W wielkim zakolu Kızılırmaku (starożytnego Halysu), na zboczach nad wsią Boğazkale, dawniej Boğazköy, przez pół tysiąclecia rządzili Hetyci, jedno z mocarstw epoki brązu obok Egiptu, Babilonii i Asyrii. Wcześniej stało tu miasto Hattusz ludu Hattów, a w XIX–XVIII w. p.n.e. kupcy asyryjscy mieli tu swoją faktorię. Ok. 1700 p.n.e. król Anitta z Kussary spalił miasto i ustawił napis z klątwą: kto po nim osiedli Hattusę, niech go porazi bóg burzy. Klątwa nie zadziałała. Ok. 1650 p.n.e. król Labarna przeniósł tu stolicę i przyjął imię Hattusili, „ten z Hattusy”. Najpotężniejsze mury, ponad 6 km podwójnej linii z wieżami, zbudowano za Suppiluliumy I w XIV w. p.n.e. Ok. 1190 p.n.e., w czasie upadku cywilizacji epoki brązu, dwór i urzędnicy opuścili miasto; ślady pożaru pochodzą prawdopodobnie z czasu, gdy było już puste.

Bramy górnego miasta można dotknąć ręką. Bramę Lwów na południowym zachodzie strzegą dwa lwy wykute z bloków, które były częścią łuku. Brama Królewska na południowym wschodzie ma płaskorzeźbę wojownika w hełmie z rogami, boga opiekuna (oryginał jest w Muzeum Cywilizacji Anatolijskich w Ankarze, w bramie stoi kopia). Na najwyższym punkcie miasta leży Yerkapı: sztuczny wał długi na ok. 250 m i wysoki na ok. 15 m, obłożony kamieniem, z Bramą Sfinksów na szczycie i kamiennym tunelem przechodzącym pod nim na wylot. Tunel ma ok. 70 m i sklepienie z kamieni ułożonych w ostry łuk bez zaprawy, a da się przez niego przejść do dziś. Para sfinksów z południowej bramy pojechała w 1917 r. do Niemiec na konserwację; jeden wrócił w 1924 r., drugi stał w Muzeum Pergamońskim w Berlinie aż do 2011 r., gdy oba zostały razem ustawione w muzeum w Boğazkale. W dolnym mieście warto zobaczyć Wielką Świątynię z magazynami oraz zrekonstruowany ok. 65-metrowy odcinek murów z cegły suszonej, postawiony starymi metodami przez Niemiecki Instytut Archeologiczny [rok rekonstrukcji do sprawdzenia].

Hattusa dała światu jedno z największych archiwów starożytności. Hugo Winckler, który zaczął tu kopać w 1906 r., znalazł tysiące tabliczek klinowych; z kilku po akadyjsku wynikało, że to Hattusa, ale większości nikt nie umiał przeczytać. W 1915 r. czeski orientalista Bedřich Hrozný, wtedy żołnierz austro-węgierskiej armii, ogłosił, że to język indoeuropejski, najstarszy znany. Klucz dało mu zdanie, w którym rozpoznał słowa dla „chleba” i „wody”, bliskie niemieckiemu „Wasser” i łacińskiemu „edo” (jem): „teraz chleb będziecie jeść, a wodę pić”. Wśród ok. 30 tys. tabliczek z Hattusy jest wersja hetycka traktatu pokojowego, który ok. 1259 p.n.e., kilkanaście lat po bitwie pod Kadesz, zawarli Hattusili III i Ramzes II. To jeden z najstarszych znanych traktatów międzynarodowych; oryginał jest w Muzeum Archeologicznym w Stambule, a powiększona kopia wisi w siedzibie ONZ w Nowym Jorku. Odkrycia trwają: w 2023 r. archeolodzy ogłosili, że w tabliczce z Boğazköy znaleziono nieznany wcześniej język indoeuropejski, nazwany kalasmaickim, od krainy Kalašma.

Yazılıkaya, „zapisana skała”, to sanktuarium ok. 2 km od bram miasta: dwa wąwozy między skałami, bez dachu, z reliefami z czasów Tudhaliji IV i Suppiluliumy II (koniec XIII w. p.n.e.). W komorze A z obu stron idą ku sobie dwie procesje 64 bóstw: po lewej bogowie w spódniczkach, spiczastych butach i rogatych czapkach, po prawej boginie w długich sukniach, a w środku para najwyższych, bóg burzy Teszub i bogini Hebat. Wyjątkiem jest Szauszka, bogini miłości i wojny, która idzie w procesji męskiej. Mniejsza komora B była zapewne miejscem pamięci Tudhaliji IV: widać tu króla w objęciach boga Šarrumy, dwunastu bogów podziemi w marszu i tajemniczego boga-miecz, którego rękojeść tworzą lwy. Nowe badania widzą w obu komorach także obraz kosmosu i kalendarz księżycowo-słoneczny.