Swanetia to dwie wysokie doliny na południowym stoku Wielkiego Kaukazu. Górna Swanetia leży w dolinie Inguri, od lodowców Szchary nad Uszguli po wąwóz poniżej Chaiszi. Dolna Swanetia to górna dolina Cchenisckali z miasteczkiem Lentechi. Rozdziela je Pasmo Swańskie, niewiele niższe od głównego grzbietu. Administracyjnie doliny należą dziś do dwóch różnych krajów (mchare): Megrelii-Górnej Swanetii oraz Raczy-Leczchumi i Dolnej Swanetii. Ten opis przyjmuje jednak granicę historyczną, czyli obie doliny razem. Do historycznej Swanetii należała też górna dolina Kodori (Dal), ale od 2008 r. kontrolują ją siły abchaskie i Rosja. Cztery z dziesięciu najwyższych szczytów Kaukazu stoją nad Swanetią: Szchara (ok. 5200 m, różne źródła podają od 5193 do 5203 m), Tetnuldi (4858 m) i dwuwierzchołkowa Uszba (4710 m), w gruzińskich wierzeniach siedziba Dali, bogini łowów. Lasy świerkowe, jodłowe i bukowe sięgają ok. 1800 m, wyżej są łąki, a od ok. 3000 m lodowce. Wilgotne powietrze znad Morza Czarnego przynosi od 1000 do 3200 mm opadów rocznie, a zimą śnieg leży miejscami do 5 m i schodzą lawiny.

Swanów utożsamia się z Soanami, o których w I w. pisał Strabon. Kraina podlegała Kolchidzie i Lazyce, w 552 r. przeszła na stronę Persów, a od XI w. była księstwem (saeristawo) w zjednoczonej Gruzji. Królowa Tamar (1184–1213) miała tu cześć niemal boską. Mongołowie nigdy tu nie dotarli, więc w kościołach Swanetii przechowywano ikony i księgi z całego kraju (o skarbach muzeum w Mestii: karta Mestii). Po rozpadzie Gruzji w XV w. kraina się podzieliła. Dolną Swanetię zajęli książęta Megrelii z rodu Dadianich, zachodnią część Górnej Swanetii książęta Dadeszkeliani, a wsie na wschodzie, od Latali i Mulachi po Adiszi, Kala i Uszguli, nie uznawały żadnego pana. Rosjanie nazwali je „Wolną Swanetią”. Ok. 5200 mieszkańców tych wsi radziło na zgromadzeniach, w których głos mieli mężczyźni i kobiety po dwudziestce, a co trzy lata odnawiali przysięgę jedności na ikonie. Książę Konstanty Dadeszkeliani, wezwany w 1857 r. do Kutaisi przed wygnaniem do Erywania, zasztyletował rosyjskiego urzędnika Aleksandra Gagarina i trzech jego ludzi. Rozstrzelano go, a w 1858 r. księstwo zlikwidowano. W 1875 r. Swanowie nie dopuścili rosyjskich urzędników do spisu ziemi i bydła pod podatki. Wojsko z artylerią zdobyło ich twierdzę Chalde 27 sierpnia 1876 r., zburzyło 19 wież, a jeńców zesłało na Syberię.

Słynne wieże (koszki) stawiano głównie w IX–XII w. Miały 3–5 kondygnacji, coraz cieńsze ściany ku górze i blanki na szczycie, a wchodziło się do nich z piętra domu po drabinie. Chroniły przed najeźdźcami, ale przede wszystkim przed sąsiadami, bo w Swanetii długo trwała krwawa zemsta. Zabójstwo, ciężka rana albo zniewaga hańbiły cały ród sprawcy, a pomścić je mógł każdy dorosły mężczyzna z rodu ofiary, czasem przez kilka pokoleń. Spór mogła zakończyć zapłata za krew (cor). Za zabójstwo była ogromna: sześć działek najlepszej ziemi albo 36 byków. Sprawy wsi rozstrzygała rada z wybieranym starszym (machwszi). Spory sądzili rozjemcy wybrani przez strony, a od ich wyroku nie było odwołania. Do dziś przysięgę składa się na ikony, a najmocniejsza jest ta złożona w Lagurce, kościele św. Kwiryka i Julity nad wsią Kala. Historyk Ekwtime Takaiszwili porównywał go do Delf: Lagurka była dla Swanów symbolem jedności. Swanowie mówią po swańsku. To język z rodziny kartwelskiej, który oddzielił się od gruzińskiego prawdopodobnie już w II tysiącleciu p.n.e. Nie ma pisma ani urzędowego statusu i dzieli się na cztery dialekty. UNESCO uznaje go za zdecydowanie zagrożony. Jeszcze przed XIX w. wielu Swanów nie znało gruzińskiego.

Izolacja trwała do XX w. W 1848 r. Friedrich Bodenstedt pisał, że do Górnej Swanetii prowadzi tylko trudna ścieżka, zamykana zimą. Na początku XX w. Willi Rickmer Rickmers widział, jak latem kosi się siano do wysokości ok. 3000 m, a woły ciągną sanie po wąskich ścieżkach z kołkami wbitymi na krawędzi, żeby sanie się nie zsunęły. Drogę samochodową do Mestii skończono dopiero za władzy radzieckiej, według jednego źródła w 1938 r. [do sprawdzenia]. W 1921 r. wybuchło tu nieudane powstanie przeciw bolszewikom. W styczniu 1987 r. lawiny zabiły co najmniej 80 osób, wiele z nich to dzieci, a władze przesiedliły potem ok. 2500 rodzin do wschodniej Gruzji. Dlatego swańskie wsie są dziś także w Dolnej Kartlii i Kachetii. W latach 90. Swanetia stała się schronieniem przestępców, którzy grozili mieszkańcom i turystom, aż w 2004 r. rozbiły ich siły specjalne. Dziś Swanetia żyje z bydła, siana, lasu i coraz bardziej z turystyki. Stare domy w Mestii i Uszguli zamieniają się w pensjonaty, a z Mestii do Uszguli prowadzi czterodniowy szlak przez wsie. Lotnisko w Mestii działa znów od 2010 r., a zimą działają stacje narciarskie Hacwali i Tetnuldi. Swanowie od lat protestują przeciw dużym zaporom na Inguri. Budowę zapory Chudoni zaczęto w 1979 r. i przerwano w 1989 r., a w latach 2005–2013 rząd próbował ją wznowić. Młodzi wyjeżdżają do Tbilisi i za granicę.