Mccheta leży ok. 20 km na północ od Tbilisi, tam gdzie Aragwi, spływająca spod Kaukazu, wpada do Kury. Jest jednym z najstarszych stale zamieszkanych miast Gruzji: kroniki przypisują jej założenie Mcchetosowi, synowi Kartlosa, praojca Gruzinów, a archeolodzy znajdują tu groby z epoki brązu. Od III w. p.n.e. do początku VI w. była stolicą królestwa Kartlii, które starożytni nazywali Iberią. Miasto otaczały mury po obu brzegach Kury i trzy twierdze, z Armazi na wzgórzu po drugiej stronie rzeki. Tu w IV w. chrześcijaństwo stało się religią państwa. Według tradycji przyniosła je św. Nino, kobieta z Kapadocji, która uzdrowiła królową Nanę, a potem nawróciła króla Miriana III. Za datę przyjęcia chrztu przez królestwo uchodzi zwykle 337 r., choć historycy podają też inne. Na początku VI w. król Daczi przeniósł stolicę do Tbilisi, ale Mccheta pozostała miejscem koronacji i pochówku królów aż do XIX w. i siedzibą głowy Kościoła gruzińskiego.

Nazwa katedry Sweti Cchoweli znaczy „życiodajny słup”. Według gruzińskiej tradycji Żyd z Mcchety, Eliasz, był w Jerozolimie w dniu ukrzyżowania i odkupił od rzymskiego żołnierza szatę Chrystusa. Jego siostra Sydonia dotknęła jej po jego powrocie, zmarła z przejęcia i została pochowana z szatą w dłoniach, bo nie dało się jej wyjąć. Na grobie wyrósł wielki cedr. Św. Nino kazała z niego zrobić siedem kolumn pod pierwszy kościół, ale siódma uniosła się w powietrze i wróciła na miejsce dopiero po całonocnej modlitwie, a potem sączył się z niej leczniczy płyn. Pierwszy kościół był drewniany, w V w. król Wachtang Gorgasali zastąpił go bazyliką, a dzisiejszą katedrę zbudowano w latach 1010–1029 z polecenia katolikosa Melchizedeka I, za panowania Jerzego I. Na ścianie północnej jest relief z prawą ręką trzymającą węgielnicę i napis „ręka Arsukidzego, sługi Bożego”, a na ścianie wschodniej drugi napis mówi, że architekt nie dożył ukończenia budowy. Z tych słów wyrosła legenda, że król albo zazdrosny mistrz kazał uciąć mu prawą rękę, żeby nie zbudował niczego piękniejszego. Spopularyzowała ją powieść Konstantinego Gamsachurdii z 1939 r. „Prawica wielkiego mistrza”. Dokumentów na jej poparcie nie ma.

Katedrę niszczyli Arabowie, Persowie i trzęsienia ziemi, a pod koniec XIV w. Timur. Odbudował ją król Aleksander I, a obecna kopuła pochodzi z XV w. W 1787 r. Herakliusz II otoczył ją murem z basztami. W latach 30. XIX w., przed zapowiedzianą wizytą cara Mikołaja I, Rosjanie rozebrali dawne kruchty i pobielili freski wapnem, żeby wnętrze wyglądało „schludniej”. Odsłonięto potem tylko część, m.in. znaki zodiaku. W posadzce przed ołtarzem leżą królowie, m.in. Wachtang Gorgasali, Herakliusz II i jego syn Jerzy XII, ostatni król Kartlii i Kachetii. W nawie stoi chrzcielnica z IV w., przy której według tradycji ochrzczono Miriana i Nanę, i kamienna kaplica z przełomu XIII i XIV w., naśladująca Grób Pański w Jerozolimie: miała pokazać, że dzięki szacie Chrystusa to drugie najświętsze miejsce świata. Przed nią znak wskazuje grób Sydonii, ze szczątkami życiodajnego słupa. Kilka ulic dalej, w klasztorze Samtawro, gdzie według tradycji mieszkała św. Nino, są groby Miriana III i Nany.

Na skalistym wzgórzu po drugiej stronie Aragwi, ok. 656 m n.p.m., stoi klasztor Dżwari, „krzyż”. Według tradycji św. Nino postawiła tu na miejscu pogańskiej świątyni wielki drewniany krzyż, do którego pielgrzymowano z całego Kaukazu. Ok. 545 r. powstał nad nim mały kościół, a ok. 590–605 Stefanoz I, władca Kartlii, zbudował obok obecny. To czteroapsydowy kościół na planie krzyża, z kopułą wspartą tylko na ścianach, bez filarów, wzór dla wielu późniejszych kościołów Gruzji i Armenii. Ma niecałe 25 m wysokości, ale wnętrze wydaje się dużo większe. W środku stoi podstawa, na której miał stać krzyż Nino, dziś z nowym krzyżem. Zbieg rzek pod Dżwari otwiera poemat Michaiła Lermontowa „Mcyri” (1839): akcja zaczyna się w klasztorze stojącym tam, gdzie Aragwi i Kura spływają razem, objęte „jak dwie siostry”. W 1994 r. zabytki Mcchety wpisano na listę UNESCO, w latach 2009–2016 były na liście zagrożonych, najpierw z powodu złego stanu kamienia i fresków, potem niekontrolowanej zabudowy, a w 2014 r. Kościół gruziński ogłosił Mcchetę „świętym miastem”. Największe święto to Sweticchowloba, zwana też Mcchetoba, 14 października. Do katedry pielgrzymują wtedy dziesiątki tysięcy wiernych, patriarcha udziela chrztu wielu osobom naraz, a wieczorem w mieście jest jarmark, koncerty i pokaz sztucznych ogni [termin i program do sprawdzenia].