Piotryseusztrasy i przewodniki motocykloweSzukaj

← Śladami Homera – wyspy

14

Lasithi (Kreta) · Kreta · opcja

Kreta: Gournia (Gurnia), minojskie miasteczko nad zatoką Mirabello

Kreta: Gournia (Gurnia), minojskie miasteczko nad zatoką Mirabello
Fot. Olaf Tausch, CC BY 3.0, Wikimedia Commons
Typantyk
Czas1 h
Wstęppłatny, kilka euro [do sprawdzenia przed wyjazdem]
Osadaod wczesnej epoki brązu (ok. 2650–2100 p.n.e.), według nowszych badań od schyłku neolitu
Rozkwitok. 1750–1470 p.n.e.: ok. 64 domy, „pałac”, plac ok. 500 m², ponad pół kilometra brukowanych uliczek
WykopaliskaHarriet Boyd Hawes 1901, 1903, 1904; Vance Watrous 2010–2014
Nazwawspółczesna, od kamiennych koryt (gr. gurna); dawnej nazwy miasta nie znamy

Rys historyczny

Knossos pokazuje, jak mieszkał minojski król; Gournia pokazuje, jak mieszkali wszyscy inni. To niewielkie miasteczko na niskim grzbiecie nad zatoką Mirabello, kilkaset metrów od morza, przy przesmyku, którym najkrócej przechodzi się z północnego brzegu Krety na południowy, do Ierapetry. W okresie największego rozkwitu, mniej więcej między 1750 a 1470 r. p.n.e., zajmowało ok. 1,7 ha: około sześćdziesięciu domów stłoczonych wzdłuż wąskich, brukowanych uliczek i schodków, plac publiczny i budynek, który odkrywczyni nazwała pałacem. Dziś badacze wolą mówić ostrożniej o „zespole pałacowym”, bo to raczej siedziba miejscowego zarządcy niż dwór. Dawnej nazwy miasta nie znamy; dzisiejsza pochodzi od kamiennych koryt (po grecku gurna), które leżały w ruinach.

Odkryła je Amerykanka Harriet Boyd (1871–1945), absolwentka Smith College, która wcześniej jako ochotniczka pielęgnowała rannych w wojnie grecko-tureckiej 1897 r. W 1901 r. szukała nowego stanowiska na przesmyku Ierapetry i zaczęła kopać na tym grzbiecie. Już pierwszego dnia robotnicy odsłonili próg domu i brukowaną drogę z glinianym rynsztokiem, a w ciągu kilku dni kolejne domy, naczynia i narzędzia z brązu. W trzech sezonach, 1901, 1903 i 1904, z ekipą ponad stu robotników odkopała prawie całe miasto, a jako pierwsza kobieta kierowała tak dużymi wykopaliskami w Grecji. W 1902 r. była też pierwszą kobietą, która wygłosiła wykład w Archaeological Institute of America. Znaleziska trafiły do Muzeum Archeologicznego w Heraklionie i do muzeum Uniwersytetu Pensylwanii w Filadelfii, które finansowało prace; jest wśród nich koło garncarskie.

Gournia była miastem rzemieślników i żeglarzy. Boyd opisywała mnóstwo narzędzi, naczyń i przedmiotów codziennego użytku, które zostały w domach, a nowe wykopaliska Vance'a Watrousa w latach 2010–2014 odsłoniły przy brzegu port z murami i wielką halą na statki, połączony z miastem brukowaną drogą. Według tych badań osada była starsza, niż sądziła Boyd, i już w okresie starszych pałaców żyła z wytwórczości. Ok. 1470 r. p.n.e., jak wiele innych miejsc na Krecie, została zniszczona, z przyczyn, których tu nie znamy; z tej ostatniej warstwy pochodzą tabliczki z pismem linearnym A. Później na krótko osiedlili się tu przybysze z kontynentu, Mykeńczycy, którzy postawili na ruinach megaron.

Na miejscu

Praktycznie

  • Przy drodze krajowej z Agios Nikolaos do Sitii, ok. 18 km drogą na południowy wschód od Agios Nikolaos i ok. 3 km przed Pachia Ammos (OSRM, szacunkowo); parking przy wejściu [do sprawdzenia].
  • Godziny i bilet według źródeł z 2026 r.: zimą (XI–V) wtorek–niedziela 8:00–15:00, bilet ok. 2 € (stan na 2026-11, źródła: gtp.gr, crete-today.com; źródła się różnią) [do sprawdzenia przed wyjazdem].
  • Stacja paliw przy drodze krajowej w Pachia Ammos (OSM, stan na 2026-11).
  • Dobrze łączy się z Knossos i Muzeum Archeologicznym w Heraklionie: oryginalne znaleziska z Gourni są w muzeum.
Źródła (7)

en.wikipedia.org/wiki/Gournia, en.wikipedia.org/wiki/Harriet_Boyd-Hawes, archaeology.org/issues/may-june-2015/features..., collections.penn.museum/collections/object/284154, www.penn.museum/sites/expedition/a-lost-noteb..., crete-today.com/gournia-archaeological-site, www.gtp.gr/directory/archaeologicalsiteofgournia

35.10917, 25.79250 (wikidata:Q1540236)

Pokaż na mapie OpenStreetMap · Plik punktu w repozytorium