Wysoki Atlas, prowincja Warzazat, Drâa-Tafilalet (Maroko) · wysoki-atlas
Kasba Glaouich w Telouet i dolina Ounila (Anmiter, Tamdaght)
| Typ | zamek, historia, wies, droga motocyklowa, widok |
|---|---|
| Czas | 1 godzina na kasbę; z doliną Ounila do Aït Ben Haddou pół dnia do dnia |
| Wstęp | kasba w Telouet płatna, ostatnio ok. 50 MAD z oprowadzaniem (źródło: sudestmaroc.com); po trzęsieniu ziemi z 2023 r. dostępna tylko część sal [do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Wysokość | Telouet ok. 1800 m n.p.m. |
| Kasba | budowana od 1860 r., rozbudowywana do 1956 r.; od 1957 r. własność państwa, dziś gminy |
| Glaoui | Madani (zm. 1918), wielki wezyr; Thami (zm. 1956), pasza Marrakeszu |
| Dolina | Telouet – Anmiter – Tamdaght – Aït Ben Haddou, ok. 47 km |
| Majorelle | w 1921 r. malował kasby Telouet i Anmiter |
Rys historyczny
Telouet leży na wysokości ok. 1800 m, w kotlinie po południowej stronie Wysokiego Atlasu, ok. 20 km od dzisiejszej szosy przez przełęcz Tizi n'Tichka. Przez wieki to tędy szły karawany z Sahary do Marrakeszu, a w okolicy wydobywano sól. Kto trzymał Telouet, trzymał więc klucz do przejścia przez góry i pobierał od niego dochód. W XIX w. byli to Glaoua, ród wodzów (kaidów) z plemienia o tej samej nazwie. Ich kasbę zaczęto budować w 1860 r. i rozbudowywano przez następne sto lat, w miarę jak rosły władza i bogactwo rodu. Do prac sprowadzano rzemieślników z Fezu i innych miast.
Wielki skok przyszedł jesienią 1893 r., gdy w Telouet przeczekał śnieżycę sam sułtan, a gospodarz wyszedł z tej gościny z władzą nad rozległymi ziemiami na południu i armatą Kruppa. Dziś armatę pokazuje się w Warzazacie [miejsce ekspozycji do sprawdzenia]. Madani został potem ministrem wojny i wielkim wezyrem sułtana Mulaja Abd al-Hafiza. Jego młodszy brat Thami (Tihami) za protektoratu francuskiego był od 1912 r. paszą Marrakeszu i jednym z najbogatszych ludzi w Afryce Północnej. Jego władza opierała się na podatkach, pracy przymusowej i więzieniach, a sojusz z Francuzami pozwalał mu robić, co chciał.
Upadek był równie szybki. W 1953 r. Thami poparł Francuzów, gdy zesłali sułtana Muhammada V na wygnanie. Gdy sułtan wrócił w triumfie w listopadzie 1955 r., pasza ukorzył się przed nim, a w styczniu 1956 r. zmarł na raka w Marrakeszu. W 1957 r. państwo skonfiskowało majątek rodziny. Kasbę w Telouet splądrowano i porzucono, a jej mury z ubijanej ziemi zaczęły się rozpadać. Dziś należy do gminy. Z zewnątrz to bezładny, na wpół rozmyty kompleks wież i dziedzińców. W środku ocalał ciąg sal recepcyjnych z lat 40. XX w. Ściany pokrywają mozaiki zellige i rzeźbiony stiuk z mukarnasami, sufity są z malowanego cedru, a dachy z zielonych dachówek. Trzęsienie ziemi z 8 września 2023 r. poważnie uszkodziło budowlę. Po długim zamknięciu i zabezpieczeniu część sal znów udostępniono [do sprawdzenia przed wyjazdem].
Z Telouet na południe schodzi dolina Ounila, dawny główny szlak karawan, zanim Francuzi w latach 30. XX w. poprowadzili szosę przez Tizi n'Tichka. Droga mija czerwone urwiska i tarasy pól w dnie kanionu. Dalej leży Anmiter, wieś z gliny ze starymi kasbami, a potem Tamdaght, której kasba, związana z rozkwitem władzy Glaouich, ma na wieżach gniazda bocianów. Kończy się w Aït Ben Haddou. W sierpniu 1921 r. tą doliną jechał, za zgodą Thamiego al-Glaoui, malarz Jacques Majorelle. Ten sam, którego niebieski ogród w Marrakeszu odwiedzają dziś tłumy. Kasby Telouet i Anmiter malował przez następne lata, a w 1930 r. wydał je w albumie „Les Kasbahs de l'Atlas”. Kto chce przeczytać o Glaouich więcej, sięga zwykle po książkę Gavina Maxwella „Lords of the Atlas” (1966). To barwna, choć miejscami podkoloryzowana opowieść o rodzie.
Na miejscu
- Odnowione sale recepcyjne kasby w Telouet: zellige, stiuki, malowane stropy i okna z kutymi kratami, przez które widać wieś i góry.
- Zewnętrzne mury kasby i stara, rozpadająca się część z wieżami, oglądana z placu przed wejściem.
- Przejazd doliną Ounila do Aït Ben Haddou z postojami w Anmiter i Tamdaght: czerwone kaniony, kasby i gaje w dnie doliny.
Praktycznie
- Do Telouet prowadzi asfaltowa odnoga od szosy N9 przez Tizi n'Tichka. Przełęcz bywa zimą zasypana, a w czasie remontów zwężona [stan do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Droga doliną Ounila przez Anmiter i Tamdaght do Aït Ben Haddou ma ok. 47 km. Część odcinków to asfalt, część mogła zostać pistą [nawierzchnia i stan po trzęsieniu ziemi do sprawdzenia przed wyjazdem]. Brody po ulewach są nieprzejezdne.
- Przy kasbie jest plac do parkowania. Motocykl stoi na widoku strażnika i przewodników.
- Paliwo w Warzazacie i przy szosie N9. W Telouet zatankować może się nie dać [do sprawdzenia].
Źródła (9)
en.wikipedia.org/wiki/Telouet_Kasbah, fr.wikipedia.org/wiki/Kasbah_de_T%C3%A9louet, en.wikipedia.org/wiki/Thami_El_Glaoui, en.wikipedia.org/wiki/Madani_El_Glaoui, sudestmaroc.com/en/telouet-kasbah-the-glaoui-..., sudestmaroc.com/en/jacques-majorelle-high-atl..., www.museeyslmarrakech.com/wp-content/uploads/..., fr.le360.ma/culture/seisme-endommagee-la-kasb..., www.openstreetmap.org/way/315077071
31.28815, -7.23682 (wikidata:Q3193673)