycznego SIVETUR i mieć je przy sobie; pojazdy bez ważnego zezwolenia bywają konfiskowane na wewnętrznych kontrolach celnych (stan na 2026-01, źródło: MSZ Argentyny). Okres pobytu pojazdu zależy od wizy turystycznej kierowcy (DS 4595 z 2021 r.); pojazd na obcych tablicach, który przebywa w Boliwii do 30 dni, jest według rozporządzenia o SOAT z 2002 r. zwolniony z tego ubezpieczenia [aktualność przepisów do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Bezpieczeństwo: na odcinku Villa Mar – Hito Cajón nie ma zasięgu telefonii [do sprawdzenia]; komunikator satelitarny, zapas wody i jedzenia na dodatkowy dzień. Wielu motocyklistów jedzie w parze albo za terenówkami wycieczek.
Źródła (29)
en.wikipedia.org/wiki/Eduardo_Avaroa_Andean_F..., en.wikipedia.org/wiki/Laguna_Colorada, en.wikipedia.org/wiki/Laguna_Verde_(Bolivia), en.wikipedia.org/wiki/James%27s_flamingo, en.wikipedia.org/wiki/Eduardo_Abaroa, es.wikipedia.org/wiki/Eduardo_Abaroa, en.wikipedia.org/wiki/Portezuelo_del_Caj%C3%B3n, www.lonelyplanet.com/bolivia/los-lipez/attrac..., www.intrepidtravel.com/adventures/your-guide-..., www.lonelyplanet.com/bolivia/san-cristobal/at..., correodelsur.com/ecos/20211031/asi-es-san-cri..., www.thinkgeoenergy.com/ende-updates-on-geothe..., www.energias-renovables.com/geotermica/la-ele..., www.pasosfronterizos.gov.cl/complejos-fronter..., www.ruta0.com/hito-cajon/, lovebolivia.com/bolivia-border-crossings-guide/, ioverlander.com/places/3619-chilean-immigrati..., fromatob.org/2012/11/10/border-crossing-boliv..., www.adventurebikerider.com/article/into-the-h..., gurkangenc.com/en/2019/09/paso-hito-cajon-the..., www.komoot.com/highlight/6106943, www.milehacker.com/travel/bolivia/potosi/sala..., www.openstreetmap.org/node/4416898488, www.openstreetmap.org/node/4556183102, lapatria.bo/enfoque-nacional/vehiculos-extran..., eldeber.com.bo/economia/bolivia-mantiene-prec..., eju.tv/2026/06/mapa-de-transitabilidad-actual..., www.lexivox.org/norms/BO-RE-DS26871.html, www.lexivox.org/norms/BO-DS-N4595.html