Kartlia Wewnętrzna (Gruzja) · kartlia-i-tbilisi
Uplisciche
| Typ | ruiny, skalne miasto, antyk, kosciol |
|---|---|
| Czas | 1,5–2 godziny; z Gori i Muzeum Stalina pół dnia |
| Wstęp | ok. 15 GEL, dzieci do 6 lat bezpłatnie, zimą bywa taniej (stan na 2023, źródło: wander-lush.org) [do sprawdzenia] |
| Nazwa | „twierdza pana” (gruz. *upali* – pan, *ciche* – twierdza) |
| Okres | od końca II tys. p.n.e. do XIV w., zabudowa skalna od I tys. p.n.e. |
| Pow. | ok. 8 ha na skalnym grzbiecie nad Kurą |
| UNESCO | lista wstępna od 2007 r. |
Rys historyczny
Uplisciche, „twierdza pana”, to miasto wykute w miękkim piaskowcu na wysokim lewym brzegu Kury, ok. 10 km na wschód od Gori. Średniowieczne kroniki gruzińskie przypisywały jego założenie Uplosowi, synowi Mcchetosa i wnukowi Kartlosa, legendarnego praojca Gruzinów. Archeolodzy uważają je za jedną z najstarszych osad miejskich w Gruzji: pierwsze ślady ludzi pochodzą z końca II tys. p.n.e., a skalne komnaty powstawały przez całe I tys. p.n.e. i pierwsze wieki naszej ery. Miasto leżało w sercu starożytnego królestwa Kartlii, które Grecy i Rzymianie nazywali Iberią, przy szlaku handlowym wzdłuż Kury, którym karawany szły z Azji ku Morzu Czarnemu. Ten szlak często opisuje się jako odnogę jedwabnego szlaku. W szczytowym okresie Uplisciche było ośrodkiem religijnym, a w skale wykuto sale kultowe, według części badaczy związane z kultem bogini słońca [do sprawdzenia], z niszami, które mogły służyć obrzędom.
Najbardziej zaskakuje to, jak kamieniarze naśladowali architekturę z drewna i kamienia. Sklepienia wielkich sal mają kasetony i rzeźbione „belki”, jak w drewnianym domu. Fasadę dużej sali obrzędowej w części południowej zdobi łuk z frontonem w stylu rzymskim, a w sali z dwoma kolumnami, wyciętymi z jednej skały, stoi kamienna ława, być może tron władcy. W skale wykuto też piwnice z prasami do wina i wnękami na amfory. Miasto chroniły rowy i mury, a od strony rzeki prowadził do niego tunel, którym doprowadzano wodę i który w razie najazdu zamykano żelazną bramą. Największa z sal nosi dziś nazwę sali królowej Tamar, choć powstała wiele stuleci przed jej panowaniem i najpewniej była pogańską świątynią.
Gdy na początku IV w. Kartlia przyjęła chrześcijaństwo, znaczenie Uplisciche zaczęło spadać na rzecz Mcchety, a potem Tbilisi, ale samo miasto żyło dalej. W VI w. w skale wykuto bazylikę, a gdy w VIII–X w. Tbilisi zajmowali Arabowie, Uplisciche znowu stało się jedną z głównych twierdz Gruzinów. Z IX–X w. pochodzi Uplisculis eklesia, „Kościół Księcia”, zbudowany z cegły i kamienia na samym szczycie grzbietu, najlepiej widoczny element całego zespołu. Koniec przyszedł z najazdami mongolskimi, które według większości opracowań w XIV w. ostatecznie wyludniły miasto. Później tylko czasem chowano się tu przed najeźdźcami. Trzęsienie ziemi w 1920 r. zniszczyło część najbardziej kruchych komnat, a erozja niszczy skałę do dziś, dlatego od 2000 r. trwają prace konserwatorskie. Najcenniejsze znaleziska, złote i srebrne ozdoby, ceramika i rzeźby, są w Muzeum Narodowym w Tbilisi.
Na miejscu
- Główna „ulica” wykuta w skale, z kanałami na wodę; sala z kolumnami, sala obrzędowa z rzymskim łukiem, sala królowej Tamar z kasetonowym stropem, piwnice z prasami do wina.
- Kościół Księcia na szczycie i widok na dolinę Kury.
- Tunel do rzeki, którym schodzi się z miasta po drugiej stronie, w stronę parkingu [czy jest otwarty, do sprawdzenia].
- Gori, ok. 12 km dalej: Muzeum Stalina, który urodził się w tym mieście w 1878 r. Muzeum otwarto w 1957 r. w gmachu zaczętym jeszcze za jego życia. Wystawa nadal ma radziecki charakter i pokazuje go jak bohatera, a o represjach mówi niewiele [do sprawdzenia]. Obok stoi drewniany domek, w którym przyszedł na świat, osłonięty pawilonem z kolumnami, i jego pancerny wagon kolejowy. Po wojnie 2008 r. władze zapowiadały przekształcenie muzeum, wieszały nawet przy wejściu tablicę nazywającą wystawę fałszowaniem historii, ale zmian nie przeprowadzono. Pomnik Stalina zdjęto z placu w 2010 r. Nad miastem stoi średniowieczna twierdza Goris-cyche [wstęp do muzeum do sprawdzenia].
Praktycznie
- Z Tbilisi ok. 85–90 km autostradą S1 na zachód do Gori, potem przez most na Kurze i drogą lokalną ok. 12 km na wschód; parking przy kasach [nawierzchnia i spokojniejszy dojazd lokalnymi drogami do sprawdzenia].
- Linia okupacyjna Osetii Południowej biegnie kilkanaście kilometrów na północ od Gori i Uplisciche, miejscami blisko autostrady. Nie zjeżdżać z głównych dróg w jej stronę [przebieg do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Otwarte codziennie, latem (16 IV – 30 IX) 10:00–19:00, w październiku do 18:00, poza sezonem do 17:00 (stan na 2023, źródło: wander-lush.org) [do sprawdzenia]. Opisów na miejscu jest mało, warto wziąć audioprzewodnik.
- Skała jest gładka i śliska, szczególnie po deszczu, a cienia nie ma prawie wcale. Latem najlepiej przyjechać od otwarcia; na grzbiecie mocno wieje. Motocyklowe buty sprawdzą się tu lepiej niż sandały.
Źródła (6)
en.wikipedia.org/wiki/Uplistsikhe, pl.wikipedia.org/wiki/Uplisciche, whc.unesco.org/en/tentativelists/5234/, wander-lush.org/uplistsikhe-cave-town-guide/, en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Stalin_Museum,_Gori, en.wikipedia.org/wiki/Gori,_Georgia
41.96666, 44.20750 (wikidata:Q1351318)