Ciudad Real i Albacete (Campo de Montiel) · D3
Lagunas de Ruidera, jaskinia Montesinosa i zamek Peñarroya
| Typ | przyroda, kapiel, jaskinia, zamek |
|---|---|
| Czas | pół dnia |
| Wstęp | park i drogi wzdłuż lagun bez opłat; jaskinia Montesinosa i zamek Peñarroya – zasady wejścia [do sprawdzenia] |
| Park przyrodniczy | od 1979 r., 3772 ha |
| Laguny | 15 (według części źródeł 16) na ok. 18 km, ok. 140 m różnicy wysokości |
| Jaskinia Montesinosa | ok. 18 m głębokości, sceneria rozdz. XXII–XXIII cz. II „Don Kichota” |
| Zamek Peñarroya | zdobyty w 1198 r., od 1215 r. zakonu św. Jana |
Brakuje tylko Ruidery, jej córek i siostrzenic, które tak płakały, że Merlin, chyba z litości nad nimi,
zamienił je w tyleż lagun; dziś w świecie żywych, w krainie La Manchy, nazywają je lagunami Ruidery.
Siedem należy do królów Hiszpanii, a dwie pozostałe, siostrzenice, do rycerzy pewnego przenajświętszego zakonu, który zwie się zakonem św. Jana.
Guadiana, wasz giermek, który także opłakiwał wasze nieszczęście, zamienił się w rzekę swojego imienia;
a gdy wydostał się na powierzchnię ziemi i ujrzał słońce innego nieba, tak go zabolało, że was opuszcza, że zanurzył się w trzewia ziemi.
Ale że nie może nie iść za swoim naturalnym biegiem, od czasu do czasu wychodzi i pokazuje się tam, gdzie widzą go słońce i ludzie.— Miguel de Cervantes, „Don Kichot z La Manchy, cz. II (1615)” rozdz. XXIII – mówi Montesinos do Durandarte · przekład własny · tekst oryginalny
Solamente falta Ruidera y sus hijas y sobrinas, las cuales llorando, por compasión que debió tener Merlín dellas,
las convirtió en otras tantas lagunas, que ahora en el mundo de los vivos y en la provincia de la Mancha las llaman las lagunas de Ruidera:
las siete son de los reyes de España, y las otras dos sobrinas, de los caballeros de una orden santísima, que se llama de San Juan.
Guadiana vuestro escudero, plañendo asimesmo vuestra desgracia, fué convertido en un río llamado de su mesmo nombre;
el cual cuando llegó á la superficie de la tierra y vió el sol del otro cielo, fué tanto el pesar que sintió de ver que os dejaba, que se sumergió en las entrañas de la tierra;
pero como no es posible dejar de acudir á su natural corriente, de cuando en cuando sale y se muestra donde el sol y las gentes le vean.
O miejscu
Na południowym skraju równiny La Manchy, gdzie płaskowyż Campo de Montiel opada ku dolinie górnej Gwadiany, leży kilkanaście turkusowo-zielonych lagun, ułożonych jedna za drugą jak stopnie. Każdą zamyka naturalna tama z tufu wapiennego: woda przesycona węglanem wapnia osadza go na mchach, glonach i trzcinach, a te, obrastając kamieniem, z czasem budują próg, przez który przelewa się woda. Tak powstają kaskady i wodospady łączące laguny, a cały ciąg schodzi na ok. 18 km o ponad 140 m, od laguny Blanca (ok. 870 m) do zalewu Peñarroya (ok. 730 m). Laguny górne, jak Conceja czy Tinaja, są płytsze, zarośnięte trzciną i pełne ptaków wodnych. Środkowe, od San Pedro po lagunę del Rey, mają otwarte, głębokie lustro wody o najpiękniejszych barwach i tufowe urwiska nad brzegiem; najgłębsza, Colgada, ma podobno do 40 m. Od 1979 r. całość jest parkiem przyrodniczym o powierzchni 3772 ha, podzielonym między gminy Ruidera, Ossa de Montiel, Argamasilla de Alba, Villahermosa i Alhambra.
Laguny są żywe, a więc zmienne. Ich poziom zależy od deszczu i od podziemnego zbiornika wód, który zasila je od spodu; w latach suszy górne laguny potrafią wyschnąć, a przepływ na wypływie z Ruidery wyraźnie zmalał w ostatnich dziesięcioleciach, odkąd z tych samych wód nawadnia się pola La Manchy. Sama wieś Ruidera ma swoje karty historii: w XVIII w. król Karol III kazał tu postawić wytwórnię prochu z młynami napędzanymi wodą z lagun, a architekt Juan de Villanueva zaprojektował Casa del Rey, dom dla królewskiego syna, infanta Gabriela. Przez pół wieku, od 1783 do 1834 r., Ruidera miała status Real Sitio, miejsca królewskiego.
Laguny zna każdy czytelnik „Don Kichota”. W drugiej części powieści (rozdz. XXII–XXIII) rycerz każe się spuścić na linie do jaskini Montesinosa koło dzisiejszej Ossa de Montiel. Wyciągnięty po godzinie, opowiada, że spędził na dole trzy dni i spotkał tam Montesinosa i Durandarte, rycerzy ze starych hiszpańskich romansów o paladynach Karola Wielkiego, zaczarowanych od pięciuset lat przez Merlina. Montesinos wyjaśnia mu przy okazji pochodzenie lagun: to dueña Ruidera, jej siedem córek i dwie siostrzenice, które Merlin z litości nad ich łzami zamienił w jeziora, a giermek Guadiana stał się rzeką, która ze smutku chowa się pod ziemię i wypływa dalej. To nie ludowa legenda, tylko żart Cervantesa: przerobił na baśń prawdziwą osobliwość tych stron, bo Gwadiana rzeczywiście znika w krasowym podłożu i wynurza się kilkadziesiąt kilometrów dalej, a dopisując, że siedem lagun należy do królów Hiszpanii, a dwie do zakonu św. Jana, nawiązał do rzeczywistego podziału tych ziem między koronę a joannitów. Cała przygoda jest opowiedziana tak, że czytelnik do końca nie wie, czy Kichot śnił, kłamał, czy naprawdę coś widział – sam Sancho w nią nie wierzy.
Jaskinia Montesinosa istnieje naprawdę: to krasowa grota głęboka na ok. 18 m, ok. 45 na 59 m, do której schodzi się między wielkimi blokami skalnymi. Pod sklepieniem Wielkiej Sali żyje kolonia nietoperzy, a ludzie zaglądali tu już w epoce brązu. Jaskinię wymieniają opisy miejscowości sporządzone dla Filipa II w latach 70. XVI w., czyli jeszcze przed powieścią. Później przyciągała podróżników idących śladem Kichota: Anglika Charlesa Bogue'a Luffmana (1895), Amerykanina Augusta Jaccaciego (1897) i Azorína, który poświęcił jej rozdział książki „La ruta de Don Quijote” (1905). Od 2017 r. jest chroniona jako miejsce historyczne.
U wylotu lagun, ok. 12 km od Argamasilli de Alba, stoi na skale nad zalewem zamek Peñarroya. Rycerze zakonów Santiago i św. Jana zdobyli go w 1198 r., a od 1215 r. należał już tylko do joannitów, dla których w XIV w. był najbogatszą komandorią w La Manchy: pobierano tu podatki i czynsze za pastwiska, przechowywano dobra zakonu. Za murami z wieżą główną i cysterną kryje się barokowa kaplica z XVII w. z figurą Matki Bożej z Peñarroya, patronki Argamasilli de Alba i La Solany; przed bramą archeolodzy znaleźli cmentarz muzułmański. Cervantes zamku nie wymienia, ale to on najlepiej pokazuje, jak mógł wyglądać świat warowni i rycerzy, którym żył jego bohater.
Na miejscu
- Kaskady i tufowe tamy między lagunami środkowymi, najpiękniejsze wiosną, kiedy jest najwięcej wody; wodospad El Hundimiento w samej Ruiderze.
- Jaskinia Montesinosa koło Ossa de Montiel: zejście do Wielkiej Sali [zasady zwiedzania do sprawdzenia].
- Zamek Peñarroya nad zalewem, z kaplicą Matki Bożej z Peñarroya.
- Kąpiel w lagunach w miejscach do tego przeznaczonych [lista i zakazy do sprawdzenia].
Praktycznie
- Z Argamasilli de Alba drogą CM-3115 obok zamku Peñarroya do Ruidery, dalej lokalną drogą wzdłuż lagun w stronę Ossa de Montiel i jaskini; łatwy asfalt, dużo miejsc do zatrzymania.
- W sierpniu nad laguny przyjeżdżają tłumy kąpiących się i trudno o parking; spokojniej wiosną i we wrześniu.
- Poziom wody i działanie kaskad zależą od opadów z poprzednich miesięcy: po suchym roku część lagun bywa płytka albo pusta.
Źródła (6)
es.wikipedia.org/wiki/Parque_natural_de_las_L..., www.boe.es/boe/dias/1979/11/13/pdfs/A26234-26235.pdf, es.wikipedia.org/wiki/Cueva_de_Montesinos, es.wikipedia.org/wiki/Ruidera, es.wikipedia.org/wiki/Argamasilla_de_Alba, es.wikisource.org/wiki/P%C3%A1gina:El_ingenio...
38.95941, -2.90039 (wikidata:Q6473040)