Mesenia (Peloponez) · D5 · opcja
Niokastro (Neokastro), twierdza w Pylos
| Typ | twierdza, historia, muzeum, kosciol, widok |
|---|---|
| Czas | 1,5–2 h; z placem Trzech Admirałów i spacerem po porcie pół dnia |
| Wstęp | 10 € – twierdza i wystawy w budynku Paszy, budynku Maison (Muzeum Archeologiczne Pylos) i bastionie Makrygiannisa; lato (1 IV–31 X) 8:00–20:00, zima (1 XI–31 III) 8:30–15:30, we wtorki zamknięte, ostatnie wejście 20 min przed zamknięciem (stan na 2026-11, źródło: archaeologicalmuseums.gr) [godziny we wrześniu i październiku do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Budowa | 1572/1573, rok po bitwie pod Lepanto |
| Twierdza | ok. 7 ha; cytadela na planie sześcioboku z bastionami, z sześciu zachowało się pięć |
| Bitwa | pod Navarino, 1827-10-20, ok. 4 h; 22 okręty sojuszników przeciw ok. 78 turecko-egipskim [liczby różnią się w źródłach] |
| Wydarzenia | Nawarinia – rocznica bitwy, ok. 20 października [program do sprawdzenia] |
Rys historyczny
Niokastro, czyli „Nowy Zamek”, stoi na niskim wzgórzu nad południowym wejściem do zatoki Nawarino, tuż nad dzisiejszym Pylos. Nazwa odróżnia go od Paleokastro, frankijskiego zamku z XIII w. nad północnym krańcem zatoki. Twierdzę zbudowali Turcy w latach 1572–1573, zaraz po klęsce pod Lepanto (1571), z rozkazu Uluça Alego, kapudana paszy, czyli dowódcy floty osmańskiej. Po bitwie, w której Liga Święta zniszczyła flotę sułtana, trzeba było bronić wejść do zatok, a stary zamek nie nadawał się do wojny prowadzonej armatami. Nowa forteca powstała już w stylu bastionowym, z grubymi, pochyłymi murami: na szczycie cytadela na planie sześcioboku z bastionami i suchą fosą, niżej mury opadające ku morzu i dwa forty przy samym brzegu, które pilnowały portu. Wodę doprowadzał turecki akwedukt z dwóch źródeł oddalonych o 6 i 12 km. Turecki podróżnik Ewlija Czelebi naliczył w XVII w. w obrębie murów ok. 600 dużych domów, dwa meczety, łaźnię, karawanseraj i 85 sklepów, a pod murami ok. 200 domów greckich.
Twierdza wielokrotnie zmieniała właścicieli. W 1686 r. zdobył ją wenecki wódz Francesco Morosini i do 1715 r. była stolicą weneckiego okręgu Mesenii. W kwietniu 1770 r., podczas powstania wywołanego przez rosyjską wyprawę braci Orłowów, Rosjanie wzięli ją po sześciu dniach oblężenia, a odpływając, wysadzili prochownie i część umocnień. Na początku powstania greckiego Grecy oblegali twierdzę kilka miesięcy; w sierpniu 1821 r. turecka załoga poddała się w zamian za obietnicę bezpiecznego odejścia, ale została wymordowana razem z cywilami. Cztery lata później, 11 maja 1825 r., Niokastro zdobył Ibrahim Pasza, syn egipskiego wicekróla, który przypłynął zdławić powstanie. Tradycja wskazuje na tzw. budynek Paszy w środku twierdzy jako jego siedzibę.
To pod tymi murami, 20 października 1827 r., rozegrała się bitwa pod Navarino. Wielka Brytania, Francja i Rosja zobowiązały się w traktacie londyńskim z lipca 1827 r. wymusić rozejm między Grekami a Turcją. Ich eskadry pod dowództwem Edwarda Codringtona, Henriego de Rigny i Lodewijka van Heidena weszły do zatoki, gdzie stała flota turecko-egipska Ibrahima, dowodzona na morzu przez Tahira Paszę i Moharrema Beja. Okręty walczyły przeważnie na kotwicach, niemal z bliska; po czterech godzinach flota osmańska przestała istnieć, a sojusznicy nie stracili ani jednego okrętu. To ostatnia wielka bitwa morska żaglowców. W Londynie król Jerzy IV nazwał ją „niefortunnym wydarzeniem”, a Codringtona w 1828 r. odwołano. Skutek był jednak nieodwracalny: bez floty Ibrahim nie mógł utrzymać Peloponezu, jesienią 1828 r. wylądowała francuska wyprawa generała Nicolasa Josepha Maisona i Egipcjanie odeszli, a w 1829 r. sułtan, pokonany jeszcze przez Rosję, uznał autonomię Grecji. W 1830 r. mocarstwa zgodziły się na pełną niepodległość. Ciekawostka: z brązu wydobytego z zatopionych okrętów odlano w 1834 r. dzwon dla kościoła na górze Sveti Jošt w Słowenii.
Francuzi pod Maisonem przejęli Niokastro w październiku 1828 r., naprawili mury i postawili w nim koszary, nazywane dziś budynkiem Maison. Muzułmańskie miasto w murach już się nie odrodziło: od 1830 r. Pylos rosło pod twierdzą, a cytadela przez sto lat służyła jako więzienie, także dla więźniów politycznych. Meczet z czasów sułtana Murada III Wenecjanie zamienili na kościół katolicki św. Wita, a po 1842 r. został cerkwią Przemienienia Pańskiego (Metamorfosi tou Sotiros), do lat 80. XX w. głównym kościołem miasta; w środku zachował się zdobiony mihrab, nisza wskazująca kierunek Mekki. Od lat 80. twierdzę odnawia służba archeologii podwodnej, która urządziła tu swoje centrum badawcze. W budynku Paszy jest jej wystawa o wrakach z mórz wokół Peloponezu, z salą przypominającą wnętrze starożytnego statku, a w budynku Maison od 2018 r. nowe Muzeum Archeologiczne Pylos, ze znaleziskami z okolicy od prehistorii po czasy rzymskie, m.in. ze złotem, naszyjnikami i grotami strzał z grobu kopułowego nad Voidokilią. Francuski dziennikarz René Puaux, filhellen, przekazał miastu po wizycie w okolicy swoją kolekcję rycin, map, medali i pamiątek z powstania greckiego, głównie o bitwie.
W dole, na placu Trzech Admirałów, w cieniu starych platanów, stoi pomnik bitwy dłuta rzeźbiarza Thomopoulosa: na trzech bokach profile Codringtona, de Rigny'ego i Heydena, a przy podstawie dwie armaty, turecka i wenecka. Jeden z platanów posadził w 1880 r. Petros Lykoudis, dawny strażnik twierdzy. Każde z trzech państw ma też własny pomnik na wodzie: Brytyjczycy na wysepce Chelonaki, Francuzi na wysepce Pylos u wejścia do zatoki, a Rosjanie małą kaplicę na Sfakterii. Co roku ok. 20 października Pylos obchodzi Nawarinię z udziałem przedstawicieli trzech państw.
Na miejscu
- Cytadela z bastionami i widok z murów na zatokę, Sfakterię i wysepki u wejścia, na których stoją pomniki poległych marynarzy.
- Kościół Przemienienia Pańskiego, dawny meczet: kopuła, dzwonnica na fasadzie i mihrab w środku [czy wnętrze jest otwarte, do sprawdzenia].
- Wystawy w cenie biletu: Muzeum Archeologiczne Pylos w budynku Maison, wystawa archeologii podwodnej w budynku Paszy i w bastionie Makrygiannisa [wystawa w budynku Paszy była w czerwcu 2026 r. czasowo zamknięta z przyczyn technicznych – do sprawdzenia].
- Plac Trzech Admirałów z pomnikiem bitwy i kawiarniami pod platanami, kilka minut w dół od twierdzy.
Praktycznie. Twierdza stoi na skraju Pylos, przy drodze wyjazdowej na Metoni, z parkingiem przed bramą; to miejsce noclegu po D5, więc motocykl może zostać przy hotelu, a do twierdzy da się dojść pieszo [odległość zależna od noclegu]. Po długim D5 (prom do Patras i pałac Nestora) w lecie zostaje wieczór: twierdza jest otwarta do 20:00, a ostatnie wejście jest 20 minut wcześniej. Rano D6 trzeba wyjechać wcześnie, więc otwarcie o 8:00 to raczej zbyt późno. Cień dają tylko sosny przy bramie i wnętrza budynków; w środku twierdzy dużo chodzenia po nierównym terenie w pełnym słońcu. Rejsy łodzią po zatoce do pomników i na Sfakterię odpływają z portu w Pylos [rozkład i ceny do sprawdzenia].
Źródła (10)
castleroute.culture.gov.gr/en/niokastro/, en.wikipedia.org/wiki/New_Navarino_fortress, en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Navarino, collections.rmg.co.uk/collections/objects/12114, archaeologicalmuseums.gr/en/museum/5df34af3de..., www.hh.gr/en/?p=8299, news.gtp.gr/2018/08/27/new-archaeological-mus..., www.tornosnews.gr/en/greek-news/culture/18418..., yougoculture.com/articles-virtual-tour/experi..., www.eng.travelogues.gr/collection.php?view=52
36.91218, 21.69120 (wikidata:Q24704727)