Albacete (Kastylia-La Mancha)
Alcaraz
| Typ | miasteczko, historia, kosciol, zamek |
|---|---|
| Czas | ok. 1,5–2 h (plac, Calle Mayor, podejście na wzgórze zamkowe) |
| Wstęp | Plaza Mayor, ulice i ruiny zamku bez opłat; godziny otwarcia kościoła Santísima Trinidad i ewentualne wejście na Torre del Tardón [do sprawdzenia] |
| Wys. | ok. 950 m n.p.m. (Wikipedia podaje 940 i 962 m) |
| Plaza Mayor | zespół zabytkowy od 1945 r.; arkady z trzech stron, dwie wieże obok siebie |
| Torre del Tardón | 1555–1568, budowniczy Bartolomé Flores; ok. 33 m; zegar z 1567 r.; udział Andrésa de Vandelviry udokumentowany przy odbiorze (tasación) w 1568 r., projekt mu przypisywany |
| Zdobycie | 23 maja 1213 r. przez Alfonsa VIII po ponad dwumiesięcznym oblężeniu |
| Dywany | kobierce wiązane „nudo español” – dobro kultury niematerialnej (BIC) od 2023 r. |
| Wydarzenia | fiestas patronales ku czci Virgen de Cortes, ok. 4–9 września, z pielgrzymką do sanktuarium Cortes (8 września); „mayos” 30 kwietnia – 1 maja [daty do sprawdzenia] |
Rys historyczny
Alcaraz leży na stoku wzgórza San Cristóbal, na wysokości ok. 950 m, w miejscu, gdzie równina La Manchy przechodzi w zalesione pasma Sierra de Alcaraz. Nazwa jest arabska; tłumaczy się ją jako „wiśnia” albo „miejsce poświęcone”, a andaluzyjski geograf al-Zuhri pisał już o górach Alcaraz, więc nazwa pasma jest chyba starsza od miasta. Sercem miasteczka jest Plaza Mayor, renesansowy plac z arkadami z trzech stron, od 1945 r. chroniony jako zespół zabytkowy. Nad jego czwartym bokiem stoją obok siebie dwie kamienne wieże. To z nich Alcaraz jest znany i to one są symbolem całej prowincji Albacete. Patrząc z placu, lewa należy do kościoła Santísima Trinidad, jedynej z dawnych dwunastu parafii miasta. Jej dolna kondygnacja z zamurowanymi oknami jest jeszcze gotycka, wyżej ciągną się renesansowe piętra z dzwonnicą. Prawa, odrobinę wyższa, to Torre del Tardón, wieża rady miejskiej z miejskim zegarem. Dla części badaczy to celowy znak, że władza cywilna stanęła tu nad kościelną.
Tardón zbudował w latach 1555–1568 Bartolomé Flores. Często przypisuje się go Andrésowi de Vandelvirze, najsłynniejszemu synowi Alcaraz (ur. ok. 1505 r., ochrzczony w tutejszym kościele San Miguel), który później zbudował Sacra Capilla del Salvador w Úbedzie i kierował budową katedry w Jaén. Dokumenty potwierdzają jednak tylko, że w 1568 r. Vandelvira odbierał gotową wieżę i wyceniał jej wykonanie. Projekt przypisuje mu się z powodu stylu: dwaj wojownicy w rzymskich strojach, którzy podtrzymują herb miasta (zamek i klucze), wyglądają jak postacie z jego portalu w Úbedzie. Wieża ma ok. 33 m i nieregularny, sześcioboczny rzut, wymuszony pochyłym terenem i dawnym klasztorem Santo Domingo, do którego przylegała. Ma siedem kondygnacji. Najniżej stoją gotyckie wiązki kolumn, wyżej widać medalion z kobiecym popiersiem i fryz z łacińską sentencją z Księgi Koheleta „Cuncta quae sub sole sunt vanitas” („wszystko pod słońcem jest marnością”). Na piątej kondygnacji siedzi błogosławiący św. Ignacy Antiocheński, patron miasta, między świętymi Barbarą i Agatą w roli kariatyd. Nad nim jest zegar wykonany w 1567 r. przez miejscowego zegarmistrza Bautistę, a na szczycie, na narożnikach balustrady, stoją kamienni wojownicy, nazywani przez mieszkańców „infantones”. Dzwon jest starszy od wieży: według różnych źródeł nosi datę 1444 albo 1447. Nazwa Tardón pochodzi podobno stąd, że dzwon odzywał się tylko „de tarde en tarde”, od czasu do czasu, przy uroczystościach. Według innej teorii pochodzi od automatu bijącego w dzwon, którego mogło nigdy nie zamontowano. Plac zamykają arkadowe lonże: Lonja del Corregidor (albo de Santo Domingo) z 1518 r., z herbem Filipa II, Regatería z dwiema galeriami po dwanaście łuków i ratusz w dawnym spichlerzu Alhorí.
Przed 1213 r. Alcaraz był muzułmańską twierdzą na drodze z Kastylii do Andaluzji i Murcji. Rok po zwycięstwie pod Las Navas de Tolosa Alfons VIII obległ go na początku marca, a 23 maja 1213 r. wjechał do miasta bramą Granady razem z arcybiskupem Toledo Rodrigiem Jiménezem de Radą. Muzułmański namiestnik poddał się i dostał eskortę do Jaén. Miasto otrzymało prawa wzorowane na fuero z Cuenki, w 1256 r. nowe od Alfonsa X, i stało się królewską twierdzą na pograniczu. Dewiza w herbie, „Cabeza de Extremadura y Llave de toda España” („Głowa pogranicza i klucz do całej Hiszpanii”), dobrze oddaje jego dawną rangę. W 1243 r. infant Alfons, przyszły Alfons X, zawarł w Alcaraz układ z możnymi muzułmańskiego emiratu Murcji, który stał się protektoratem Kastylii. W 1470 r. król oddał zamek markizowi Villeny. W marcu 1475 r. mieszkańcy chwycili za broń przeciw markizowi i opowiedzieli się za Królami Katolickimi, a 10 maja zamek poddał się ich wysłannikom. Potem Izabela i Ferdynand pozwolili zburzyć mury i twierdzę, żeby już nikt nie mógł oddać miasta w ręce możnowładcy. Z siedmiu bram ocalała tylko Puerta Nueva u wylotu Calle Mayor. W 1812 r., w czasie walk z Francuzami, Alcaraz był tymczasową stolicą La Manchy. Po utworzeniu prowincji Albacete w 1833 r. stracił znaczenie i dziś mieszka w nim ok. 1300 osób.
Bogactwo renesansowego Alcaraz brało się w dużej części z dywanów. Od XV do XVII w. tutejsze kobierce wiązane techniką „nudo español”, z wełny i w żywych wzorach (granaty, przecięte na pół osty, herby zamawiających), uchodziły za najlepsze w Kastylii. Rada miasta obdarowywała nimi monarchów i możnych: Królów Katolickich po zdobyciu Granady w 1492 r., Małgorzatę Austriaczkę w 1497 r., a w 1526 r. cesarzową Izabelę Portugalską. Dywan z herbem, jaki tkano w Alcaraz i Cuence, namalował Hans Holbein młodszy na „Madonnie z Solothurn” (1522), a od takich obrazów wzięła się nazwa „dywanów Holbeina”. Po 1920 r. antykwariusze wywieźli z Hiszpanii wiele starych egzemplarzy, które dziś są m.in. w Metropolitan Museum w Nowym Jorku, w londyńskim Victoria and Albert Museum i w Muzeum Sztuki Islamu w Berlinie. W Alcaraz nadal tka się je ręcznie, a w 2023 r. Kastylia-La Mancha uznała tę technikę za dobro kultury niematerialnej. Z Alcaraz pochodziła też Oliva Sabuco (ur. 1562), pod której nazwiskiem wyszła w 1587 r. „Nueva filosofía de la naturaleza del hombre”, rzadki przykład renesansowego traktatu podpisanego przez kobietę. W 1903 r. znaleziono testament jej ojca Miguela, w którym to on nazywa się autorem, i spór o autorstwo trwa do dziś.
Spacer z placu prowadzi Calle Mayor pod górę, do Puerta del Alhorí, platereskowego łuku przypisywanego Vandelvirze, z herbami miasta i popiersiami Parysa i Heleny. Mieści się w nim informacja turystyczna. Dalej stoi Casa de los Galianos z dwoma wojownikami na fasadzie, a wyżej resztki zamku. Na terenie dawnej twierdzy leży dziś cmentarz, a przy jego murze grób Francisca Ríosa „El Pernales”, ostatniego słynnego andaluzyjskiego bandyty, zastrzelonego przez Guardia Civil 31 sierpnia 1907 r. koło Villaverde de Guadalimar. Według miejscowej tradycji na grobie zawsze leżą kwiaty. Na wjeździe do miasta stoi samotny łuk akweduktu, którego budowę zaczęto w 1493 r. i ciągnięto z przerwami przez dwa stulecia. Ok. 4–6 km od miasta, na wzgórzu, leży sanktuarium Matki Bożej z Cortes. Według legendy Maryja ukazała się tam pasterzowi 1 maja 1222 r. Na początku września miasto obchodzi ku jej czci fiestas patronales, uznane za święto o regionalnym znaczeniu turystycznym, z pielgrzymką do sanktuarium, wieczornymi zabawami na Plaza Mayor, gonitwą byków i fajerwerkami. W nocy z 30 kwietnia na 1 maja śpiewa się „mayos” ku czci Virgen de Cortes [do sprawdzenia].
Na miejscu
- Plaza Mayor: obie wieże najlepiej widać spod arkad Regaterii po przeciwnej stronie placu. Warto obejrzeć z bliska rzeźby Tardónu: wojowników z herbem, św. Ignacego i „infantones” na szczycie.
- Kościół Santísima Trinidad: gotycki portal z tympanonem Trójcy Świętej, renesansowe kaplice i baptysterium z 1592 r. W 2020 r. pod tynkiem ołtarza głównego odkryto osiem paneli malowanych przez Juana de Borgoña (godziny otwarcia [do sprawdzenia]).
- Calle Mayor do Puerta del Alhorí i Puerta Nueva, potem podejście na wzgórze zamkowe, z którego jest najlepszy widok na wieże i Sierra de Alcaraz.
- Sanktuarium Cortes, kilka km za miastem, z barokowym ołtarzem. W miasteczku działa pracownia ręcznie tkanych dywanów wymieniana przez przewodnik turystyczny prowincji [możliwość zwiedzania i godziny do sprawdzenia].
Praktycznie
- Dojazd: z Riópar drogą CM-412 przez Sierra de Alcaraz. W miasteczku krzyżuje się z N-322 z Albacete do Bailén (OSM, stan na 2026-11).
- Parking: plac Corralón przy punkcie widokowym Mirador del Corralón, ok. 200 m na południowy zachód od Plaza Mayor (OSM, stan na 2026-11). Uliczki starego miasta są strome, wąskie i brukowane, a Plaza Mayor jest deptakiem, więc motocykl lepiej zostawić na Corralón.
- Informacja turystyczna: w Puerta del Alhorí przy Calle Mayor, obok ratusza (OSM, stan na 2026-11); godziny i zwiedzanie z przewodnikiem [do sprawdzenia].
- Paliwo: stacja Repsol przy drodze AB-520, w strefie przemysłowej na północnym skraju miasteczka (OSM, stan na 2026-11).
- Na wysokości ok. 950 m zimą bywa mróz i śnieg, a w czasie fiestas na początku września miasteczko jest pełne ludzi. Termin świąt na dany rok [do sprawdzenia].
Źródła (12)
es.wikipedia.org/wiki/Alcaraz, es.wikipedia.org/wiki/Torre_del_Tardón, es.wikipedia.org/wiki/Iglesia_de_la_Santísima..., es.wikipedia.org/wiki/Castillo_de_Alcaraz, es.wikipedia.org/wiki/Tratado_de_Alcaraz_(1243), es.wikipedia.org/wiki/Andrés_de_Vandelvira, www.uv.es/serranoj/turisalcaraz.htm, imprescindibles.turismoenalbacete.com/?p=2203, cultura.castillalamancha.es/sites/default/fil..., dbe.rah.es/biografias/17728/oliva-sabuco-de-n..., www.festivalesdeespana.com/festival/fiestas-p..., www.openstreetmap.org/node/3989024130
38.66455, -2.49079 (osm:node/3989024130)