Kościół Świętej Trójcy, po gruzińsku Cminda Sameba, stoi samotnie na trawiastym grzbiecie na wysokości ok. 2170 m, ponad czterysta metrów nad miasteczkiem Stepancminda i rzeką Terek (Tergi). Za nim wznosi się biała, podwójna kopuła Kazbeku, a w dole biegnie Gruzińska Droga Wojskowa, która kilkanaście kilometrów dalej wchodzi w wąwóz Darialski i dochodzi do granicy z Rosją. Samo miasteczko nosi imię mnicha Stefana, który według tradycji założył tu pustelnię przy drodze przez góry. W XVIII w. okolicą rządził ród Czopikaszwilich, który pobierał od podróżnych myto. Gdy po 1801 r. górale z Chewi zbuntowali się przeciw Rosji, miejscowy pan Gabriel Czopikaszwili, syn Kazi-bega, pomógł bunt stłumić, został oficerem rosyjskiej armii i przyjął nazwisko Kazbegi. Od niego pochodzi rosyjska nazwa góry i miasteczka: władze radzieckie przemianowały Stepancmindę na Kazbegi w 1925 r., a dawna nazwa wróciła dopiero w 2006 r. Wnuk Gabriela, pisarz Aleksandre Kazbegi (1848–1893), urodził się w Stepancmindzie, porzucił studia w Petersburgu i Moskwie, żeby przez kilka lat paść owce z góralami, a w powieści „Ojcobójca” (1883) stworzył postać zbójnika Koby, obrońcy biednych. Młody Józef Dżugaszwili tak się w niej zaczytał, że przyjął „Koba” za pseudonim rewolucyjny. Dom pisarza w miasteczku jest dziś muzeum.

Sam kościół pochodzi z XIV w. To niewielka budowla na planie krzyża wpisanego w kwadrat, z przysadzistym bębnem kopuły, zbudowana z ciemnoszarego kamienia. Zdobienia skupiają się wokół okien i portali: krzyże, rozety i plecionki, najbogatsze na ścianie wschodniej. Obok stoi dzwonnica, przez którą wchodzi się za mur otaczający zespół; na jej zachodniej ścianie wyrzeźbiono postać człowieka, którego nikt dziś nie umie nazwać. Gergeti było głównym sanktuarium Chewi i kryjówką na czas wojen: według tradycji w okresach najazdów przywożono tu z Mcchety najcenniejsze relikwie, w tym krzyż św. Nino, który według legendy oświecicielka Gruzji splotła z gałązek winorośli i związała własnymi włosami [daty pobytu krzyża w Gergeti do sprawdzenia]. Krzyż jest dziś w soborze Sioni w Tbilisi. Z dawnych malowideł zostały tylko ślady, a wśród ikon kościoła wymienia się dwie nietypowe, „na złą pogodę” i „na dobrą pogodę”. W czasach radzieckich nabożeństw zakazano. W 1988 r. władze zbudowały do kościoła kolejkę linową ze stacją tuż obok murów. Mieszkańcy uznali ją za profanację świętego miejsca i kolejkę wkrótce rozebrano; według Lonely Planet zniszczyli ją sami mieszkańcy, inne źródła mówią tylko, że ją usunięto.

Kazbek, po gruzińsku Mkinwarcweri, czyli „lodowy szczyt”, to uśpiony stratowulkan: ostatni raz wybuchł ok. 750 r. p.n.e. W starszych opracowaniach ma 5047 m, ale pomiar GPS na szczycie z 2019 r. dał 5054 m, co czyni go najwyższą górą wschodniej Gruzji. Jego lodowce bywają groźne: 2014-08-20 obryw lodowca Dewdoraki na północno-wschodnim stoku zabił siedem osób, zatamował Terek i zalał Gruzińską Drogę Wojskową. Z górą wiąże się najstarszy mit Kaukazu. Gruziński bohater Amirani, syn bogini łowów Dali, nauczył ludzi kuć metal, a w pysze wyzwał na pojedynek samego Boga; za karę został przykuty łańcuchem do skały w górach. Skrzydlaty pies Kursza liże ogniwa, aż prawie pękają, ale wtedy kowale uderzają w kowadła i łańcuch znów się wzmacnia. Opowieść przypomina grecki mit o Prometeuszu, którego Grecy też przykuli w Kaukazie, a gruzińskie podania wiążą miejsce kaźni Amiraniego właśnie z Kazbekiem. Na stoku góry, na wysokości ok. 4000 m, jest grota Betlemi („Betlejem”) z resztkami średniowiecznej pustelni, o której opowiada się kolejne legendy [szczegóły do sprawdzenia].

Gruzińska Droga Wojskowa łączy Tbilisi z Władykaukazem (212 km) i biegnie szlakiem znanym już Strabonowi i Pliniuszowi. Rosjanie przebudowali ją po 1799 r., a gdy generał Aleksiej Jermołow ogłosił w 1817 r. koniec prac, nazwano ją „rosyjskim Simplonem”; przewodnik Baedekera z 1914 r. pisał o jednej z najpiękniejszych dróg górskich świata, po której od połowy kwietnia do połowy października kursowały już autobusy, pokonując ją w 10 godzin. Najwyższy punkt, przełęcz Krzyżowa (Dżwari), ma 2379 m. Tuż za nią stoi betonowy pomnik przyjaźni rosyjsko-gruzińskiej z 1983 r., postawiony na 200-lecie traktatu gieorgijewskiego: półkolisty taras z kolorową mozaiką nad przepaścią doliny Aragwi. Dziś to główna droga ciężarówek z Armenii, Turcji i Azerbejdżanu do Rosji przez przejście Larsi, więc przed Stepancmindą często stoją ich długie kolumny. Państwo buduje obejście najtrudniejszego odcinka Kweszeti – Kobi: 23 km nowej drogi z pięcioma tunelami (najdłuższy, ok. 9 km, przebito w 2024 r.) i pięcioma mostami. Według ministra infrastruktury odcinek do Gudauri miał się otworzyć na początku 2026 r., a całość na początku 2027 r. [stan do sprawdzenia przed wyjazdem]. Gdy ciężarówki przejdą do tuneli, stara droga przez przełęcz może stać się znacznie spokojniejsza.

W bocznych dolinach pod Kazbegi życie toczy się innym rytmem. W Sno, kilka kilometrów na południe od Stepancmindy, rzeźbiarz Merab Piranaszwili od lat 80. ciosa z głazów zniesionych przez rzekę olbrzymie głowy: Szoty Rustawelego, Ilii Czawczawadzego, Akakiego Ceretelego, Ważi Pszaweli, Aleksandra Kazbegiego, a pierwszą jego pracą był św. Jerzy na koniu z 1984 r. Z Sno pochodzi rodzina patriarchy Eliasza II, który przez prawie pół wieku (1977–2026) stał na czele Kościoła gruzińskiego; zmarł w marcu 2026 r. Dalej w górę doliny leży Dżuta, wieś na ok. 2200 m pod postrzępionym masywem Czauchi, nazywanym „gruzińskimi Dolomitami”. Latem w Chewi, jak w całych wschodnich górach, obchodzi się Atengenobę, cykl świąt w 100. dniu po prawosławnej Wielkanocy, a w Gergeti przypada Gergetoba, święto kościoła z uroczystą liturgią i śpiewem [termin 16 lipca do sprawdzenia].