Palencia (Kastylia i León)
San Juan de Baños (Baños de Cerrato)
| Typ | kosciol, historia |
|---|---|
| Czas | 45 min – 1 h z fontanną |
| Wstęp | 3 €, ulgowy 2 €, w środy po południu bezpłatnie (stan na 2026-11, źródło: Turismo Castilla y León) [do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Fundacja | 661 r., król Wizygotów Recesvint (napis fundacyjny nad łukiem tęczowym, „era 699”) |
| Zabytek | pomnik narodowy od 26 lutego 1897 r.; fontanna Recesvinta – zabytek prowincji od 1966 r. |
| Budowa | kamień ciosowy bez zaprawy, łuki podkowiaste na marmurowych kolumnach z rzymskich ruin |
| Datowanie | VII w. według napisu; część badaczy przesuwa budowlę na IX–X w. [sporne] |
Rys historyczny
Baños de Cerrato to mała wieś w gminie Venta de Baños, kilkanaście kilometrów na południe od Palencii, na płaskiej, zbożowej krainie Cerrato nad doliną Pisuergi. Na jej skraju, przy trawniku i kilku drzewach, stoi niski kościół z miodowego kamienia, który łatwo wziąć za zwykłą wiejską kaplicę. To San Juan Bautista, zwany San Juan de Baños, najważniejsza zachowana świątynia Wizygotów, germańskiego ludu, który rządził Hiszpanią od V w. do najazdu arabskiego w 711 r. Nad łukiem tęczowym wmurowano kamienną tablicę z łacińskim napisem wierszem. Król Recesvint zwraca się w nim do Jana Chrzciciela, „męczennika i poprzednika Pana”, i mówi, że oddaje mu tę świątynię na wieczny dar, zbudowaną z własnych dóbr, w trzynastym roku panowania. Napis kończy data „era 699”: Hiszpanie liczyli wtedy lata od 38 r. p.n.e., więc chodzi o 661 r. Tekst przetrwał też w odpisie w średniowiecznym kodeksie z X w.
Legenda dopowiada resztę: opowiada o chorym królu i cudownym źródle. Historycy nie mają na to dowodów, ale źródło jest prawdziwe i bije do dziś tuż obok kościoła, pod dwoma łukami podkowiastymi. Znali je już Rzymianie: znaleziony obok ołtarzyk ofiarowany nimfom źródła stoi dziś w Muzeum Archeologicznym w Madrycie. Często nazywa się San Juan de Baños najstarszym kościołem Hiszpanii i tak reklamują go przewodniki, ale ten tytuł jest sporny. Napis daje mu pewną datę, jakiej nie mają inne świątynie wizygockie, jednak część badaczy uważa, że obecny budynek powstał dopiero w IX lub X w., w czasie zasiedlania Kastylii po rekonkwiście [sporne].
Kościół zbudowano z dużych kamiennych ciosów kładzionych na sucho, bez zaprawy, jak w budowlach rzymskich. Wnętrze ma trzy nawy oddzielone łukami w kształcie podkowy: ten kształt kojarzy się dziś z architekturą arabską, ale Wizygoci używali go, zanim Arabowie przybyli do Hiszpanii. Opierają się na kolumnach z szarego, beżowego i różowego marmuru, wziętych z rzymskich ruin. Tylko jeden kapitel jest prawdziwie rzymski, pozostałe Wizygoci wykuli na jego wzór. Pierwotnie za nawami stały trzy osobne kaplice; zachowała się tylko środkowa, z kamiennym okienkiem z ażurową kratą. Klucz łuku w drzwiach zdobi krzyż w kole, a fryz nad nim przypomina ornament z wotywnej korony Recesvinta ze skarbu z Guarrazar pod Toledo. Dzwonnicę z jednym dzwonem, widoczną na wszystkich zdjęciach, dobudowali dopiero XIX-wieczni restauratorzy. W 1897 r. kościół wpisano na listę pomników narodowych, a w latach 1956–1963 archeolog Pedro de Palol odkopał wokół niego średniowieczny cmentarz z 58 grobami, w tym dwiema wizygockimi sprzączkami od pasa.
Patron kościoła ma też swoją historię w wiosce. Alabastrowa figura Jana Chrzciciela z XV w. stoi dziś w kościele parafialnym San Martín. Według miejscowej tradycji w 1808 r. francuscy żołnierze generała Lasalle'a przecięli ją na pół.
Na miejscu
- Wnętrze: łuki podkowiaste na marmurowych kolumnach, kapitele i tablica fundacyjna Recesvinta nad łukiem tęczowym.
- Obejście z zewnątrz: drzwi z łukiem podkowiastym i krzyżem w kluczu, ażurowe okienko kaplicy i fryzy z ornamentem.
- Fontanna Recesvinta na tarasie poniżej kościoła: źródło pod dwoma łukami podkowiastymi i resztki zbiornika do kąpieli.
Praktycznie
- Otwarte od wtorku do niedzieli, od 1 kwietnia do 30 września 11:00–14:00 i 17:00–20:00, od 1 października do 31 marca 11:00–14:00 i 16:00–18:00; w poniedziałki i 24, 25, 31 grudnia oraz 1 i 6 stycznia zamknięte (stan na 2026-11, źródło: Turismo Castilla y León) [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Parking przy kościele, na terenie dawnego cmentarza. Wieś leży przy autostradzie A-62 Valladolid – Palencia, ok. 2 km od Venta de Baños, więc postój zajmuje niewiele czasu na przejeździe przez Kastylię.
- W lipcu i sierpniu w Cerrato po południu bywa ponad 35 °C, a cienia przy kościele jest niewiele; lepiej przyjechać na otwarcie o 11:00 [temperatury do sprawdzenia].
Źródła (5)
es.wikipedia.org/wiki/Iglesia_de_San_Juan_de_Baños, en.wikipedia.org/wiki/Church_of_San_Juan_Baut..., www.turismocastillayleon.com/es/arte-cultura-..., www.fascinatingspain.com/articulo/what-to-see..., www.wikidata.org/wiki/Q2067794
41.92083, -4.47236 (wikidata:Q2067794)