Piotryseusztrasy i przewodniki motocyklowe

← Turcja południowa: Licja, Pamfilia i Taurus

7

Licja, prowincja Muğla (Turcja) · licja

Kayaköy (gr. Livissi)

Kayaköy (gr. Livissi)
Fot. Wikitestaccountlogin, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Typwies, historia, ruiny, kosciol, widok
Czas2–3 godziny; ze ścieżką do Ölüdeniz pół dnia
Wstęppłatny wstęp do ruin [cena i godziny do sprawdzenia]
Nazwystarożytna Karmylessos (Lebessos), grecka Livissi, turecka Kayaköy („Kamienna Wieś”)
Mieszkańcyprzed 1914 r. ponad 6 tys. Greków; dziś ok. 975 osób w nowszej części wsi (2022)
Ruinyok. 500 domów bez dachów, dwa kościoły prawosławne, fontanna z XVII w.
Opuszczeniedeportacje 1916–1918, wysiedlenie Greków po 1922 r., wymiana ludności 1923
Od Fethiyeok. 8 km na południe

Rys historyczny

Kayaköy leży w zielonej dolinie za grzbietem, kilka kilometrów na południe od Fethiye. Na dwóch zboczach stoi tu ok. 500 kamiennych domów bez dachów, drzwi i okien stojących tarasami jeden nad drugim. W starożytności było tu licyjskie miasteczko Karmylessos, później zwane Lebessos. Z tej nazwy wzięła się grecka Livissi. Wieś przez stulecia zamieszkiwali prawosławni Grecy, głównie rzemieślnicy, którzy w dolinie i na równinie wznieśli ponad dwadzieścia kościołów i kaplic. Według źródeł greckich i osmańskich przed I wojną światową Livissi liczyła ponad 6 tys. mieszkańców i była jedną z większych osad na tym wybrzeżu.

Koniec przyszedł w ciągu dziesięciu lat. Po 1914 r. władze osmańskie zaczęły prześladować Greków z okolic Makri, czyli dzisiejszego Fethiye. W 1916 r. przechwycono w Livissi grecki list do brytyjskiego konsula i wiele rodzin pognano pieszo do Denizli, ok. 220 km w głąb lądu. Kolejne marsze przyszły w latach 1917 i 1918. Po wojnie grecko-tureckiej, we wrześniu 1922 r., ostatnich Greków wywieziono statkami, a traktat w Lozannie z 1923 r. przypieczętował wymianę ludności i zakazał powrotu. Uchodźcy z Livissi założyli pod Atenami Nea Makri. Muzułmanie przesiedleni z Grecji osiedlali się w opuszczonych greckich wsiach, ale Livissi omijali. Miejscowa tradycja mówi, że nie chcieli mieszkać wśród duchów pomordowanych.

Opustoszałe domy dobiło trzęsienie ziemi w Fethiye w 1957 r. Dziś Kayaköy to wieś-muzeum pod ochroną państwa. Ruiny zostały, a nowa wieś z pensjonatami i restauracjami rozrosła się w dolinie. Najważniejsze są dwa kościoły prawosławne: Taxiarchis, „górny”, i Panagia Pyrgiotissa, „dolny”. Przy dolnym ma być dziedziniec z mozaiką z kamyków, a w środku resztki fresków [do sprawdzenia]. Jest też fontanna z XVII w. i małe prywatne muzeum historii wsi. W 2014 r. rząd ogłosił plan dzierżawy części terenu na 49 lat pod hotel i usługi turystyczne, co wywołało protesty [czy plan wszedł w życie – do sprawdzenia].

Wieś zna wielu czytelników, nie wiedząc o tym. Uchodzi za pierwowzór Eskibahçe z powieści Louisa de Bernièresa „Ptaki bez skrzydeł” (2004), opowiadającej o przyjaźni Greków i Turków w jednej wsi i o jej końcu w czasie wymiany ludności. W ruinach kręcono też końcowe sceny filmu „Źródło nadziei” Russella Crowe’a (2014). Najpiękniej jest tu późnym popołudniem, gdy słońce oświetla kamień na zboczach i robi się cicho.

Na miejscu

Praktycznie

  • Z Fethiye ok. 8 km asfaltem przez grzbiet, kręto i wąsko, albo od Ölüdeniz przez Hisarönü. Parking przy wejściu do ruin [do sprawdzenia].
  • Ścieżki w ruinach są kamieniste i strome. Lepsze są buty do chodzenia niż buty motocyklowe, a ciuchy motocyklowe trzeba gdzieś zostawić albo nieść.
  • W południe na zboczach nie ma cienia. We wrześniu lepiej przyjechać rano albo pod wieczór. Noclegi w pensjonatach w Kayaköy pozwalają zobaczyć ruiny bez wycieczek.
Źródła (3)

en.wikipedia.org/wiki/Kayak%C3%B6y, www.openstreetmap.org/relation/11227289, www.openstreetmap.org/relation/11827824

36.57432, 29.09072 (osm:relation/11227289)

Pokaż na mapie OpenStreetMap · Plik punktu w repozytorium