Kachetia (Gruzja) · kachetia
Signagi i klasztor Bodbe (grób św. Nino)
| Typ | miasteczko, mury, klasztor, wino, jedzenie |
|---|---|
| Czas | pół dnia na miasteczko, mury i Bodbe; z degustacją w winnicy i źródłem św. Nino cały dzień |
| Wstęp | mury i miasteczko bezpłatnie; Bodbe bezpłatnie, wymagany skromny strój; muzeum w Signagi płatne [cena do sprawdzenia] |
| Wys. | ok. 790 m, nad doliną Alazani |
| Mury | od 1762 r., za Herakliusza II; ok. 4 km, 23 wieże (inne źródła: 4,5 km i 28 wież), bramy nazwane od okolicznych wsi |
| Bodbe | grób św. Nino (zm. ok. 338–340); kościół z IX–XI w., przebudowy w XVII i XIX w.; dziś klasztor żeński |
| UNESCO | kwewri – tradycyjne gruzińskie wino z glinianych naczyń (lista niematerialna, 2013); gruzińska polifonia (2001/2008) |
| Wydarzenia | rtweli – winobranie, w Kachetii zwykle od połowy września do połowy października [do sprawdzenia]; dzień św. Nino 27 stycznia i 1 czerwca [do sprawdzenia] |
| Odległość | ok. 113 km od Tbilisi; Bodbe 2 km od miasteczka |
Rys historyczny
Signagi leży na stromym wzgórzu na wschodnim skraju pasma Gombori, ok. 790 m n.p.m., i patrzy z góry na płaską dolinę Alazani, pas winnic szeroki na kilkanaście kilometrów, za którym w pogodny dzień wyrasta ściana Wielkiego Kaukazu ze śniegiem na szczytach. Nazwa pochodzi od tureckiego słowa sığınak, „schronienie”, i dobrze oddaje genezę miasteczka. W XVIII w. Kachetię pustoszyły napady górali z Dagestanu, którzy porywali ludzi i bydło, więc w 1762 r. król Herakliusz II (Erekle II) ufundował tu twierdzę, w której w razie najazdu mogła się schronić ludność okolicznych wsi. Mury mają ok. 4 km i 23 wieże (niektóre źródła podają 4,5 km i 28 wież), a bramy noszą nazwy wsi, których mieszkańcy się za nimi kryli. To jeden z największych zespołów obronnych Gruzji. Spis z 1770 r. naliczył w Signagi sto rodzin, głównie rzemieślników i kupców.
Po przyłączeniu Gruzji do Rosji w 1801 r. Signagi dostało prawa miejskie i zostało ośrodkiem powiatu. W XIX w. było miastem w większości ormiańskim: w 1851 r. mieszkało tu 4267 Ormian i 200 Gruzinów, a jeszcze w 1916 r. obie grupy były mniej więcej równe; po kościołach ormiańskich zostały budynki, z których część służy dziś Cerkwi gruzińskiej. W czasach radzieckich miasteczko było ośrodkiem rolniczym, po 1991 r. podupadło, a w drugiej połowie lat 2000. rząd z pomocą organizacji międzynarodowych odnowił je od podstaw: brukowane uliczki, pastelowe kamienice z rzeźbionymi drewnianymi balkonami, które wielu gościom przypominają Włochy. Od tamtej pory Signagi nazywa się „miastem miłości”, bo pary przyjeżdżają tu brać ślub, a urząd stanu cywilnego udziela ich według przewodników o każdej porze dnia i nocy [do sprawdzenia]. Kilkanaście kilometrów stąd, we wsi Mirzaani, urodził się Niko Pirosmani (1862–1918), samouk, który malował szyldy dla tbiliskich dukanów, a dziś jest najbardziej znanym malarzem Gruzji; jego obrazy można obejrzeć w muzeum w Signagi [do sprawdzenia].
Dwa kilometry od miasteczka, wśród cyprysów na zboczu nad doliną, stoi klasztor Bodbe. Według tradycji św. Nino, młoda kobieta z Kapadocji, która w pierwszej połowie IV w. nawróciła króla Miriana III i królową Nanę i przyniosła do Gruzji krzyż spleciony z winorośli, pod koniec życia odeszła do Bodbe i tu zmarła ok. 338–340 r. Mirian kazał wznieść nad jej grobem mały klasztor. Dzisiejszy kościół, trójnawowa bazylika z IX–XI w. z kaplicą nad grobem świętej, był wielokrotnie przebudowywany. W późnym średniowieczu koronowali się tu królowie Kachetii. W 1615 r. klasztor złupiły wojska szacha Abbasa I, a odbudował go król Teimuraz I. Po 1801 r. Bodbe przeżywało rozkwit, ale w 1837 r. rosyjski egzarchat zamienił klasztor w zwykłą parafię. W 1889 r. przyjechał car Aleksander III i zarządził otwarcie tu klasztoru żeńskiego ze szkołą haftu i malarstwa. Władze radzieckie zamknęły go w 1924 r. i urządziły w nim szpital; mniszki wróciły w 1991 r. Dziś Bodbe jest jednym z najważniejszych miejsc pielgrzymek w Gruzji, a gruzińska Cerkiew wspomina św. Nino 27 stycznia i 1 czerwca, w dniu jej przybycia do kraju [daty do sprawdzenia].
Kachetia to serce gruzińskiego wina. Najstarsze znane ślady wina na świecie pochodzą z Gruzji: chemicy znaleźli kwas winowy w resztkach na skorupach naczyń z neolitycznych osad Gadaczrili Gora i Szulaweris Gora, ok. 50 km na południe od Tbilisi, z lat ok. 6000–5800 p.n.e. (badanie opublikowane w PNAS w 2017 r.). Gruzini do dziś robią wino w kwewri: dużych, jajowatych glinianych naczyniach zakopanych w ziemi w piwnicy zwanej marani. Do kwewri trafiają zgniecione winogrona razem ze skórkami, a w Kachetii często i z szypułkami; wino fermentuje, a potem miesiącami dojrzewa pod kamienną albo glinianą pokrywą uszczelnioną gliną. Białe wina z kwewri, np. z rkaciteli, mają bursztynowy kolor i garbniki jak czerwone. W 2013 r. ta metoda trafiła na listę niematerialnego dziedzictwa UNESCO. Najważniejszy szczep czerwony to saperawi. Rtweli, winobranie, w Kachetii zaczyna się zwykle w połowie września i trwa do połowy października [do sprawdzenia]: zbierają całe rodziny, z wytłoków pędzi się czaczę, a z zagęszczonego moszczu z mąką robi się czurczchelę, sznury orzechów zanurzanych w winogronowej masie, które wiszą potem na każdym przydrożnym straganie.
Wino pije się przy suprze, gruzińskiej uczcie. Prowadzi ją tamada, mistrz toastów wybrany przez gospodarzy, który wznosi kolejne toasty według porządku: za Boga, za ojczyznę, za zmarłych, za rodziców, za dzieci, za gości [kolejność bywa różna]. Goście odpowiadają na toast, a przy ważnych toastach pije się do dna, czasem z rogu. Toastom towarzyszy śpiew: gruzińska polifonia, wielogłosowa pieśń przeważnie męskich zespołów, została w 2001 r. uznana przez UNESCO za arcydzieło ustnego i niematerialnego dziedzictwa, a w 2008 r. wpisana na listę. Najsłynniejsza pieśń kachetyńska przy stole, „Mrawalżamier” („Wielu lat”), to toast za długie życie [do sprawdzenia].
Na miejscu
- Spacer po murach Signagi i wejście na wieże od strony doliny Alazani; najpiękniej o zachodzie słońca, gdy Kaukaz różowieje nad doliną.
- Klasztor Bodbe z grobem św. Nino i ogrodem nad doliną; kobiety w spódnicy i chustce, mężczyźni w długich spodniach (chusty i spódnice zwykle są przy wejściu).
- Źródło św. Nino pod klasztorem: stroma ścieżka w dół, ok. 700–800 m i kilkaset schodów, do kaplicy, w której można się zanurzyć w lodowatej wodzie (ok. 5 °C) w białej koszuli; po pięć osób, osobno kobiety i mężczyźni.
- Degustacja w winnicy z kwewri w Signagi albo w okolicznych wsiach; przy jeździe motocyklem najwyżej łyk, a wino na wieczór (limit alkoholu dla kierujących w Gruzji [do sprawdzenia przed wyjazdem]).
Praktycznie
- Dojazd: z Tbilisi ok. 113 km, asfalt. Główna droga przez Sagaredżo bywa ruchliwa; spokojniejszy przebieg bocznymi drogami, np. od Telawi doliną Alazani [do ustalenia]. Do Bodbe 2 km asfaltu z miasteczka.
- Parkowanie: w Signagi wąskie, strome uliczki z brukiem, który po deszczu jest śliski; motocykl najlepiej zostawić przy kwaterze albo na parkingu przy murach [do sprawdzenia].
- Godziny: Bodbe codziennie ok. 9:00–18:00, w czasie liturgii zwiedzanie ograniczone (stan na 2026-10, źródło: georgianholidays.com [do sprawdzenia przed wyjazdem]).
- Nocleg: dużo kwater i małych hoteli w miasteczku; we wrześniu, w czasie rtweli i ślubów, warto rezerwować wcześniej. Signagi to dobra baza na Kachetię i wypad do Dawit Garedży.
- Pogoda: w lipcu i sierpniu w dolinie Alazani bywa ponad 30 °C, wiosną i na początku lata najwięcej deszczu; wrzesień jest zwykle najprzyjemniejszy.
Źródła (13)
www.wikidata.org/wiki/Q946143, www.wikidata.org/wiki/Q642366, en.wikipedia.org/wiki/Sighnaghi, en.wikipedia.org/wiki/Bodbe_Monastery, georgia.travel/sighnaghi-fortress, eurasia.travel/georgia/sighnaghi/attractions/, www.lonelyplanet.com/pois/1523054, www.georgianholidays.com/attraction/churches-..., ich.unesco.org/en/RL/ancient-georgian-traditi..., ich.unesco.org/en/RL/georgian-polyphonic-sing..., www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.1714728114, en.wikipedia.org/wiki/Kvevri, en.wikipedia.org/wiki/Niko_Pirosmani
41.61861, 45.92167 (wikidata:Q946143)