Licja, prowincja Muğla (Turcja) · licja
Kayaköy (gr. Livissi)
| Typ | wies, historia, ruiny, kosciol, widok |
|---|---|
| Czas | 2–3 godziny; ze ścieżką do Ölüdeniz pół dnia |
| Wstęp | płatny wstęp do ruin [cena i godziny do sprawdzenia] |
| Nazwy | starożytna Karmylessos (Lebessos), grecka Livissi, turecka Kayaköy („Kamienna Wieś”) |
| Mieszkańcy | przed 1914 r. ponad 6 tys. Greków; dziś ok. 975 osób w nowszej części wsi (2022) |
| Ruiny | ok. 500 domów bez dachów, dwa kościoły prawosławne, fontanna z XVII w. |
| Opuszczenie | deportacje 1916–1918, wysiedlenie Greków po 1922 r., wymiana ludności 1923 |
| Od Fethiye | ok. 8 km na południe |
Rys historyczny
Kayaköy leży w zielonej dolinie za grzbietem, kilka kilometrów na południe od Fethiye. Na dwóch zboczach stoi tu ok. 500 kamiennych domów bez dachów, drzwi i okien stojących tarasami jeden nad drugim. W starożytności było tu licyjskie miasteczko Karmylessos, później zwane Lebessos. Z tej nazwy wzięła się grecka Livissi. Wieś przez stulecia zamieszkiwali prawosławni Grecy, głównie rzemieślnicy, którzy w dolinie i na równinie wznieśli ponad dwadzieścia kościołów i kaplic. Według źródeł greckich i osmańskich przed I wojną światową Livissi liczyła ponad 6 tys. mieszkańców i była jedną z większych osad na tym wybrzeżu.
Koniec przyszedł w ciągu dziesięciu lat. Po 1914 r. władze osmańskie zaczęły prześladować Greków z okolic Makri, czyli dzisiejszego Fethiye. W 1916 r. przechwycono w Livissi grecki list do brytyjskiego konsula i wiele rodzin pognano pieszo do Denizli, ok. 220 km w głąb lądu. Kolejne marsze przyszły w latach 1917 i 1918. Po wojnie grecko-tureckiej, we wrześniu 1922 r., ostatnich Greków wywieziono statkami, a traktat w Lozannie z 1923 r. przypieczętował wymianę ludności i zakazał powrotu. Uchodźcy z Livissi założyli pod Atenami Nea Makri. Muzułmanie przesiedleni z Grecji osiedlali się w opuszczonych greckich wsiach, ale Livissi omijali. Miejscowa tradycja mówi, że nie chcieli mieszkać wśród duchów pomordowanych.
Opustoszałe domy dobiło trzęsienie ziemi w Fethiye w 1957 r. Dziś Kayaköy to wieś-muzeum pod ochroną państwa. Ruiny zostały, a nowa wieś z pensjonatami i restauracjami rozrosła się w dolinie. Najważniejsze są dwa kościoły prawosławne: Taxiarchis, „górny”, i Panagia Pyrgiotissa, „dolny”. Przy dolnym ma być dziedziniec z mozaiką z kamyków, a w środku resztki fresków [do sprawdzenia]. Jest też fontanna z XVII w. i małe prywatne muzeum historii wsi. W 2014 r. rząd ogłosił plan dzierżawy części terenu na 49 lat pod hotel i usługi turystyczne, co wywołało protesty [czy plan wszedł w życie – do sprawdzenia].
Wieś zna wielu czytelników, nie wiedząc o tym. Uchodzi za pierwowzór Eskibahçe z powieści Louisa de Bernièresa „Ptaki bez skrzydeł” (2004), opowiadającej o przyjaźni Greków i Turków w jednej wsi i o jej końcu w czasie wymiany ludności. W ruinach kręcono też końcowe sceny filmu „Źródło nadziei” Russella Crowe’a (2014). Najpiękniej jest tu późnym popołudniem, gdy słońce oświetla kamień na zboczach i robi się cicho.
Na miejscu
- Przejść ścieżką w górę zbocza do kościoła górnego, a potem w dół do dolnego. Z góry widać całą wieś naraz.
- Wędrówka znakowanym Szlakiem Fethiye z Kayaköy przez grzbiet do Ölüdeniz, ok. 1,5–2 godzin w dół do morza [czas do sprawdzenia]. Motocykl zostaje w Kayaköy, więc trzeba wrócić tą samą drogą albo taksówką.
- Z Kayaköy prowadzi też ścieżka do plaży Gemiler naprzeciw wyspy św. Mikołaja z bizantyjskimi ruinami.
Praktycznie
- Z Fethiye ok. 8 km asfaltem przez grzbiet, kręto i wąsko, albo od Ölüdeniz przez Hisarönü. Parking przy wejściu do ruin [do sprawdzenia].
- Ścieżki w ruinach są kamieniste i strome. Lepsze są buty do chodzenia niż buty motocyklowe, a ciuchy motocyklowe trzeba gdzieś zostawić albo nieść.
- W południe na zboczach nie ma cienia. We wrześniu lepiej przyjechać rano albo pod wieczór. Noclegi w pensjonatach w Kayaköy pozwalają zobaczyć ruiny bez wycieczek.
Źródła (3)
en.wikipedia.org/wiki/Kayak%C3%B6y, www.openstreetmap.org/relation/11227289, www.openstreetmap.org/relation/11827824
36.57432, 29.09072 (osm:relation/11227289)