Achalciche znaczy po gruzińsku „nowa twierdza”. Starsza nazwa, Lomsia, kojarzona z lwem (lomi), sięga IX w.: według kronik gruzińskich gród założył wtedy Guaram Mampali, syn króla Tao. Nową nazwę przyniósł koniec XII w., gdy Lomsia stała się prawdziwym miastem z murami, bramami i wieżami. Od XIII w. była stolicą Samcche-Saatabago, księstwa rodu Dżakelich, którzy jako atabegowie rządzili południowo-zachodnią Gruzją niemal samodzielnie. Sargis I Dżakeli tak zręcznie układał się z Mongołami, że Samcche zaznało spokoju rzadkiego w tamtej epoce. W 1393 r. miasto oblegały wojska Timura, ale twierdza przetrwała.

Losy miasta zmieniły się w 1578 r., gdy w czasie wojny turecko-perskiej zajęli je Osmanowie. Pokój z 1590 r. oddał całe Samcche Turcji, a od 1628 r. Achalciche, po turecku Ahıska, było siedzibą paszy i stolicą prowincji. Ostatni Dżakeli przyjęli islam i rządzili dalej jako dziedziczni pasze, a miasto stało się jednym z głównych targów niewolników na Kaukazie. W 1752 r. Hadżi Ahmed Pasza Dżakeli zbudował w twierdzy meczet z kopułą, medresę i minaret. Wzorem była Hagia Sophia, ale budowniczowie posłużyli się układem gruzińskiej cerkwi. W sierpniu 1828 r. twierdzę szturmem zdobyły wojska rosyjskie generała Iwana Paskiewicza, a pokój w Adrianopolu w 1829 r. oddał miasto Rosji. Meczet służył wiernym 76 lat, po czym w 1850 r. z rozkazu cara poświęcono go jako cerkiew Matki Bożej i do 1920 r. odprawiano w nim nabożeństwa.

Miasto pod twierdzą zawsze było mieszane: w XVII w. mieszkali tu Turcy, Ormianie, Gruzini, Grecy i Żydzi, a gmina żydowska liczyła w 1915 r. ponad 3,5 tys. osób. Do dziś zostały dwie synagogi i kirkut z nagrobkami od XVII w., część z napisami w ladino, języku Żydów sefardyjskich. W Achalciche urodził się ojciec Charles'a Aznavoura, a także Howhannes Kadżaznuni, pierwszy premier niepodległej Armenii. Najciemniejsza karta to 14 listopada 1944 r., gdy NKWD Berii z rozkazu Stalina wywiozło w wagonach bydlęcych do Azji Środkowej ponad 92 tys. Turków meschetyjskich z 212 wsi regionu. Dla ich potomków Ahıska pozostaje utraconą ojczyzną.

To, co się ogląda dziś, to w dużej mierze odbudowa z lat 2011–2012, na którą rząd wydał ok. 34 mln GEL. Odtworzono meczet ze złoconą kopułą, minaret, medresę, zamek Dżakelich, łaźnie, cytadelę, mury i cerkiew, a nawet tunel prowadzący do rzeki Pockowi. Mieszkańcy w większości są z niej dumni, ale konserwatorzy krytykują ją jako przesadną, nazywaną czasem „disneyfikacją”. Warto to wiedzieć, zanim się zachwyci: twierdza pokazuje raczej, jak mogła wyglądać w czasach świetności, niż to, co przetrwało. W dolnej, bezpłatnej części jest mały winnicowy taras w stylu meschetyjskim, przypomnienie, że ta wyżyna była kiedyś krainą wina na tarasach, a w górnej muzeum historyczne regionu z bogatą ekspozycją archeologiczną, a w niej kolorową kopią portretu Tamar z Wardzii.