Anatolia Wschodnia, prowincja Erzincan (Turcja) · powrot
Kemaliye (Eğin) i Taş Yol (Kamienna Droga) przez Karanlık Kanyon
| Typ | droga motocyklowa, kanion, tunele, miasteczko, jedzenie |
|---|---|
| Czas | przejazd Taş Yol 1–2 godziny z postojami, z Kemaliye pół dnia |
| Wstęp | bezpłatnie (droga publiczna) |
| Wys. | Kemaliye ok. 850–1100 m n.p.m., ściany kanionu do ok. 1000 m nad rzeką |
| Droga | ok. 7 km, 38 tuneli według większości źródeł (inne podają 10–13 km i 31–45 tuneli) |
| Budowa | od ok. 1870 do 2002 r., w dużej części ręcznie przez mieszkańców |
| Kanion | Karanlık Kanyon, ok. 25 km długości, rzeka Karasu (Eufrat Zachodni) |
| UNESCO | nie; Historyczne miasto Kemaliye na liście wstępnej od 2021 r. |
| Wydarzenia | festiwal sportów górskich i kultury, latem, skoki BASE do kanionu od 2008 r. [termin do sprawdzenia] |
O miejscu
Karasu, zachodnie źródło Eufratu, przecina tu z północy na południe góry Munzur i na odcinku między wsiami Bağıştaş a Dutluca płynie Kanionem Ciemnym (Karanlık Kanyon). Kanion ma ok. 25 km, ściany schodzą do wody niemal pionowo, a wysokość od rzeki do krawędzi sięga ok. 1000 m; na dnie bywa miejscami tylko 10–15 m szerokości. Zachodnią ścianą biegnie Taş Yol, „Kamienna Droga”, a ściślej Kemaliyeliler Taş Yolu, „Kamienna Droga ludzi z Kemaliye”: jednopasmowa półka wykuta w wapieniu, która co kilkaset metrów chowa się w nieoświetlonym tunelu i wychodzi na balkon nad przepaścią, bez barier.
Historia drogi jest ważniejsza niż jej liczby. Wsie na zachodnim brzegu, Gümüşçeşme, Ağıl, Yeniköy i inne, łączyła z miastem tylko ścieżka. Według miejscowej tradycji i opisu na liście wstępnej UNESCO mieszkańcy zaczęli kuć drogę w twardej skale ok. 1870 r. prostymi narzędziami, kilof za kilofem, i pracowali z przerwami przez pokolenia; turecka Wikipedia mówi o początkach w latach 60. XIX w. i o zaledwie 300–400 m wąskiej ścieżki z tamtych czasów. W latach 1949–1960 z pomocą państwa i ze składek otwarto ok. 1 km, potem prace stanęły. Ruszyły znowu w 1995 r. dzięki wojewodzie Erzincanu Recepowi Yazıcıoğlu i pieniądzom rozsianych po Turcji Kemaliyeli, a drogę oddano w 2002 r. Stąd powiedzenie, że budowano ją 132 lata. Ile ma kilometrów i tuneli, źródła się nie zgadzają: najczęściej 7 km i 38 tuneli, ale bywa też 10 km i 45 tuneli albo 13 km z 31 tunelami. Dla podróżnika liczy się co innego: tunele mają według OpenStreetMap ok. 2,2 m wysokości i 1,7 m szerokości, nawierzchnia jest w dużej części gruntowa, a rzeka płynie kilkadziesiąt do kilkuset metrów niżej.
Kemaliye, do 1922 r. Eğin (orm. Akn, „źródło”), to miasteczko schodzące tarasami ogrodów nad Eufratem. Od XV w. było osmańskim ośrodkiem handlu na szlakach karawan; według miejscowej tradycji sułtan Mehmed I osiedlił tu rodziny z Kaukazu i dał im przywilej handlu mięsem w Stambule, i rzeźnicy z Eğin byli w stolicy znani przez stulecia. Domy mają kamienne parter i dwa, trzy piętra z drewna, które spławiano Eufratem z lasów pod Refahiye, bo w okolicy lasów nie ma; to połączenie odróżnia je od domów z cegły suszonej w głębi Anatolii. Do końca XIX w. połowę mieszkańców stanowili Ormianie: z Akn pochodził poeta Siamanto, zamordowany w 1915 r. Ormiańska społeczność miasta została zniszczona w czasie pogromów 1895–1896 i deportacji 1915 r. (ludobójstwa Ormian), a ormiańskojęzyczni prawosławni wyjechali w 1923 r. do Grecji w wymianie ludności. Nazwę Kemaliye miasto dostało dekretem z 21 października 1922 r. na cześć Mustafy Kemala; miejscowa legenda mówi, że w nagrodę za telegram, w którym Eğin obiecało mu 500 jeźdźców.
Z Kemaliye wyjeżdżano „na gurbet”, za chlebem, a tęsknota za domem przeszła do miejscowych mani: krótkich, jedenastozgłoskowych czterowierszy, których zebrano ok. 3000. Stąd też wzięła się tradycja letniego zjazdu: festiwal, który zaczynał się jako jarmark kobierców, dziś jako festiwal sportów górskich i kultury ściąga emigrantów do domu, a od 2008 r. skoczków BASE do kanionu. Z kuchni warto znać morwy z Eğin, z których robi się suszone owoce i pekmez, oraz lök: słodycz z suszonych morw i orzechów włoskich, ubijanych razem w kamiennych moździerzach. W 2021 r. historyczne miasto Kemaliye trafiło na listę wstępną UNESCO, razem z kanionem i Kamienną Drogą.
Na miejscu
- Taş Yol z Kemaliye na północ wzdłuż kanionu, ze stopem na balkonach między tunelami; w tunelach ciemno, kask z wizjerem otwartym, światła mijania, a pieszych i bydło widać w ostatniej chwili.
- Kemaliye: domy osmańskie na tarasach, źródło Kadıgölü z działającym młynem wodnym obok dawnej medresy i skała Zincirlikaya nad miastem (192 stopnie, ok. 530 kroków od drogi), z której widać całe miasto i Eufrat.
- Muzeum Przyrodnicze im. Alego Demirsoya przy szkole turystycznej Uniwersytetu Erzincan: okolice Kemaliye mają ok. 4500 opisanych gatunków roślin i zwierząt, w tym ok. 150 endemitów [godziny otwarcia do sprawdzenia].
Praktycznie
- Do Kemaliye od północy drogą D877 z İliç (z Erzincanu ok. 150 km), szosą asfaltową z kilkoma tunelami nad kanionem; Taş Yol to osobna droga 24-61 po zachodniej stronie rzeki, w kierunku Gümüşçeşme i dalej ku Divriği [przebieg do Divriği i nawierzchnia za kanionem do sprawdzenia].
- Nawierzchnia w dużej części gruntowa, w tunelach ograniczenie 20 km/h, wysokość ok. 2,2 m i szerokość ok. 1,7 m (stan na 2026-10, źródło: OpenStreetMap); przy wjeździe do tuneli znak zakazu wjazdu ciężarówek [aktualność do sprawdzenia]. Ruch dwukierunkowy jednym pasem, mijanki tylko w szerszych miejscach [zasady ruchu do sprawdzenia]. Po deszczu i wiosną w tunelach stoi woda, a zimą zniszczony odcinek bywa całkiem zamknięty (stan na 2023-06, źródło: istiklal.com.tr).
- 18 maja 2025 r. ciężarówka utknęła w tunelu przy miejscu skoków BASE i drogę czasowo zamknięto dla ruchu (źródło: yenicaggazetesi.com) – czy jest przejezdna i w jakim stanie, sprawdzić przed wyjazdem, najlepiej w urzędzie powiatu (Kaymakamlık) albo u mieszkańców w Kemaliye.
- Na lekkim motocyklu z oponami terenowymi to jazda bez trudności technicznych, ale z przepaścią po jednej stronie i bez barier: tylko na sucho i w dzień. Zatankować w Kemaliye; bankomat Ziraat Bankası w centrum (źródło: tr.wikipedia.org) [do sprawdzenia].
Źródła (8)
en.wikipedia.org/wiki/Kemaliye, tr.wikipedia.org/wiki/Kemaliye, en.wikipedia.org/wiki/Karanl%C4%B1k_Canyon, whc.unesco.org/en/tentativelists/6535/, www.dailysabah.com/arts/a-journey-to-turkeys-..., www.istiklal.com.tr/yasam/132-yilda-tamamland..., www.yenicaggazetesi.com/kemaliye-tas-yolunda-..., www.openstreetmap.org/way/193875160
39.28477, 38.48810 (osm:node/6744134045)