Piotryseusztrasy i przewodniki motocyklowe

← Gruzja na kołach: przez Anatolię na Kaukaz

Region · Gruzja

კახეთი (Kachetia)

კახეთი (Kachetia)
Fot. Vladimir Pankratov, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
StolicaTelawi, 16,8 tys. mieszk. (2024)
Ludność303 833 (spis 2024; w 2014 r. 318 583)
Powierzchniaok. 11,3 tys. km², z Tuszetią
KrainyWewnętrzna Kachetia (nad Alazani), Zewnętrzna Kachetia (nad Iori), Kiziki (między rzekami), Gagma Mchari (lewy brzeg Alazani); dawniej także Hereti
Wysokościpasmo Cywgombori do 1991 m (Cywi), przełęcz Gombori ok. 1620 m
Winometoda kwewri na liście UNESCO od 2013 r.; szczepy saperawi i rkaciteli
PrzyrodaLagodechi, najstarszy rezerwat Kaukazu (1912); Waszlowani (rezerwat od 1935 r., park narodowy od 2003 r.)
ŚwiętaAlawerdoba (kulminacja 28 września); rtweli, winobranie, zwykle od połowy września do października

O regionie

Kachetia to najdalej na wschód wysunięta kraina Gruzji, dziś także region administracyjny ze stolicą w Telawi. Ten opis obejmuje jej dawną część na nizinach i pogórzu, a górską Tuszetię, która administracyjnie też należy do Kachetii, opisuje rozdział o Wysokim Kaukazie. Krajobraz układa się w pasy. Na północy wznosi się ściana Wielkiego Kaukazu, pod nią ciągnie się płaska, żyzna dolina Alazani z winnicami, a od zachodu zamyka ją zalesione pasmo Cywgombori, długie na 107 km. Za nim, nad rzeką Iori, leży płaskowyż na 200–900 m ze stepami, takimi jak Sziraki, i z półpustynią przy granicy z Azerbejdżanem, gdzie stoi Dawit Garedża. Sami Kachetyńczycy dzielą swój kraj na cztery części: Wewnętrzną Kachetię nad Alazani, Zewnętrzną nad Iori, Kiziki między rzekami i Gagma Mchari, „tamtą stronę”, na lewym brzegu Alazani.

Samodzielne królestwo Kachetii powstało w latach 60. XV w. Za długich panowań Aleksandra I, Lewana i Aleksandra II kraj żył w pokoju i liczył 250–300 tys. mieszkańców, a stolica Gremi, którą założył Lewan, stała się jednym z ważniejszych miast handlowych Kaukazu. W 1605 r. królewicz Konstanty, wychowany na dworze perskim, zabił ojca i brata. Powstanie przeciw niemu poprowadziła królowa Ketewan, a tron objął jej syn Teimuraz I. Szach Abbas I odpowiedział w latach 1614–1617 kilkoma najazdami. Zginęło do 100 tys. Gruzinów, a 130–200 tys. wywieziono do Iranu, gdzie w Ferejdanie ich potomkowie do dziś mówią po gruzińsku. Gremi spłonęło w 1615 r. i nigdy się nie podniosło, a Ketewan, oddana szachowi jako zakładniczka, nie wyrzekła się wiary i 13 września 1624 r. zginęła w Szirazie zamęczona rozpalonymi kleszczami. Kachetia zmalała do 50–60 tys. mieszkańców, a stolica przeniosła się do Telawi. Tam 7 listopada 1720 r. urodził się Herakliusz II (Erekle II), zwany Patara Kachi, „Mały Kachetyńczyk”, który w 1762 r. połączył Kachetię z Kartlią. 24 lipca 1783 r. w traktacie gieorgijewskim oddał się pod opiekę Rosji, ale gdy we wrześniu 1795 r. Agha Mohammad-chan rozbił go pod Krcanisi i zrównał Tbilisi z ziemią, Rosja nie pomogła. Herakliusz zmarł w Telawi 11 stycznia 1798 r., a w 1801 r. Rosja zajęła jego królestwo.

Kachetia ma swój dialekt i opinię krainy gościnnej, rozśpiewanej i przywiązanej do stołu. Z Kwareli pochodził Ilia Czawczawadze (1837–1907), pisarz i przywódca odrodzenia narodowego, a z Mirzaani malarz samouk Niko Pirosmani (1862–1918). W Cinandali stoi dwór Czawczawadzów, z którego 2 lipca 1854 r. ludzie imama Szamila, pod wodzą jego syna, porwali dwie księżne z dziećmi. Wymieniono je w marcu 1855 r. na syna Szamila, wychowanego w Rosji. Na pograniczu żyją mniejszości. W wąwozie Pankisi, w górę Alazani od Achmety, mieszkają Kiści, Wajnachowie spokrewnieni z Czeczenami, którzy osiedlali się tu od XIX w. W 2019 r. byli większością z ok. 5 tys. mieszkańców doliny. W latach 2000–2002 schronił się tu oddział czeczeńskich bojowników Rusłana Gełajewa, ale dziś Pankisi przyjmuje turystów, a Kiści przychodzą na święto w Alawerdi razem z sąsiadami. W Zinobiani pod Kwareli mieszkają Udyni, chrześcijanie z własnym językiem, uważani za ostatnich potomków kaukaskich Albańczyków. Ich przodkowie przyszli tu w 1922 r. z Wartaszenu w dzisiejszym Azerbejdżanie.

Kachetia żyje z ziemi i z wina: tu leży większość winnic Gruzji, a nazwy wsi i okolic, takie jak Mukuzani, Napareuli, Kindzmarauli czy Achaszeni, są nazwami win. Obok wielkich winnic działają tysiące rodzinnych piwnic, a gliniane kwewri lepią rodziny garncarzy, m.in. w Wardisubani. Region się wyludnia: według spisu z 2024 r. ubyło w nim 4,6% mieszkańców w dziesięć lat, a w miastach mieszka tylko ok. jednej piątej. Turystów przyciągają Signagi, odnowione od 2007 r., Telawi z twierdzą Batonis Cyche, siedzibą ostatnich królów, i winnice. Na północnym wschodzie, pod granicą z Dagestanem, leży Lagodechi. Rezerwat powstał tam w 1912 r. jako pierwszy na Kaukazie, a zabiegał o niego Ludwik Młokosiewicz (1831–1909), Polak, który spędził w Lagodechi większość życia i odkrył ok. 60 gatunków roślin i zwierząt. Od niego nazwę wzięły piwonia Paeonia mlokosewitschii i cietrzew kaukaski Tetrao mlokosiewiczi. Na drugim końcu regionu, przy granicy z Azerbejdżanem, park Waszlowani chroni badlandy, step z dziką pistacją i łęgi nad Alazani, gdzie w 2004 r. fotopułapka pierwszy raz uchwyciła lamparta kaukaskiego.

Kuchnia i zwyczaje

Co widać z siodła

Źródła (37)

en.wikipedia.org/wiki/Kakheti, www.wikidata.org/wiki/Q169674, geostat.ge/media/78282/2024-Population-and-Ag..., en.wikipedia.org/wiki/Telavi, en.wikipedia.org/wiki/Gombori_Range, georgia.travel/gombori-pass-the-magnificent-r..., en.wikipedia.org/wiki/Iori_Plateau, en.wikipedia.org/wiki/Gremi, en.wikipedia.org/wiki/Ketevan_the_Martyr, en.wikipedia.org/wiki/Abbas_I%27s_Kakhetian_a..., en.wikipedia.org/wiki/Fereydan, en.wikipedia.org/wiki/Heraclius_II_of_Georgia, en.wikipedia.org/wiki/Treaty_of_Georgievsk, en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Krtsanisi, en.wikipedia.org/wiki/Tsinandali, en.wikipedia.org/wiki/Kvareli, en.wikipedia.org/wiki/Niko_Pirosmani, en.wikipedia.org/wiki/Alaverdi_Monastery, en.wikipedia.org/wiki/Alaverdoba, en.wikipedia.org/wiki/Academy_of_Ikalto, en.wikipedia.org/wiki/Pankisi_Gorge, en.wikipedia.org/wiki/Udi_people, en.wikipedia.org/wiki/Zinobiani, en.wikipedia.org/wiki/Lagodekhi_Protected_Areas, en.wikipedia.org/wiki/Ludwik_M%C5%82okosiewicz, en.wikipedia.org/wiki/Vashlovani_National_Park, en.wikipedia.org/wiki/Kvevri, ich.unesco.org/en/RL/ancient-georgian-traditi..., en.wikipedia.org/wiki/Saperavi, en.wikipedia.org/wiki/Rkatsiteli, en.wikipedia.org/wiki/Georgian_wine, en.wikipedia.org/wiki/Chacha_(brandy), en.wikipedia.org/wiki/Churchkhela, en.wikipedia.org/wiki/Shotis_puri, www.npr.org/sections/thesalt/2013/07/15/20232..., en.wikipedia.org/wiki/Chakrulo, http://www.tushetipl.ge/en/article/40

Miejsca na etapach przez region

Wszystkie miejsca z rozdziałów podróży, które przejeżdżają przez region – także te poza jego granicami.

Podróże przez ten region

Plik regionu w repozytorium