Licja, prowincja Antalya, Demre (Turcja) · licja
Myra i kościół św. Mikołaja w Demre
| Typ | antyk, kosciol, bizantyjskie, rzymskie, muzeum |
|---|---|
| Czas | pół dnia: Myra ok. 1 godziny, kościół ok. 1 godziny, Andriake z muzeum 1–1,5 godziny |
| Wstęp | Myra 15 EUR, kościół św. Mikołaja 19 EUR (oba z audioprzewodnikiem, gdzie jest), Andriake z Muzeum Cywilizacji Licyjskich 5 EUR dla cudzoziemców (taryfa Ministerstwa Kultury i Turystyki od 2027-04-01, źródło: alomaliye.com, stan na 2026-09) [do sprawdzenia przed wyjazdem]; MuseumPass Türkiye (185 EUR, 15 dni) i MuseumPass Akdeniz (100 EUR, 7 dni) ważne; kościół czynny od 1 IV do 1 X 8:30–18:45, zimą 8:30–17:30 (broszura ministerstwa) [do sprawdzenia] |
| Myra | miasto licyjskie, jedno z sześciu największych w związku licyjskim; od 325 r. stolica prowincji Licja |
| Grobowce | dwie nekropolie skalne: nad morzem i nad rzeką; Fellows widział w 1840 r. ślady czerwonej, żółtej i niebieskiej farby |
| Kościół | z VI w. na miejscu starszego, obecny kształt głównie z 1042 r.; dzwonnica z 1862 r. |
| Relikwie | wywiezione do Bari w 1087 r. przez żeglarzy z Bari |
| Andriake | port Myry; spichlerz Hadriana z 119 r., od 2015 r. Muzeum Cywilizacji Licyjskich |
| Muł | ok. 9 m osadów rzeki nad antycznym miastem |
Stamtąd wypłynęliśmy i żeglowaliśmy pod osłoną Cypru, bo wiatry były przeciwne.
Przepłynąwszy morze wzdłuż Cylicji i Pamfilii, przybyliśmy do Myry w Licji.
Tam setnik znalazł statek aleksandryjski płynący do Italii i wsadził nas na niego.— Łukasz Ewangelista, „Dzieje Apostolskie” 27, 4–6 · przekład własny · tekst oryginalny
κἀκεῖθεν ἀναχθέντες ὑπεπλεύσαμεν τὴν Κύπρον διὰ τὸ τοὺς ἀνέμους εἶναι ἐναντίους,
τό τε πέλαγος τὸ κατὰ τὴν Κιλικίαν καὶ Παμφυλίαν διαπλεύσαντες κατήλθαμεν εἰς Μύρρα τῆς Λυκίας.
κἀκεῖ εὑρὼν ὁ ἑκατοντάρχης πλοῖον Ἀλεξανδρινὸν πλέον εἰς τὴν Ἰταλίαν ἐνεβίβασεν ἡμᾶς εἰς αὐτό.
Rys historyczny
Myra leżała kilka kilometrów od morza, nad rzeką Myros, dziś Demre Çayı, pod stromym wapiennym wzgórzem. Założyli ją Licyjczycy, w III w. p.n.e. była już miastem greckim, a potem przechodziła z rąk Ptolemeuszy do Seleucydów i wreszcie do Rzymian. Strabon wymienia ją wśród sześciu największych miast związku licyjskiego. Opiekunką miasta była Artemida Eleutheria. Pliniusz Starszy opisał tu źródło Apollina, w którym ryby wywołane dźwiękiem fletu dawały wróżby. W 325 r., gdy Licja stała się osobną prowincją rzymską, Myra została jej stolicą. Z antycznego miasta widać dziś niewiele, bo rzeka przez wieki przykryła je warstwą osadów grubą na ok. 9 m. Dopiero w 2009 r. georadar pokazał, gdzie pod polami i szklarniami leży antyczne miasto; od tego roku kopie tu zespół Uniwersytetu Akdeniz z Antalyi.
Nad równiną zostały dwie rzeczy, dla których się tu przyjeżdża. Pierwsza to nekropolie: dziesiątki grobowców wykutych w pionowej ścianie skały, jedne nad drugimi, jak bloki mieszkalne. Licyjczycy kuli je na wzór swoich drewnianych domów, z belkami, drzwiami z płycinami i daszkami. Dzięki temu wiemy, jak wyglądały domy, których nie ma. Jedna nekropolia patrzy na morze, druga na rzekę. Charles Fellows, który oglądał je w 1840 r., widział jeszcze resztki czerwonej, żółtej i niebieskiej farby. Druga rzecz to teatr rzymski zbudowany na zboczu pod grobowcami. Trzęsienie ziemi zniszczyło go w 141 r., a potem go odbudowano. Przy teatrze leżą bloki fryzu z maskami teatralnymi.
Najsłynniejszym mieszkańcem Myry był biskup Mikołaj. Według broszury tureckiego ministerstwa urodził się w połowie III w. w Patarze, a biskupem Myry był w czasach Konstantyna Wielkiego. Według późniejszej tradycji brał udział w soborze nicejskim w 325 r. Legendy mówią, że ubogim zostawiał podarki nocą, potajemnie, przez okno albo komin, i właśnie z tego wyrósł Święty Mikołaj z prezentami. W VI w. nad jego grobem stał już kościół, a w 1042 r. cesarz Konstantyn IX Monomach przebudował go w kształt, który widać dziś. Myra była wtedy miastem granicznym: w 809 r. złupiło ją wojsko Abbasydów, a pod koniec XI w. zajęli ją Turcy seldżuccy. Wtedy, w 1087 r., żeglarze z Bari wyłamali sarkofag i wywieźli relikwie świętego do Włoch, gdzie zbudowano dla nich bazylikę San Nicola. Wenecjanie zabrali ok. 1100 r. to, co zostało, na wyspę Lido [do sprawdzenia]. W Myrze został pusty, uszkodzony sarkofag w bocznej nawie.
Później kościół zamulała rzeka, a o jego ratunek zadbała Rosja, dla której Mikołaj jest patronem. Car Aleksander II kupił świątynię w 1863 r. i rozpoczął odbudowę, ale jej nie dokończono. Z tych prac została dzwonnica z 1862 r., element obcy bizantyjskiej architekturze. Grecka społeczność opuściła Demre przy wymianie ludności w 1923 r. i kościół opustoszał. Od 1988 r. bada go zespół Uniwersytetu Hacettepe. Na ścianach są freski z XI w. ze scenami soborów i jedyny w Turcji cykl obrazów z życia i cudów Mikołaja. Dziś to muzeum, które według ministerstwa odwiedza prawie milion osób rocznie. W rocznicę śmierci świętego, 6 grudnia, w Demre odbywają się uroczystości, a od 2007 r. turecki rząd pozwala tu czasem odprawić prawosławną liturgię. W 2005 r. miasteczko, przez wieki zwane Kale, oficjalnie przyjęło nazwę Demre.
Ok. 4 km na południowy zachód od Myry, przy ujściu rzeki, leżał jej port, Andriake. W nim przesiadał się święty Paweł w drodze na proces do Rzymu: Dzieje Apostolskie opisują, że setnik znalazł tu statek z Aleksandrii płynący do Italii. Zawijały tu statki płynące z Aleksandrii do Rzymu, także zbożowce. Cesarz Hadrian zbudował w 119 r. ogromny spichlerz, a w 2015 r. urządzono w nim Muzeum Cywilizacji Licyjskich. Wokół agory archeolodzy znaleźli warsztaty purpury, w których z morskich ślimaków robiono jeden z najcenniejszych barwników starożytności. Znaleźli też synagogę, łaźnie i kościoły, a w 1999 r. długi napis z prawem celnym z czasów Nerona. Do VII–VIII w. rzeka zamuliła zatokę i port przestał działać.
Na miejscu
- Myra: skalne grobowce nekropolii morskiej i teatr z maskami, obok nekropolia rzeczna; ok. 1,5 km w górę rzeki stoi Grobowiec Lwa, zwany też Malowanym [dojście do sprawdzenia].
- Kościół św. Mikołaja w centrum Demre: posadzki z kamiennych płytek, freski, sarkofag w bocznej nawie i dzwonnica z XIX w. Leży poniżej dzisiejszego poziomu ulicy, pod dachem ochronnym.
- Andriake: spichlerz Hadriana z muzeum, agora z wielką cysterną i ślady warsztatów purpury.
- Po drodze z Demre do Andriake widać, ile ziemi zajmują szklarnie: równina Demre to jedno z centrów uprawy pomidorów pod szkłem [do sprawdzenia].
Praktycznie
- Demre leży przy D400 między Kaş a Finike. Kościół jest w centrum, ruiny Myry ok. 2 km na północ od niego, Andriake ok. 4 km na południowy zachód, przy plaży Çayağzı [odległości do sprawdzenia]. Parkingi są przy wszystkich trzech miejscach [opłaty do sprawdzenia].
- W Myrze i Andriake cienia jest mało; w kościele i w muzeum chłodniej, więc w południe najlepiej przenieść się pod dach.
- Do Myry podjeżdżają autokary wycieczek z Antalyi i Kemer, zwykle przed południem [do sprawdzenia]. Z Çayağzı odpływają też łodzie na Kekovę.
Źródła (9)
en.wikipedia.org/wiki/Myra, en.wikipedia.org/wiki/St._Nicholas_Church,_Demre, en.wikipedia.org/wiki/Andriake, kvmgm.ktb.gov.tr/Eklenti/92407,antalya-demre-..., arkeoloji.akdeniz.edu.tr/en/myra–andriake_exc..., www.lycianmonuments.com/andriake, www.dailysabah.com/life/history/from-sea-snai..., www.russianlife.com/magazine/january-february..., www.alomaliye.com/2026/09/08/2027-yili-muze-v...
36.25917, 29.98528 (wikidata:Q652024)