Mestia leży na ok. 1500 m, w dolinie Mulchry, dopływu Inguri, pod lodowcami głównego grzbietu Kaukazu. Od wieków była główną osadą Górnej Swanetii, choć jeszcze niedawno była raczej zbiorem rodowych przysiółków niż miasteczkiem: Seti, Lanczwali, Lagami, Lachtagi i inne, każdy z własnymi wieżami i kościołem. Seti dało zresztą Mestii dawną nazwę. Prawa osiedla miejskiego dostała dopiero w 1968 r. i ma dziś ok. 2000 mieszkańców. Swanowie to grupa etniczna Gruzinów. Utożsamia się ich z ludem Soanów, o którym pisał w I w. Strabon. Żyją w najwyżej położonych dolinach Kaukazu, a w zimie przez stulecia byli odcięci od świata, bo do Górnej Swanetii prowadziły tylko ścieżki zamykane przez śnieg. Swanetia przez wieki zachowywała dużą samodzielność: część Górnej Swanetii nie miała nad sobą książąt i rządziła się sama. Księstwo Swanetii pod rodem Dadeszkelianich przyjęło protektorat Rosji w 1833 r., a autonomię straciło w 1857 r.

Nad dachami stoją kamienne wieże, z których Swanetia słynie: smukłe, zwężające się ku górze, na 3–5 kondygnacji, z blankami i otworami do rzucania kamieni na samej górze. Większość powstała między IX a XII w., w złotym wieku Gruzji. Do wieży przylegał dom, machubi: na parterze jedna izba z paleniskiem, w której przez zimę mieszkali razem ludzie i bydło, rozdzieleni rzeźbioną drewnianą przegrodą, a nad nią letnie piętro i spichrz. Wieże chroniły przed najeźdźcami, ale przede wszystkim przed sąsiadami: krwawa zemsta rodowa trwała w Swanetii długo po tym, jak zanikła w dolinach, a do wieży wchodziło się tylko z piętra domu, po drabinie. Ciekawostka: od 1975 r. Mestia jest miastem partnerskim toskańskiego San Gimignano, drugiego słynnego „miasta wież” Europy.

Największe skarby Mestii kryje Muzeum Historyczno-Etnograficzne Swanetii, założone w 1936 r. ze skarbca kościoła św. Jerzego w Seti. Mongołowie nigdy nie dotarli do Swanetii, więc w czasach najazdów chowano tu ikony, krzyże i księgi z całej Gruzji, a Swanowie strzegli ich w wiejskich kościołach jak relikwii. W muzeum leży m.in. Ewangeliarz z Adiszi: najstarszy datowany gruziński rękopis Ewangelii, przepisany w 897 r. przez mnicha Michała w klasztorze Szatberdi w Klardżeti, krainie, która leży dziś w północno-wschodniej Turcji, i przechowywany przez stulecia w górskiej wsi Adiszi. Badacze cenią go za dawną wersję tekstu: brak w nim kilku fragmentów dodanych później, a w znanym zdaniu o wielbłądzie i uchu igielnym stoi „lina” zamiast „wielbłąda”. Obok są ikony malowane i kute w srebrze przez swańskich złotników, najcenniejsze z X–XII w., wiele z wizerunkiem św. Jerzego, którego Swanowie, mówiący na niego Dżgerag, czczą bardziej niż innych świętych, oraz monety od kolchidzkich srebrnych „tetri” z V w. p.n.e.

Swanowie mówią między sobą po swańsku, w języku z rodziny kartwelskiej, który oddzielił się od pozostałych prawdopodobnie już w II tysiącleciu p.n.e. Nie ma pisma ani urzędowego statusu, więc Swanowie piszą po gruzińsku. Swański zachował dźwięki, które inne języki kartwelskie zgubiły, a jedna z jego gwar ma aż 18 samogłosek, gruziński tylko pięć. UNESCO uznaje go za język zagrożony. Swanetia słynie też z trzygłosowego śpiewu, najbardziej archaicznego w Gruzji: pieśni śpiewa się głośno, często w korowodzie, z ostrymi dysonansami. Najbardziej znane święto to Lamproba (po swańsku Limpjar [nazwa do sprawdzenia]), obchodzone w lutym, gdy zima trwa już cztery miesiące. W nocy przy kościele płonie ognisko, a po nabożeństwie każdy zapala od niego pochodnię z brzozowych gałęzi i niesie ją na groby przodków. Święto łączy się z kultem św. Jerzego, a każda wieś obchodzi je w inny dzień [termin na dany rok do sprawdzenia]. Latem, 28 lipca, Swanowie z całej doliny ciągną na Kwirikobę do kościoła Lagurka nad wsią Kala, przy drodze do Uszguli: ten kościół jest dla nich najświętszym miejscem i na jego ikonach składało się najpoważniejsze przysięgi [do sprawdzenia]. Kuchnia jest górska i syta: kubdari, placek nadziewany siekanym mięsem z przyprawami, czwisztari, kukurydziane placki z serem, i swanuri marili, swańska sól z czosnkiem, kozieradką i ziołami, którą kupuje się tu na pamiątkę.