Wysoki Atlas, prowincja Tinghir, Drâa-Tafilalet (Maroko) · wawozy
Wąwóz Todra (Todgha) i gaj palmowy Tinghir
| Typ | kanion, gory, geologia, wspinaczka, kultura |
|---|---|
| Czas | 1–2 godziny na przewężenie i spacer; pół dnia z widokiem na gaj palmowy i przejazdem w górę doliny |
| Wstęp | wąwóz bezpłatnie; parkowanie przy hotelach w przewężeniu zwykle płatne [do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Rzeka | Todgha (Todra), z Wysokiego Atlasu na południe, ku Tinghirowi |
| Przewężenie | ok. 600 m długości, miejscami ok. 10 m szerokości |
| Ściany | według źródeł od ok. 160 do ok. 300 m, w głębi wąwozu do ok. 400 m [do sprawdzenia] |
| Skały | wapienie |
| Od Tinghiru | ok. 15 km drogą na północ |
O miejscu
Todgha (fr. Todra albo Toudra) spływa z południowych stoków Wysokiego Atlasu i na ostatnich ok. 40 km przed wyjściem z gór tnie wapienne pasma głębokim kanionem. Najsłynniejszy jest jego dolny koniec, ok. 15 km na północ od Tinghiru. Tam dolina nagle się zaciska: przez ok. 600 m rzeka i droga biegną dnem korytarza szerokiego miejscami na ok. 10 m, a gładkie, pomarańczowe ściany wznoszą się pionowo nad głową. Ich wysokość źródła podają różnie, od ok. 160 m w samym przewężeniu do 300, a w głębi wąwozu nawet 400 m. W porze suchej dnem płynie strumyk, przez który przechodzi się po kamieniach. Po ulewach w górach woda potrafi zalać całe dno w kilka minut. Takie wezbrania przez tysiące lat pogłębiały kanion, wycinając go w skale, którą wypiętrzył Atlas.
Poniżej wąwozu dolina otwiera się w gaj palmowy Tinghiru, jeden z najpiękniejszych w południowym Maroku. Zielona wstęga palm daktylowych, oliwek, migdałowców, lucerny i pszenicy ciągnie się kilometrami wzdłuż rzeki, a na jej brzegach, na skraju kamienistej pustyni, stoją ksary i kasby z ubijanej ziemi. Wodę rozprowadzają kanały (seguia), a podział wody między rody i wsie to od pokoleń sprawa zwyczaju i rad starszyzny. Najlepszy widok na gaj jest z drogi do wąwozu, z krawędzi doliny nad Tinghirem: z góry widać, jak ostro kończy się zieleń tam, dokąd nie sięga woda.
Tinghir przez wieki był miastem dwóch społeczności. Obok muzułmańskich Amazigów żyli tu Żydzi, rzemieślnicy i kupcy, z własną dzielnicą (mellah) w starym ksarze. W latach 50. i 60. XX w. niemal wszyscy wyjechali, głównie do Izraela. O tej historii opowiada film dokumentalny „Tinghir-Jérusalem: les échos du Mellah” Kamala Hachkara, który dorastał w rodzinie z Tinghiru i o żydowskich sąsiadach dowiedział się od dziadka. Film nagrodzono na festiwalu w Tangerze, a jego emisja w marokańskiej telewizji w 2012 r. wywołała spór. Ruiny mellahu stoją w starej części miasta.
Ściany przewężenia to jedno z najważniejszych miejsc wspinaczkowych Afryki Północnej. Są tu setki obitych dróg, od krótkich jednowyciągowych po wielowyciągowe, prowadzące ponad dno doliny. Wspinacze przyjeżdżają wiosną i jesienią, a latem uciekają w cień porannych godzin. Za przewężeniem droga biegnie dalej w górę doliny, przez wsie i coraz szersze kotliny, do Tamtattouchte i dalej ku wysokim płaskowyżom Atlasu. Ta sama dolina łączy Todrę z Agoudal i Imilchil, a pętla z wąwozem Dadès przez wysokie przełęcze to jedna z klasycznych tras motocyklowych tego regionu [stan nawierzchni na odcinkach szutrowych do sprawdzenia przed wyjazdem].
Na miejscu
- Spacer dnem przewężenia wcześnie rano, zanim przyjadą autokary z Marrakeszu. W pierwszym świetle ściany robią się pomarańczowe, a dno jest jeszcze w cieniu.
- Widok na gaj palmowy z krawędzi doliny nad Tinghirem i krótki spacer między palmami po ścieżkach wzdłuż kanałów.
- Stara część Tinghiru z ksarem i ruinami mellahu, najlepiej z miejscowym przewodnikiem.
- Przejazd w górę doliny za przewężeniem do Tamtattouchte: mniej ludzi, wsie z gliny i coraz szersze widoki.
Praktycznie
- Asfalt prowadzi z Tinghiru przez przewężenie dalej w górę doliny. W samym przewężeniu jedzie się powoli, między pieszymi i straganami.
- Hotele w przewężeniu i przy wejściu pobierają opłatę za parking i pilnują pojazdów [stawki do sprawdzenia przed wyjazdem]. Motocykla nie zostawiaj z bagażem na wierzchu.
- W Tinghirze zaczepiają naganiacze, którzy oferują „przewodnika” albo „pomoc w znalezieniu hotelu”. Wystarczy uprzejmie odmówić.
- Przy burzy w górach nie wchodź w przewężenie: woda przychodzi nagle, także przy czystym niebie nad samym wąwozem.
- Paliwo w Tinghirze. Pora: wiosna i jesień, latem upał w dolinie, zimą chłodne cieniste dno wąwozu.
Źródła (9)
en.wikipedia.org/wiki/Todgha_Gorge, fr.wikipedia.org/wiki/Gorges_du_Toudra, explorersweb.com/?p=105711, www.placesofjuma.com/tinghir-and-todra-gorge-morocco/, en.wikipedia.org/wiki/Tinghir, cineuropa.org/en/film/251261, www.ccme.org.ma/tinghir-jerusalem-les-echos-d..., moroccanjews.org/home/sites-of-jewish-interes..., www.openstreetmap.org/way/377807191
31.58830, -5.59340 (wikidata:Q3111026)