Piotryseusztrasy i przewodniki motocyklowe

← Gruzja na kołach: przez Anatolię na Kaukaz

15

Kartlia Wewnętrzna (Gruzja) · kartlia-i-tbilisi

Uplisciche

Uplisciche
Fot. EvgenyGenkin, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Typruiny, skalne miasto, antyk, kosciol
Czas1,5–2 godziny; z Gori i Muzeum Stalina pół dnia
Wstępok. 15 GEL, dzieci do 6 lat bezpłatnie, zimą bywa taniej (stan na 2023, źródło: wander-lush.org) [do sprawdzenia]
Nazwa„twierdza pana” (gruz. *upali* – pan, *ciche* – twierdza)
Okresod końca II tys. p.n.e. do XIV w., zabudowa skalna od I tys. p.n.e.
Pow.ok. 8 ha na skalnym grzbiecie nad Kurą
UNESCOlista wstępna od 2007 r.

Rys historyczny

Uplisciche, „twierdza pana”, to miasto wykute w miękkim piaskowcu na wysokim lewym brzegu Kury, ok. 10 km na wschód od Gori. Średniowieczne kroniki gruzińskie przypisywały jego założenie Uplosowi, synowi Mcchetosa i wnukowi Kartlosa, legendarnego praojca Gruzinów. Archeolodzy uważają je za jedną z najstarszych osad miejskich w Gruzji: pierwsze ślady ludzi pochodzą z końca II tys. p.n.e., a skalne komnaty powstawały przez całe I tys. p.n.e. i pierwsze wieki naszej ery. Miasto leżało w sercu starożytnego królestwa Kartlii, które Grecy i Rzymianie nazywali Iberią, przy szlaku handlowym wzdłuż Kury, którym karawany szły z Azji ku Morzu Czarnemu. Ten szlak często opisuje się jako odnogę jedwabnego szlaku. W szczytowym okresie Uplisciche było ośrodkiem religijnym, a w skale wykuto sale kultowe, według części badaczy związane z kultem bogini słońca [do sprawdzenia], z niszami, które mogły służyć obrzędom.

Najbardziej zaskakuje to, jak kamieniarze naśladowali architekturę z drewna i kamienia. Sklepienia wielkich sal mają kasetony i rzeźbione „belki”, jak w drewnianym domu. Fasadę dużej sali obrzędowej w części południowej zdobi łuk z frontonem w stylu rzymskim, a w sali z dwoma kolumnami, wyciętymi z jednej skały, stoi kamienna ława, być może tron władcy. W skale wykuto też piwnice z prasami do wina i wnękami na amfory. Miasto chroniły rowy i mury, a od strony rzeki prowadził do niego tunel, którym doprowadzano wodę i który w razie najazdu zamykano żelazną bramą. Największa z sal nosi dziś nazwę sali królowej Tamar, choć powstała wiele stuleci przed jej panowaniem i najpewniej była pogańską świątynią.

Gdy na początku IV w. Kartlia przyjęła chrześcijaństwo, znaczenie Uplisciche zaczęło spadać na rzecz Mcchety, a potem Tbilisi, ale samo miasto żyło dalej. W VI w. w skale wykuto bazylikę, a gdy w VIII–X w. Tbilisi zajmowali Arabowie, Uplisciche znowu stało się jedną z głównych twierdz Gruzinów. Z IX–X w. pochodzi Uplisculis eklesia, „Kościół Księcia”, zbudowany z cegły i kamienia na samym szczycie grzbietu, najlepiej widoczny element całego zespołu. Koniec przyszedł z najazdami mongolskimi, które według większości opracowań w XIV w. ostatecznie wyludniły miasto. Później tylko czasem chowano się tu przed najeźdźcami. Trzęsienie ziemi w 1920 r. zniszczyło część najbardziej kruchych komnat, a erozja niszczy skałę do dziś, dlatego od 2000 r. trwają prace konserwatorskie. Najcenniejsze znaleziska, złote i srebrne ozdoby, ceramika i rzeźby, są w Muzeum Narodowym w Tbilisi.

Na miejscu

Praktycznie

  • Z Tbilisi ok. 85–90 km autostradą S1 na zachód do Gori, potem przez most na Kurze i drogą lokalną ok. 12 km na wschód; parking przy kasach [nawierzchnia i spokojniejszy dojazd lokalnymi drogami do sprawdzenia].
  • Linia okupacyjna Osetii Południowej biegnie kilkanaście kilometrów na północ od Gori i Uplisciche, miejscami blisko autostrady. Nie zjeżdżać z głównych dróg w jej stronę [przebieg do sprawdzenia przed wyjazdem].
  • Otwarte codziennie, latem (16 IV – 30 IX) 10:00–19:00, w październiku do 18:00, poza sezonem do 17:00 (stan na 2023, źródło: wander-lush.org) [do sprawdzenia]. Opisów na miejscu jest mało, warto wziąć audioprzewodnik.
  • Skała jest gładka i śliska, szczególnie po deszczu, a cienia nie ma prawie wcale. Latem najlepiej przyjechać od otwarcia; na grzbiecie mocno wieje. Motocyklowe buty sprawdzą się tu lepiej niż sandały.
Źródła (6)

en.wikipedia.org/wiki/Uplistsikhe, pl.wikipedia.org/wiki/Uplisciche, whc.unesco.org/en/tentativelists/5234/, wander-lush.org/uplistsikhe-cave-town-guide/, en.wikipedia.org/wiki/Joseph_Stalin_Museum,_Gori, en.wikipedia.org/wiki/Gori,_Georgia

41.96666, 44.20750 (wikidata:Q1351318)

Pokaż na mapie OpenStreetMap · Plik punktu w repozytorium