Piotryseusztrasy i przewodniki motocykloweSzukaj

← Hiszpańska koniczyna

13

Las Hurdes, Cáceres (Estremadura)

Las Hurdes i Meandro del Melero (pętla rzeki Alagón)

Las Hurdes i Meandro del Melero (pętla rzeki Alagón)
Fot. Discasto, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Typwidok, rzeka, przyroda, wies, historia
Czaspół dnia: mirador 30–45 min, przejazd dolinami 2–3 h
Wstępbezpłatny: punkt widokowy Mirador de La Antigua i wsie (stan na 2026-11)
GminyCaminomorisco, Casares de las Hurdes, Ladrillar, Nuñomoral, Pinofranqueado; w związku gmin także Casar de Palomero
Najwyższy szczytok. 1622 m (Sierra de la Granjera)
Meandro del Meleropętla Alagónu na granicy prowincji Cáceres i Salamanka, w górnej części zbiornika Gabriel y Galán; przy wysokiej wodzie cypel prawie staje się wyspą
Wizyta królaAlfons XIII, 20–24 czerwca 1922 r.; Real Patronato de las Hurdes powołany dekretem z 18 lipca 1922 r.
Film„Las Hurdes, tierra sin pan” Luisa Buñuela, zdjęcia od 23 kwietnia do 22 maja 1933 r.
WydarzeniaCarnaval Hurdano – co roku w innej wsi, w lutym lub marcu [termin do sprawdzenia]; rykowisko jeleni widoczne z La Antigua – wrzesień–październik [do sprawdzenia]

Zboczem zębatego łupkowego grzbietu
schodzi uboga Hurdanka,
z nędzą w duszy i w ciele (…).
Proszę dla nich o dwie jałmużny
synów mojej ojczyzny:
chleba z pszenicy na głód ich ciał!
chleba myśli na głód ich dusz!

— José María Gabriel y Galán, „La jurdana (1904)” III, w. 1–3 i 5–8 · przekład własny · tekst oryginalny

Por la cuesta del serrucho pizarroso
va bajando la paupérrima jurdana
con miserias en el alma y en el cuerpo, (…)
Yo les pido dos limosnas para ellos
a los hijos de mi patria:
¡Pan de trigo para el hambre de sus cuerpos!
¡Pan de ideas para el hambre de sus almas!

O miejscu

Las Hurdes (w miejscowej wymowie Jurdes) to kraina łupkowych gór na północnym skraju prowincji Cáceres, przy granicy z Salamanką, między Sierra de Gata a Sierra de Francia. Nie jest jednostką administracyjną, tylko krainą historyczną: pięć gmin, a w nich kilkadziesiąt maleńkich wsi zwanych alquerías, rozsianych po siedmiu wąskich dolinach rzek, m.in. Ladrillar (Malo), Hurdano, Esperabán i Los Ángeles. Zbocza są tak strome, że przez wieki uprawiano je tylko na tarasach podpartych murkami z łupka, a każdy skrawek ziemi trzeba było wynosić i podlewać ręcznie. Domy budowano z tego samego kamienia: płyty łupka układane bez zaprawy, dach z łupkowych płyt, mały otwór zamiast okna, a w dole obora. Takie zabudowania, spokrewnione z kamiennymi domami północno-zachodniej Hiszpanii, zostały jeszcze w El Gasco, Martilandrán czy Ovejuela. Na skałach nad rzekami wyryte są prehistoryczne znaki: linie, podkowy, ślady stóp, narzędzia i broń. Najstarsze petroglify datuje się na ok. 4000 r. p.n.e., a najmłodsze sięgają czasów rzymskich.

Najbardziej znany widok krainy leży przy jej wschodniej granicy, koło Riomalo de Abajo. Rzeka Alagón zatacza tu prawie zamkniętą pętlę wokół zalesionego sosnami wzgórza, tak że płynie przez chwilę w przeciwnym kierunku. To Meandro del Melero. Pętla leży na granicy Estremadury i Kastylii i León, w górnej części zbiornika Gabriel y Galán, więc jej wygląd zależy od poziomu wody: wiosną, przy pełnym zbiorniku, przesmyk prawie znika i cypel wygląda jak wyspa, a późnym latem odsłaniają się jasne pasy brzegu i zielone łąki dawnego dna. Najlepiej widać ją z Mirador de La Antigua, ok. 2 km od Riomalo, nad zakrętem zwanym Curva de Herradura („podkowa”). Z tego samego miejsca obserwuje się sępy płowe i kasztanowate, orły i bociany czarne, a jesienią słychać rykowisko jeleni.

Przez wieki Las Hurdes były synonimem hiszpańskiej biedy i obiektem legend. Od 1289 r. większość doliny podlegała salamanckiej La Albercie, a w XVI w., gdy uczeni spierali się o człowieczeństwo Indian, mieszkańców odizolowanych gór, Hurdes i sąsiednich Batuecas, podawano jako dowód, że „dzicy” żyją też w Europie. Lope de Vega w sztuce „Las Batuecas del duque de Alba” (ok. 1598–1600) opisał ukryty lud potomków Gotów i wielu wzięło to za prawdę. W XIX i na początku XX w. przyjeżdżali lekarze i pisarze: doktor Bide w 1892 r. opisał nędzę i choroby, poeta José María Gabriel y Galán w 1904 r. napisał „La jurdana” o matce schodzącej z dzieckiem na plecach po żebrany chleb, a Miguel de Unamuno w 1913 r. odwiedził Hurdes razem z francuskim hispanistą Maurice'em Legendre'em. Po raportach Gregoria Marañóna, który w 1922 r. opisał wole, malarię, tyfus i ospę bez żadnej opieki lekarskiej, przyjechał sam król Alfons XIII. Objazd od 20 do 24 czerwca 1922 r. zrobił konno i pieszo, a dekretem z 18 lipca powstał Real Patronato de las Hurdes. Patronat do 1931 r. budował szkoły, ambulatoria, urzędy pocztowe i drogi.

Dekadę później, wiosną 1933 r., przyjechał Luis Buñuel z ekipą opłaconą przez aragońskiego anarchistę Ramóna Acína. Krótki film „Las Hurdes, tierra sin pan” („Ziemia bez chleba”) oparł na pracy Legendre'a z 1927 r. i pokazał krainę skrajnej nędzy, gdzie chleb ma być rzadkością, dzieci chorują, a osioł ginie od pszczół. Dziś wiadomo, że część scen była ustawiona: kozę, która spada ze skały, zastrzelono, a osła oblepiono miodem. Rząd Republiki zakazał filmu jako szkodzącego wizerunkowi Hiszpanii, a Marañón protestował po premierze, ale w 1964 r. festiwal w Mannheim zaliczył go do dwunastu najlepszych dokumentów w historii kina. Za Franco obsadzono zbocza sosnami, co dało pracę, ale zabrało pastwiska kozom i pszczelarzom. Od lat 90. kraina żyje z turystyki, miodu i oliwek. Wyludnienie zostało, ale Las Hurdes przestały być symbolem nędzy, a w 2022 r. Filip VI przyjechał tu sto lat po pradziadku. Ze starych zwyczajów żyje Carnaval Hurdano z fantastycznymi postaciami, jak burro antruejo i macho lanú, organizowany co roku w innej wsi.

Na miejscu

Praktycznie

  • Dojazd do miradoru: z Riomalo de Abajo przy drodze EX-204 (Salamanka – La Alberca – Coria) wąską drogą dojazdową, częściowo betonową, częściowo z ubitej nawierzchni z dziurami (OpenStreetMap, stan na 2026-11). Lekki motocykl przejedzie, większym lepiej powoli albo pieszo. Gdzie przy miradorze można zaparkować [do sprawdzenia przed wyjazdem].
  • Drogi w dolinach są asfaltowe, ale wąskie i bardzo kręte, z ciasnymi nawrotami; po deszczu łupkowe kamyki na asfalcie.
  • Paliwo: stacje w Vegas de Coria (Nuñomoral), w Aceña koło Caminomorisco i w Sauceda (Pinofranqueado); w górnych dolinach stacji nie ma (OpenStreetMap, stan na 2026-11).
  • Najlepiej wiosną (zielone zbocza, pełny zbiornik) i jesienią (rykowisko). Latem w dolinach bywa ponad 35 °C i rośnie ryzyko pożarów lasu.
Źródła (11)

es.wikipedia.org/wiki/Las_Hurdes, es.wikipedia.org/wiki/Las_Hurdes,_tierra_sin_pan, www.wikidata.org/wiki/Q29959974, www.wikidata.org/wiki/Q2019929, www.escapadarural.com/blog/meandro-de-melero/, redex.org/storage/media/documents/330/adic-hu..., www.elindependiente.com/tendencias/2022/05/12..., www.elsaltodiario.com/los-nombres-de-la-memor..., boletinrsg.com/index.php/boletinrsg/article/view/168, es.wikisource.org/wiki/La_jurdana, www.openstreetmap.org/node/2110409269

40.39087, -6.08640 (osm:node/2110409269)

Pokaż na mapie OpenStreetMap · Plik punktu w repozytorium