Piotryseusztrasy i przewodniki motocykloweSzukaj

← Hiszpańska koniczyna

3

Priorat, Tarragona (Katalonia)

Cartoixa d'Escaladei (kartuzja Scala Dei)

Cartoixa d'Escaladei (kartuzja Scala Dei)
Fot. Lohen11 - Josep Renalias, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
Typklasztor, ruiny, legenda, wino
Czas1–1,5 h
Wstęp7 €, ulgowy 5 €; wstęp wolny m.in. do 16 lat i w ostatni wtorek miesiąca (stan na 2026-11, źródło: patrimoni.gencat.cat) [do sprawdzenia przed wyjazdem]
Założenie1194 r., Alfons II Aragoński (jako hrabia Barcelony Alfons I Czysty); na obecnym miejscu od ok. 1203 r.
Pierwszapierwsza kartuzja na Półwyspie Iberyjskim
Mnisinajwięcej 30, w celach wokół trzech krużganków (1228, 1333, 1403)
Kasata1835 r., potem grabież i pożar; sprzedaż na licytacji w 1843 r.
Zabytekdobro kultury narodowej Katalonii od 1980 r.; od 1990 r. w rękach Generalitat, otwarta od 1992 r.

Rys historyczny

Kartuzja Scala Dei leży w dolinie pod południowymi ścianami Serra de Montsant, kilka kilometrów od La Morera de Montsant, w sercu winnic Prioratu. Jej nazwa po łacinie znaczy „Schody Boże” i pochodzi z legendy o śnie pasterza. Spod ruin widać to samo co mnisi: ponad doliną pionowe, pomarańczowo-szare ściany Montsant, pod którymi żyli wcześniej pustelnicy.

Kartuzów założył św. Brunon w 1084 r. w Alpach pod Grenoble. To zakon pustelników żyjących razem: każdy mnich mieszka sam w celi, która jest właściwie małym domem z ogródkiem, i spotyka się z braćmi tylko na części modlitw i w niedziele. W 1194 r. Alfons II, król Aragonii i hrabia Barcelony (w Katalonii liczony jako Alfons I i nazywany Czystym), poprosił przeora generalnego zakonu o mnichów dla ziem świeżo odebranych muzułmanom. Pierwsi przyszli z kartuzji La Verne w Prowansji i zamieszkali przy pustelni Santa Maria w Poboledzie. Około 1203 r., dzięki darom króla Piotra II i królowej wdowy Sancji Kastylijskiej, przenieśli się na obecne miejsce. W 1228 r. stał już wielki krużganek z pierwszymi dwunastoma celami, kościół z czerwonego piaskowca, refektarz i kapitularz. Była to pierwsza kartuzja na Półwyspie Iberyjskim. Od 1219 r. przeor był panem całej okolicy, nazywanej „przeoratem kartuzji Scala Dei”, i od niej, jak głosi miejscowa tradycja, pochodzi nazwa krainy Priorat.

Klasztor rósł przez dwa stulecia. W 1333 r. infant Jan Aragoński ufundował drugi krużganek z dwunastoma celami, a w 1403 r. Berenguer Gallard, pan Puigverd, trzeci z ostatnimi sześcioma. Wspólnota liczyła wtedy najwięcej, 30 mnichów. Scala Dei była najbogatszą kartuzją prowincji obejmującej Katalonię, Aragonię, Walencję i Baleary. Miała domy w Barcelonie, Tarragonie, Lleidzie, Tortosie i Reus, uprawiała zboże, oliwki i winorośl, prowadziła młyny i kuźnie, hodowała konie i jedwabniki, a od 1628 r. jej przeor sądził poddanych także w sprawach gardłowych. Jej mnisi zakładali albo pomagali zakładać inne kartuzje, m.in. El Paular pod Madrytem (1390) i Valldemossę na Majorce (1399), w której zimę 1838/1839 spędzili Fryderyk Chopin i George Sand. Z klasztorem wiąże się też legenda o królowej Marii Kastylijskiej, żonie Alfonsa V Wspaniałomyślnego.

Koniec przyszedł w XIX w. W 1835 r., na mocy dekretów kasacyjnych ministra Mendizábala, mnichów wypędzono, a słynną bibliotekę rozproszono. Opuszczony klasztor splądrowali i podpalili okoliczni mieszkańcy, a w 1843 r. cały majątek sprzedano na licytacji prywatnym nabywcom, którzy zamienili ziemię w pola, korzystając z klasztornych kanałów. Ruiny w 1980 r. wpisano na listę dóbr kultury narodowej Katalonii, a w 1990 r. właściciele przekazali je rządowi Katalonii. Od 1992 r. można je zwiedzać. W 1998 r. odbudowano jedną celę, w latach 2010–2013 odtworzono część wspólną klasztoru z małym krużgankiem, refektarzem i kapitularzem, a od 2020 r. trwają prace w kościele. W 2024 r. odsłonięto w nim trzy gotyckie kaplice z początku XV w.

Na miejscu

Praktycznie

  • Godziny: od wtorku do soboty 10:00–17:30 (od października do kwietnia) i 10:00–19:00 (od maja do września); w niedziele i święta 10:00–15:00; zamknięte w poniedziałki niebędące świętami oraz 25 i 26 grudnia, 1 i 6 stycznia; kasa zamyka się pół godziny przed końcem (stan na 2026-11, źródło: patrimoni.gencat.cat) [do sprawdzenia przed wyjazdem].
  • Dojazd: od Cornudella de Montsant drogą TV-7021 przez La Morera de Montsant, wąsko i kręto, ok. 14 km; do Siurany ok. 20 km (OpenRouteService, szacunkowo). Parking przy kartuzji [bezpłatny – do sprawdzenia].
  • Ruiny są w dużej części pod gołym niebem: latem najlepiej rano. Obiekt nie jest przystosowany dla osób o ograniczonej sprawności ruchowej.
Źródła (4)

patrimoni.gencat.cat/ca/monuments/monuments/c..., ca.wikipedia.org/wiki/Cartoixa_d%27Escaladei, ca.wikipedia.org/wiki/Priorat, www.wikidata.org/wiki/Q1045980

41.25688, 0.81023 (wikidata:Q1045980)

Pokaż na mapie OpenStreetMap · Plik punktu w repozytorium