Dolina Drâa, przedpustynia, Drâa-Tafilalet (Maroko) · pustynia
Dolina Drâa (Wadi Dra) od Agdz do Zagory i Tamegroute
| Typ | oaza, ksar, islamskie, rzeka, pustynia |
|---|---|
| Czas | cały dzień na przejazd Agdz – Zagora z postojami; 1–1,5 godziny na Tamegroute |
| Wstęp | dolina i ksary z drogi bezpłatnie; biblioteka zawiji Nasirijja w Tamegroute – zwyczajowa opłata dla opiekuna, godziny zależą od jego obecności [do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Rzeka | Drâa, ok. 1100 km, najdłuższa rzeka Maroka; powstaje z połączenia Dadès i Imini |
| Oazy | sześć ciągów palmowych gajów na ok. 200 km: Mezguita (Agdz), Tinzouline, Ternata (Zagora), Fezouata (Tamegroute), Ktaoua, M'Hamid |
| Zapora | Mansour Eddahbi koło Warzazatu (1971), od niej zależy woda w dolinie |
| Biblioteka | zawija Nasirijja w Tamegroute, ok. 4 tys. rękopisów; zawija od 1575 r., księgozbiór rozbudowany w XVII w. |
| Zagora | ok. 42 tys. mieszkańców (2024), u stóp góry Zagora z resztkami warowni Almorawidów |
Rys historyczny
Od Agdz do Zagory droga N9 przez blisko sto kilometrów biegnie wzdłuż Drâa, najdłuższej rzeki Maroka. Rzeka zaczyna się koło Warzazatu, gdzie łączą się Dadès i Imini, a od 1971 r. jej wodę zatrzymuje zapora Mansour Eddahbi. Poniżej ciągnie się wąski, zielony pas gajów palmowych między nagimi, ciemnymi grzbietami Antyatlasu. Geografowie dzielą górną dolinę na sześć oaz: Mezguita koło Agdz, Tinzouline, Ternata koło Zagory, Fezouata z Tamegroute, Ktaoua i M'Hamid na skraju piasków. Obok palm daktylowych rosną granatowce, a pod nimi małe poletka nawadniane kanałami. Za Tagounite rzeka przez większą część roku wysycha, choć jej koryto ciągnie się dalej na zachód aż do Atlantyku, ok. 1100 km od źródeł.
Na skraju gajów, tam gdzie kończy się woda, stoją ksary, czyli warowne wsie z ubijanej ziemi z narożnymi wieżami i jedną bramą. Najsłynniejszy jest Tamnougalt, kilka kilometrów na południe od Agdz, pod charakterystyczną płaską górą Dżebel Kissane. Po berberyjsku nazwa znaczy „miejsce spotkania”. Ksar był stolicą krainy Mezguita i siedzibą jej kaidów, a w kazbie kaidów urządzono małe muzeum narzędzi i sprzętów domowych. Początki Tamnougaltu są niepewne: źródła wiążą go z czasami Saadytów (XVI w.) albo z panowaniem Mulaja ar-Raszida (XVII w.). Dolina Drâa jest zresztą kolebką Saadytów. Ich ród siedział od XIV w. w Tagmadert, zanim w XVI w. przejął władzę nad całym Marokiem. To sułtan saadycki Ahmad al-Mansur wysłał w 1590 r. przez Saharę wojsko, które w 1591 r. zajęło Timbuktu.
Zagora to dziś miasto powiatowe i baza wypraw na pustynię. Nad nim wznosi się góra Zagora, a u jej stóp widać resztki warowni Almorawidów z XI w. Przy wyjeździe na południe stał kiedyś słynny drogowskaz „Tombouctou 52 jours”, czyli 52 dni karawaną do Timbuktu. Dziś jego miejsce zajmuje malowidło w ozdobnej bramie z ubijanej ziemi, ale to wciąż najczęściej fotografowane miejsce w mieście. Co roku odbywa się tu moussem ku czci sufickiego świętego Mulaja Abd al-Kadira al-Dżilaniego [termin do sprawdzenia]. Jest też maraton Zagory, a w M'Hamid, na końcu doliny, Festiwal Nomadów.
Kilkanaście kilometrów dalej leży Tamegroute, sieć połączonych ksarów wokół zawiji Nasirijja. Zawiję założył w 1575 r. Abu Hafs Umar al-Ansari, a sławę zdobyła w XVII w. dzięki Muhammadowi ibn Nasirowi, od którego imienia wzięło nazwę bractwo nasirijja. Jego syn Ahmad, sześciokrotny pielgrzym do Mekki, przywoził z podróży księgi z całego świata islamu. Według przewodników biblioteka miała kiedyś nawet kilkadziesiąt tysięcy tomów. W XX w. większość wywieziono do Rabatu i innych instytucji, ale na miejscu zostało ok. 4 tys. rękopisów: Koran, prawo, medycyna, astronomia, matematyka. Najcenniejsze to Koran z XIII w. na gazelej skórze i rękopisy pisane atramentem z łupin orzechów, szafranem i złotem. Drugą sławą Tamegroute jest ceramika w nierównym, butelkowozielonym szkliwie. Garncarze toczą ją w rodzinnych warsztatach, a wypalają w piecach z gliny, opalanych liśćmi palmowymi i chrustem.
Na miejscu
- Postój na skraju Agdz albo na drodze do Tamnougaltu z widokiem na gaje palmowe i Dżebel Kissane; potem spacer po ksarze Tamnougalt i kazbie kaidów.
- Zagora: zdjęcie przy „Tombouctou 52 jours” i resztki warowni Almorawidów u stóp góry Zagora [dojazd i widok z góry do sprawdzenia].
- Tamegroute: biblioteka zawiji Nasirijja z opiekunem (w środku nie wolno fotografować), uliczki ksaru częściowo pod dachem i warsztaty garncarzy z piecami.
Praktycznie
- Agdz – Zagora ok. 95 km asfaltem (N9), Zagora – Tamegroute ok. 20 km (szacunkowo). Stacje paliw są w Agdz i Zagorze; dalej na południe, za Tagounite, tankuj do pełna.
- Od wiosny upał: w południe lepiej siedzieć w cieniu gajów, a jechać rano i późnym popołudniem. Motocykl zostaw w zasięgu wzroku przy kawiarni albo strzeżonym parkingu (gardien) [do sprawdzenia].
- W Zagorze i Tamegroute zaczepiają naganiacze, którzy oferują „przewodnika”, nocleg w obozie albo sklep z ceramiką. Wystarczy uprzejma odmowa. Biblioteki nikt poza opiekunem nie musi pokazywać.
- Drona lepiej nie wozić: na granicy bywa zatrzymywany [przepisy do sprawdzenia przed wyjazdem].
Źródła (10)
en.wikipedia.org/wiki/Draa_River, en.wikipedia.org/wiki/Zagora,_Morocco, en.wikipedia.org/wiki/Tamegroute, fr.wikipedia.org/wiki/Tamegroute, en.wikipedia.org/wiki/Tamnougalt, en.wikipedia.org/wiki/Saadi_Sultanate, sudestmaroc.com/en/tamegroute-green-pottery-a..., sudestmaroc.com/en/ksar-of-tamnougalt-the-str..., www.journeybeyondtravel.com/blog/tamegroute-l..., lematin.ma/journal/2005/Zaouia-Naciria-a-Tame...
30.33161, -5.83757 (wikidata:Q140354)