Palencia (Kastylia i León) · opcja
Santa María la Blanca (Villalcázar de Sirga)
| Typ | kosciol, historia |
|---|---|
| Czas | 45 min – 1 h |
| Wstęp | 3 €, ulgowy 2 €, pielgrzymi 1 €; w środy po południu bezpłatnie (stan na 2026-11, źródło: Turismo Castilla y León) [do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Budowa | od końca XII w., zasadnicza bryła na początku XIII w., kaplica Santiago w XIV w.; przejście od romańskiego do gotyku |
| Zabytek | pomnik narodowy od 1919 r. |
| Cantigas | co najmniej 12 pieśni o cudach Matki Bożej z Villasirgi |
| Camino | Camino francés, ok. 13 km za Frómistą i ok. 6 km przed Carrión de los Condes |
[…] nazajutrz ruszyła w drogę, a idąc, spotkała ślepca,
który szedł do Santiago; lecz ona mu poradziła,
by szedł przez Vila-Sirgę, jeśli chce przejrzeć.
I opowiedziała mu całą swoją sprawę: jak szła z pielgrzymami,
z wieloma, do Santiago, a nigdy tam
oczom swoim światła nie odzyskała, aż Matka Boża
dała jej je w Vila-Sirdze swoją wielką mocą.— Alfonso X Mądry (przypisywane), „Cantigas de Santa María (Pieśni o Najświętszej Marii Pannie), pieśń 278: o ślepej pani z Francji” 278, w. 28–34 · przekład własny · tekst oryginalny
séu caminn', e assí indo, un hóme cégo achou
que a Santïago ía; mas ela ll' aconssellou
que fosse por Vila-Sirga, se quisésse lum' haver.
E contou todo séu feito, como fora con roméus
muitos pera Santïago, mas pero nunca dos séus
ollos o lum' i cobrara, mas pois a Madre de Déus
llo déra en Vila-Sirga pelo séu mui gran poder.
Rys historyczny
Villalcázar de Sirga to niewielka wieś na Tierra de Campos, płaskiej, zbożowej krainie Palencii, przy Camino francés, głównej drodze pielgrzymów do Santiago, między Frómistą a Carrión de los Condes. Nad niskimi domami wyrasta Santa María la Blanca, kościół tak masywny, z grubymi murami i przyporami, że z daleka wygląda jak zamek. Budowę zaczęto pod koniec XII w., kiedy romańszczyzna przechodziła w gotyk, zasadniczą bryłę zamknięto na początku XIII w., a w XIV w. dobudowano kaplicę Santiago. Wielkiego projektu nigdy nie dokończono: z wieży stanęła tylko pierwsza kondygnacja. W 1888 r. runęła zachodnia ściana. Kościół zamknięto zwykłym murem i skrócono o ok. 7 m, a przy okazji przepadła Puerta del Ángel, rzeźbiony portal, który chwalili dawni podróżni i pielgrzymi. Pomnikiem narodowym jest od 1919 r.
Kościół nazywa się templariuszowskim, ale komandorię Zakonu dokumenty potwierdzają dopiero w 1307 r., na pięć lat przed kasatą templariuszy w Hiszpanii; heraldyk Faustino Menéndez-Pidal łączył z nimi zgodę na budowę kościoła i szpitala z 1275 r. [sporne]. Dużo pewniejsza jest sława sanktuarium. Virgen Blanca, „Biała Panienka”, gotycka figura z XIII w. siedzącej Matki Bożej z Dzieciątkiem, przyciągała pielgrzymów z całej drogi. Alfonso X Mądry (1221–1284), król Kastylii i poeta, poświęcił jej co najmniej dwanaście pieśni w „Cantigas de Santa María”, zbiorze ponad czterystu pieśni maryjnych w języku galisyjsko-portugalskim, a jego syn Sancho IV przychodził tu kilka razy w Wielkim Tygodniu jako pokutnik. W tych pieśniach Villasirga wygrywa z samym Santiago: chorzy wracają spod grobu Apostoła bez ulgi i dopiero tu doznają cudu, jak w opowieści o niemieckim kupcu poniżej.
Od południa kościół zasłania portyk wysoki na ok. 15 m, prawdopodobnie resztka krużganku, który obiegał całą budowlę. Pod nim są dwa portale bez tympanonów: główny z sześcioma ostrołukowymi archiwoltami, na których siedzi 51 figur aniołów, świętych, duchownych i muzyków z instrumentami, i obok mniejszy, prowadzący do kaplicy Santiago, z 25 figurami. Nad nimi biegną dwa fryzy jak ślepe galerie z trójlistnymi łukami. W górnym Chrystus Pantokrator zasiada wśród ewangelistów i apostołów, a Jakub ma na sobie strój pielgrzyma. W dolnym Virgen Blanca depcze smoka, otoczona scenami Zwiastowania i pokłonu Trzech Króli.
Najcenniejsze są groby w kaplicy Santiago, oświetlonej wielką rozetą. Na kamiennych lwach stoją dwa polichromowane sarkofagi z końca XIII w., które historyk Ricardo del Arco nazwał najpewniej najlepszymi nagrobkami wczesnego gotyku w Hiszpanii. Infant Felipe (1231–1274), syn Ferdynanda III Świętego i brat Alfonsa X, miał być duchownym: studiował w Paryżu u Alberta Wielkiego, był opatem w Valladolid i Covarrubias i elektem arcybiskupem Sewilli. W 1258 r. porzucił stan duchowny i ożenił się z norweską księżniczką Krystyną, córką króla Haakona IV, a w 1272 r. stanął po stronie możnych zbuntowanych przeciw bratu. Na wieku leży z mieczem w jednej ręce i sokołem w drugiej, z nogą założoną na nogę. Posąg ma 2,17 m, a gdy w 1897 r. otwarto grób, zmumifikowane ciało miało niemal 2 m. Boki sarkofagu pokazują żałobników, płaczki i kondukt pogrzebowy, według historyczki Rocío Sánchez Ameijeiras najstarsze przedstawienie pogrzebu możnego w Kastylii. Obok stoi grób żony: tradycja mówiła o trzeciej, Leonor Ruiz de Castro, ale herby na sarkofagu wskazują drugą, Inés de Guevara, zwaną też Inés Rodríguez Girón [sporne]. Groby otwierano wiele razy od 1497 r., a w 1844 r. na polecenie królowej Izabeli II zabrano z jednego z nich do Madrytu jedwabny płaszcz [którego grobu – źródła się różnią]. Trzeci, skromniejszy grób z XIV w. należy do rycerza zakonu Santiago, Juana de Pereira.
Na miejscu
- Portyk od południa: dwa portale z 76 figurami w archiwoltach i dwa fryzy z Pantokratorem, apostołami i Virgen Blanca.
- Kaplica Santiago z rozetą i trzema grobami: Felipe z sokołem i mieczem, kondukt pogrzebowy na bokach sarkofagu, resztki dawnych kolorów.
- Retabulum główne z ok. 1500 r. z 27 malowanymi tablicami i Virgen Blanca w środkowej niszy; w kaplicy Santiago stoi też starsza, okaleczona „Virgen de las Cantigas”, ale to nie ta figura, którą sławił król.
Praktycznie
- Otwarte od 28 marca do 1 listopada od wtorku do niedzieli 10:30–14:00 i 17:00–19:30; w marcu i od 2 listopada do 8 grudnia w środy, czwartki i niedziele 11:00–14:00, w piątki i soboty także 16:00–18:00; w poniedziałki, od 9 grudnia do końca lutego i 20 września zamknięte; msza w niedziele o 13:00 (stan na 2026-11, źródło: Turismo Castilla y León) [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Kościół stoi przy Plaza Mayor, przy drodze z Frómisty do Carrión de los Condes; parkowanie motocykla przy placu [do sprawdzenia]. Krótki przystanek przy romańskiej Palencii: Frómista ok. 13 km, Carrión ok. 6 km.
- Latem przez wieś idzie dużo pielgrzymów; latem kościół otwiera się o 10:30, a po południu Tierra de Campos bez cienia mocno się nagrzewa.
Źródła (8)
es.wikipedia.org/wiki/Iglesia_de_Santa_María_..., es.wikipedia.org/wiki/Sepulcro_del_infante_Fe..., es.wikipedia.org/wiki/Sepulcro_de_Inés_de_Guevara, en.wikipedia.org/wiki/Philip_of_Castile, www.turismocastillayleon.com/es/arte-cultura-..., cantigasdesantamaria.com/csm/218, cantigasdesantamaria.com/csm/278, www.wikidata.org/wiki/Q5911924
42.31680, -4.54246 (wikidata:Q5911924)