Rif, prowincja Szafszawan, Tanger-Tetuan-Al-Husajma (Maroko) · polnoc
Szafszawan (Chefchaouen, Chaouen): niebieska medina, kasba i źródło Ras el-Ma
| Typ | miasteczko, islamskie, gory, widok |
|---|---|
| Czas | pół dnia na medinę, kasbę i Ras el-Ma, z wieczornym spacerem do Meczetu Hiszpańskiego |
| Wstęp | medina bezpłatnie; kasba z muzeum etnograficznym płatna [cena i godziny do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Założenie | 1471, Ali ibn Raszid al-Alami, kasba przeciw Portugalczykom |
| Wys. | ok. 560–600 m, u stóp gór Rifu |
| Ludność | ok. 46 tys. (spis 2024) |
| Protektorat | Hiszpanie 1920–1924 i 1926–1956 |
Rys historyczny
Szafszawan leży w zachodnim Rifie, w siodle pod dwoma szczytami, które z daleka przypominają rogi. Od nich miasto ma nazwę: chef chaouen to w berberyjskim „spójrz na rogi”, a miejscowi mówią krótko Chaouen. Założył je w 1471 r. Ali ibn Raszid al-Alami, potomek Idrysa I, jako ufortyfikowaną kasbę. Była to baza do walki z Portugalczykami, którzy w XV w. zajmowali kolejne porty na wybrzeżu, od Ceuty po Tanger. Jego córka, Sajjida al-Hurra, rządziła później Tetuanem i jest jedną z najsłynniejszych kobiet w historii Maroka.
Po upadku Grenady w 1492 r. i kolejnych wygnaniach z Hiszpanii, aż do usunięcia ostatnich Morysków w 1609 r., do miasta napłynęli andaluzyjscy muzułmanie i Żydzi z Półwyspu Iberyjskiego. To im Szafszawan zawdzięcza domy z wewnętrznymi patiami, dachy kryte dachówką i zaułki podobne do białych wsi Andaluzji. Żydzi stanowili kiedyś około jednej trzeciej mieszkańców, ostatnia rodzina wyjechała do Izraela w 1968 r. Miasto przez wieki było zamknięte dla chrześcijan. Francuz Charles de Foucauld wszedł tu w 1883 r. przebrany za rabina, a brytyjski dziennikarz Walter Harris w 1889 r. też w przebraniu. Według przewodników przed 1920 r. Szafszawan widziało tylko trzech ludzi Zachodu.
W październiku 1920 r. miasto zajęli Hiszpanie pod dowództwem generała Dámaso Berenguera. W 1924 r. musieli się wycofać przed powstańcami Abd el-Krima, a Szafszawan do 1926 r. należał do Republiki Rifu. W 1925 r. bombardowali je lotnicy z eskadry złożonej z amerykańskich ochotników w służbie francuskiej. Hiszpanie wrócili w 1926 r. i zostali do niepodległości Maroka w 1956 r. Po nich został Meczet Hiszpański na wzgórzu na wschód od miasta, dziś nieczynny i będący punktem widokowym.
Błękit ścian jest dziś znakiem rozpoznawczym miasta, ale nikt nie wie na pewno, skąd się wziął. Jedni wiążą go z żydowskimi mieszkańcami i symboliką nieba, inni mówią o odstraszaniu komarów albo chłodzie w upał. Część mieszkańców twierdzi, że malowanie wszystkiego na niebiesko narzucono w latach 70. XX w., żeby przyciągnąć turystów. Z czego miasto żyje: z oliwek, z turystyki (w 2018 r. ok. 120 tys. odwiedzających) i, jak cały Rif, z konopi. W okolicy wyrabia się kozi ser jben i tkaniny z wełny. Na wzgórzach nad miastem zaczynają się szlaki w góry Rifu, a tuż za wschodnim skrajem mediny Ras el-Ma, dawne źródło wody dla miasta, wciąż zasila kryte pralnie, przy których kobiety robią pranie.
Na miejscu
- Medina od placu Uta el-Hammam: kasba o czerwonawych murach, z ogrodem i małym muzeum etnograficznym, obok Wielki Meczet z ośmiobocznym minaretem, najstarszy w mieście.
- Ras el-Ma na wschodnim skraju mediny: źródło, mostki i kryte pralnie na potoku.
- Spacer do Meczetu Hiszpańskiego (ok. 20–30 minut pod górę) na zachód słońca, kiedy niebieska medina leży w dole w świetle wieczoru.
Do skosztowania

ser
Jben (świeży kozi ser z Szafszawanu)
Świeży, solony ser z niepasteryzowanego mleka kóz wypasanych na górskich łąkach Rifu, ścinany podpuszczką albo sokiem z figowca. Od 2011 r. ma marokańskie oznaczenie geograficzne „Fromage de chèvre Chefchaouen”; jada się go na śniadanie z oliwą, tymiankiem i chlebem.
Fot. Lucyin, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Praktycznie
- Medina jest dla pieszych, z wąskimi schodami; motocykl zostaje na parkingu przy jej skraju, np. przy Ras el-Ma [miejsca i dozór do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Z Tanger Med jest ok. 120 km asfaltem przez Rif; do Fezu ok. 200 km.
- W Rifie i w medinie zaczepiają naganiacze i sprzedawcy haszyszu. Maroko ma surowe kary za narkotyki, także dla turystów (stan na 2026-11, źródło: gov.uk).
- Lot drona wymaga zgody marokańskiego urzędu lotnictwa cywilnego, bez niej grozi grzywna i konfiskata sprzętu (stan na 2026-11, źródło: gov.uk).
Źródła (10)
en.wikipedia.org/wiki/Chefchaouen, www.gpsmycity.com/attractions/the-kasbah-and-..., www.fodors.com/world/africa-and-middle-east/m..., repository.lsu.edu/facultybooks/313, www.gov.uk/foreign-travel-advice/morocco/safe..., www.eldebate.com/espana/andalucia/cadiz/20250..., en.wikipedia.org/wiki/Sayyida_al_Hurra, www.wipo.int/wipolex/en/legislation/details/20614, www.fondazioneslowfood.com/en/ark-of-taste-sl..., www.lecourrierdelatlas.com/?p=132905
35.17139, -5.26972 (wikidata:Q676778)