Piotryseusztrasy i przewodniki motocyklowe

← Turcja południowa: Licja, Pamfilia i Taurus

18

Pizydia, prowincja Burdur (Turcja) · pizydia

Sagalassos

Sagalassos
Fot. Dosseman, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
Typruiny, antyk, gory, rzymskie, widok
Czas3–5 godzin; teren stromy, z dojazdem z Antalyi albo z Eğirdir cały dzień
Wstęp9 EUR dla cudzoziemców (taryfa Ministerstwa Kultury i Turystyki od 2027-04-01, źródło: alomaliye.com) [do sprawdzenia przed wyjazdem]; MuseumPass Türkiye ważny [do sprawdzenia]; regionalny MuseumPass Akdeniz według taryfy nie obejmuje prowincji Burdur
Wys.ok. 1450–1700 m n.p.m., na zboczu masywu Akdağ w Taurusie
OkresAleksander Wielki 333 p.n.e.; rozkwit za Hadriana (117–138); opuszczone po trzęsieniu ziemi w połowie VII w.
Fontanna Antoninów161–180 n.e., ok. 28 m długości; odbudowana 1998–2010, znów płynie woda
Wykopaliskaod 1990 r., KU Leuven (Marc Waelkens, od 2013/2014 Jeroen Poblome)
Ceramikaczerwona ceramika stołowa eksportowana w całym regionie Morza Śródziemnego
UNESCOlista wstępna

Rys historyczny

Sagalassos leży na tarasach górskiego zbocza, ok. 1450–1700 m n.p.m., pod skalnymi szczytami masywu Akdağ w zachodnim Taurusie. Z ulic miasta widać w dole dolinę Ağlasun i pasma gór ciągnące się ku Antalyi. Miejsce było zamieszkane od tysięcy lat. Hetyckie dokumenty z XIV w. p.n.e. wspominają górską osadę Salawassa i to może być ta sama nazwa. Do historii greckiej Sagalassos weszło w 333 p.n.e., gdy przez Pizydię maszerował Aleksander Wielki. Arrian pisze, że wszyscy Pizydowie byli wojowniczy, ale Sagalassyjczycy uchodzili za najbardziej wojowniczych. Zajęli wzgórze przed miastem, równie mocne jak mury, i rozbili łuczników Aleksandra. Dopiero falanga przełamała opór i zginęło ok. 500 obrońców. Potem miastem władali kolejni następcy Aleksandra, Seleucydzi, a od 189 p.n.e. królowie Pergamonu. Mieszkańcy szybko przejęli grecki język i obyczaje.

W 39 p.n.e. Rzym oddał Pizydię galackiemu królowi Amyntasowi, a po jego śmierci w 25 p.n.e. włączył ją do prowincji Galacji. Za Augusta wzniesiono Heroon, okazały grobowiec nieznanego młodego arystokraty, z fryzem tańczących dziewcząt. Złoty wiek przyszedł za Hadriana. Cesarz uczynił Sagalassos „pierwszym miastem Pizydii” i ośrodkiem kultu cesarskiego. Powstały łaźnie, teatr, nimfeum Hadriana, biblioteka i świątynia Antonina Piusa. Bibliotekę ufundował ok. 120 r. Tytus Flawiusz Sewerianus Neon dla upamiętnienia ojca. W IV w. dostała mozaikową posadzkę z pożegnaniem Achillesa z matką Tetydą, sygnowaną przez artystę Dioskorosa [temat i sygnatura mozaiki do sprawdzenia]. Teatr na ok. 9000 widzów nigdy nie został dokończony, prawdopodobnie zabrakło pieniędzy [do sprawdzenia]. Miasto, które liczyło wtedy najwyżej kilka tysięcy mieszkańców, żyło z rolnictwa i z garncarstwa. Z gliny z okolicznych równin wypalano tu czerwoną, błyszczącą ceramikę stołową i sprzedawano ją w całym świecie śródziemnomorskim. Sagalassos było jednym z kilku głównych ośrodków jej produkcji w imperium.

Najsłynniejszym zabytkiem jest dziś Fontanna Antoninów na północnym boku Górnej Agory. Zbudowano ją w latach 161–180, za Marka Aureliusza. Ma ok. 28 m długości i 9–10 m wysokości, sześć edikul z kolumnami i basen, a jej dekoracja nawiązuje do wody i Dionizosa. Po trzęsieniu ziemi ok. 500 r. fontannę naprawiono, a ok. 650 r. kolejny wstrząs zawalił ją doszczętnie. Belgijscy archeolodzy odkopali ją w latach 1993–1996, a w latach 1998–2010 odbudowali, składając z powrotem ok. 3500 fragmentów. Na koniec podłączyli antyczne źródło, które zasilało ją w starożytności. Woda znów płynie z fontanny po prawie 1400 latach. W 2007 r. w łaźniach znaleziono fragmenty kolosalnego posągu Hadriana, wysokiego na 4–5 m, a w 2008 r. kolosalną głowę Marka Aureliusza. Pokazywano je potem na wystawie o Hadrianie w British Museum.

Koniec miasta był powolny. Ok. 400 r. otoczono je murami, a Heroon wbudowano w nie jako wieżę. W 518 r. zniszczyło je trzęsienie ziemi, w latach 541–543 dżuma zabrała prawdopodobnie połowę mieszkańców, a ok. 640 r. zagroziły najazdy arabskie. Po trzęsieniu ziemi w połowie VII w. ludzie zeszli do doliny. Ruiny opisał w 1706 r. francuski podróżnik Paul Lucas, a nazwę odczytał z napisów w latach 20. XIX w. Anglik Francis Arundell. W latach 1884–1885 przez Pizydię przeszła ekspedycja polskiego hrabiego Karola Lanckorońskiego, w której rysownikiem był młody Jacek Malczewski. Jej dwutomowe dzieło „Städte Pamphyliens und Pisidiens” (1890–1892) przyniosło pierwszy plan Sagalassos. Stałe wykopaliska prowadzi od 1990 r. Katolicki Uniwersytet w Lowanium. Zaczął je Marc Waelkens, a od 2013–2014 r. kieruje nimi Jeroen Poblome. Ponieważ po VII w. nikt tu nie mieszkał i nie rozbierał budowli na kamień, Sagalassos należy do najlepiej zachowanych miast antycznej Azji Mniejszej. Jest na wstępnej liście UNESCO.

Na miejscu

Praktycznie

  • Do Ağlasun prowadzą drogi od strony Burdur i Isparty, a z Antalyi przez góry na północ [przebieg dojazdu do sprawdzenia]. Z Ağlasun ok. 7 km pod górę krętą drogą asfaltową z serpentynami do parkingu przy kasie [nawierzchnia i parking do sprawdzenia]. Paliwo w Ağlasun albo wcześniej, w Burdur czy Isparcie [do sprawdzenia]. Do Eğirdir jest stąd ok. 80 km przez Ispartę (szacunkowo).
  • Godziny: 09:00–17:30, kasa do 17:00, otwarte codziennie (stan na 2026-10, źródło: muze.gov.tr) [do sprawdzenia przed wyjazdem].
  • Na tej wysokości jesienią jest wyraźnie chłodniej niż na wybrzeżu, rano bywa zimno, a po południu nad grzbietem zbierają się chmury [do sprawdzenia]. Cienia jest mało, a ścieżki są strome, kamieniste i bez barierek, więc lepiej mieć wygodne buty niż buty motocyklowe.
  • Tłumów nie ma: w pierwszej połowie 2017 r. przyjechało ok. 14 tys. osób (Anadolu, 2017), a na Pamukkale tyle samo w dwa–trzy dni.
Źródła (11)

en.wikipedia.org/wiki/Sagalassos, muze.gov.tr/muze-detay?SectionId=SAG01&DistId=MRK, interactive.archaeology.org/sagalassos/fieldn..., hurriyetdailynews.com/monumental-fountain-res..., madainproject.com/sagalassos, dailysabah.com/history/2017/07/31/sagalassos-..., kiwix.lema.org/wikisource_en_all_nopic_2023-0..., livius.org/articles/battle/sagalassus-334-bce, en.wikipedia.org/wiki/Karol_Lanckoro%C5%84ski, wawel.krakow.pl/en/exhibition-temporary/jacek..., www.alomaliye.com/wp-content/uploads/2026/09/...

37.67806, 30.51944 (wikidata:Q279191)

Pokaż na mapie OpenStreetMap · Plik punktu w repozytorium