Tesalia (Trikala) · D1 · opcja
Jaskinia Theopetra: mur z epoki lodowcowej pod Meteorami
| Typ | prehistoria, jaskinia |
|---|---|
| Czas | 1–1,5 h z muzeum we wsi; z Ioanniny osobny dzień razem z Meteorami |
| Wstęp | jaskinia i Centrum Dokumentacji we wsi: codziennie poza wtorkiem 08:30–15:30 (stan na 2025-04, źródło: iefimerida.gr); ceny biletów [do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Położenie | ok. 3 km na południe od Kalambaki, przy drodze z Trikali; wejście na ok. 300 m n.p.m. |
| Jaskinia | ok. 500 m², wejście ok. 17 m szerokości i 3 m wysokości, wapień z górnej kredy |
| Osadnictwo | od ok. 130 tys. lat temu do ok. 4000 r. p.n.e. (środkowy paleolit – neolit) |
| Mur | kamienny murek w wejściu, datowany w 2010 r. metodą OSL na ok. 23 tys. lat |
| Badania | wykopaliska od 1987 r. pod kierunkiem Niny Kyparissi-Apostoliki |
Rys historyczny
Jadąc z Trikali na Kalambakę, ok. 3 km przed miastem, mija się po prawej samotną wapienną skałę nad wsią Theopetra. W jej zboczu, na ok. 300 m, otwiera się szeroka jaskinia: ok. 500 m² pod sklepieniem, z wejściem szerokim na ok. 17 m. To jedno z najważniejszych stanowisk prehistorycznych w Grecji. Warstwy osadów, grube na ok. 6 m, zapisały obecność ludzi od ok. 130 tys. lat temu, w środkowym paleolicie, aż po neolit. Mieszkańcy opuścili jaskinię ok. 4000 r. p.n.e. Według badaczy powodem był wielki blok, który runął ze stropu, i woda wdzierająca się do środka. Wykopaliska prowadziła od 1987 r. Nina Kyparissi-Apostolika, była szefowa Eforii Paleoantropologii i Speleologii.
Najsłynniejsze znalezisko leży tuż przy wejściu. To niski mur z nieobrobionych kamieni, który zamykał ok. dwóch trzecich otworu jaskini. W 2010 r. Nikolaos Zacharias z laboratorium archeometrii Uniwersytetu Peloponeskiego datował go metodą luminescencji optycznej (OSL) na ok. 23 tys. lat. Cztery próbki dały ten sam wynik. Mur powstał więc w najzimniejszej fazie ostatniego zlodowacenia i najpewniej osłaniał mieszkańców od lodowatego wiatru. Bywa nazywany najstarszą znaną budowlą człowieka, ale to ocena ostrożna: wynik ogłoszono w prasie, a niezależnego potwierdzenia nie znalazłem.
Jaskinia kryje też innych mieszkańców. W najgłębszych warstwach środkowego paleolitu archeolodzy natrafili na odciski stóp. Są przykryte osadami i słabo czytelne, ale sądząc po narzędziach znalezionych obok, zostawili je neandertalczycy. Są tu też groby. Jeden pochodzi z górnego paleolitu (ok. 15 tys. lat p.n.e.), a trzy z mezolitu (7500–7000 p.n.e.). W 1993 r. odkopano szczątki dziewczyny z mezolitu, która zmarła w wieku ok. 17–19 lat. Zespół Uniwersytetu Ateńskiego z ortodontą Manolisem Papagrigorakisem i szwedzkim rzeźbiarzem Oscarem Nilssonem odtworzył jej twarz na podstawie tomografii czaszki. W 2018 r. pokazano ją w Muzeum Akropolu. Dziewczynę nazwano Avgi, „Świt”, bo żyła u progu rolnictwa, gdy łowcy-zbieracze zaczynali uprawiać ziemię.
Przez ok. dziewięć lat jaskinia była zamknięta dla zwiedzających. Wiosną 2025 r. otwarto ją ponownie po pracach poprawiających bezpieczeństwo i dojście, finansowanych z programu regionalnego Tesalii. Po kładkach nad wykopami ogląda się przekroje warstw i miejsce muru. Znaleziska, m.in. narzędzia kamienne, pokazuje Centrum Dokumentacji i Edukacji przy wjeździe do wsi.
Na miejscu
- Wejście do jaskini z kładką nad wykopami: przekrój warstw osadów i miejsce muru z epoki lodowcowej.
- Centrum Dokumentacji i Edukacji przy wjeździe do wsi: znaleziska i historia wykopalisk. Najlepiej zacząć od niego, a potem pójść do jaskini.
- 3 km dalej Kalambaka i Meteory, klasztory na skalnych słupach (UNESCO od 1988 r.).
Zobacz na filmie
- ▶ Reportaż ERT o jaskini Theopetra i jej wykopaliskach
ΕΡΤ Α.Ε. · YouTube · język: el - ▶ Film edukacyjny o jaskini Theopetra
EducationalTVGreece · YouTube · język: el
Praktycznie
- Z Ioanniny autostradą Egnatia (A2) przez Metsowo do Kalambaki: szacunkowo ok. 120–130 km i ok. 1,5 h w jedną stronę. Razem z Meteorami to osobny dzień z noclegiem w Ioanninie albo w Kalambace.
- Jaskinia jest kawałek spaceru na północ od wsi. W lipcu przyjedź rano, bo jest czynna tylko do 15:30 [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Przed wyjazdem sprawdź, czy jaskinia jest otwarta: przez lata była zamknięta, a godziny ustala eforia [do sprawdzenia].
Źródła (6)
www.wikidata.org/wiki/Q13424609, en.wikipedia.org/wiki/Theopetra_Cave, www.iefimerida.gr/politismos/episkepsimo-spil..., www.thehistoryblog.com/archives/5398, www.smithsonianmag.com/smart-news/experts-rec..., phys.org/news/2018-01-teenage-girl-years-reco...
39.68249, 21.68191 (wikidata:Q13424609)