Chewsuretia leży po obu stronach głównego grzbietu Wielkiego Kaukazu, przy granicy z Czeczenią i Inguszetią. Górale dzielą ją prosto: Piraketa, „ta strona”, to doliny spływające na południe ku Aragwi, a Pirikita, „tamta strona”, to doliny Argunu i jego dopływów, które płyną już na północ, do Czeczenii. Według umownej granicy kontynentów na wododziale Kaukazu Pirikita leży w Europie. Średniowieczni kronikarze znali tę krainę razem z sąsiednią Pszawią pod wspólną nazwą Pchowi; Leonti Mroweli pisał, że św. Nino nauczała tu górali po chrzcie króla Miriana w IV w. Szatili stoi w wąwozie Argunu na ok. 1400 m i jest właściwie jedną budowlą: ok. 60 wież i domów-wież z kamienia, zrośniętych tarasami w łańcuch umocnień, z płaskimi dachami, które służyły za podwórka i przejścia. Wieś strzegła północno-wschodniej granicy królestwa. Leży na liście wstępnej UNESCO, a jej opis dla UNESCO porównuje ją w Gruzji tylko z wieżami Górnej Swanetii.

Chewsurowie nigdy nie mieli panów feudalnych. Wybierali starszych, chewisberich, i radę starszych, a podlegali tylko koronie, której przez wieki dawali straż i żołnierzy. Do początku XX w. mężczyźni chodzili w kolczugach, z mieczami i tarczami, w strojach wyszywanych w krzyże, które miały chronić w walce. Te kolczugi i krzyże zrodziły najsłynniejszą legendę o Chewsurach: że są potomkami zabłąkanego oddziału krzyżowców. Spopularyzował ją w XIX w. Arnold Zisserman, rosyjski oficer i etnograf, który spędził na Kaukazie 25 lat (1842–1867), choć opowiadano ją w Tbilisi już wcześniej. Historycy uważają ją za mit bez podstaw, a w 2021 r. R. Sherman w czasopiśmie „Nationalities Papers” prześledził, jak przez dwieście lat przepisywano ją z książki do książki. Sami Chewsurowie mieli własną opowieść o początkach, zapisaną przez tego samego Zissermana: ich praojcem był Gudaneli, chłop z Kachetii, który przed karą za jakąś winę uciekł do wsi Apszo w Pszawii, a od jego synów, Arabulego i Czinczary, pochodzą dwa główne rody, Arabulowie i Czincziraulowie. Amerykański podróżnik Richard Halliburton opisywał w 1935 r. jeszcze żywe obyczaje Chewsurów, a ich wojenny taniec, chewsuruli, wszedł do kanonu gruzińskich tańców narodowych.

Wiara Chewsurów łączy prawosławie ze starszymi kultami. Każda wieś ma swoje sanktuaria, nazywane dżwari („krzyż”) albo chati („ikona”), często niepozorne kamienne kapliczki na skraju wsi, a do wielu z nich kobiety nie mają wstępu. Najważniejszy czas to Atengenoba, cykl letnich świąt, który w górach wschodniej Gruzji zaczyna się w 100. dniu po prawosławnej Wielkanocy, z ucztami, wyścigami konnymi i pieśniami. W XX w. ten świat niemal się skończył. W latach 1951–1953 władze radzieckie przymusowo przesiedliły większość Chewsurów na niziny, do kołchozów, oficjalnie po to, by zapewnić im szkoły i lekarzy. Relacje przesiedlonych mówią o ziemi bez wody, konfliktach z sąsiadami i rozpadzie obyczajów. Opustoszałe Szatili posłużyło w latach 60. za plener gruzińskich filmów o dawnym życiu górali. Droga przez przełęcz powstała dopiero w latach 70. [do sprawdzenia]; wcześniej do Szatili i Mutso szło się pieszo albo jechało konno. Dziś w Szatili mieszka na stałe kilkanaście rodzin, latem otwierają się kwatery, także w odnowionych wieżach, a zimą wieś jest odcięta od świata.

Mutso leży ok. 11–12 km od Szatili, w dolinie Ardoti, dopływu Argunu. To najbardziej niedostępna z wiosek-twierdz Chewsuretii: ok. 30 domów obronnych i cztery wieże bojowe na trzech skalnych tarasach nad wąwozem, do tego mury, kapliczki i naziemne krypty, w których przez otwory widać do dziś ludzkie kości. Mieszkańcy opuścili ją do połowy XX w. z powodu surowego klimatu, braku wody i dróg. W latach 2014–2018 rząd i fundacja Kartu odbudowali zespół, a projekt dostał w 2019 r. nagrodę Europa Nostra i nagrodę publiczności (głosowało ok. 8500 osób). Podobne krypty stoją kilka kilometrów za Szatili, w Anatori, ok. 500 m od granicy z Czeczenią. Podanie mówi, że gdy przez dolinę przeszła zaraza, chorzy mieszkańcy sami weszli do grobowców, żeby umrzeć z dala od innych i nie zarażać bliskich. Nazwa przełęczy na drodze do Chewsuretii, Datwisdżwari, znaczy „Krzyż Niedźwiedzia”.