Kraina Jezior, prowincja Burdur (Turcja) · pizydia
Salda Gölü (jezioro Salda)
| Typ | przyroda, geologia, plaza, widok |
|---|---|
| Czas | 1–2 godziny; z kąpielą na plaży, gdzie wolno, pół dnia |
| Wstęp | opłata za wjazd do parku przyrody: motocykl 35 TL, pieszo 20 TL (stan na 2025-07, źródło: iscihaber.net) [do sprawdzenia przed wyjazdem]; na części plaży Beyaz Adalar zakaz wchodzenia do wody i na piasek (od 2020 r.) [czy obowiązuje – do sprawdzenia] |
| Powierzchnia | ok. 43,7 km²; głębokość ponad 180 m, jedno z najgłębszych jezior Turcji |
| Wys. | ok. 1140 m n.p.m. [źródła podają też 1316 m – do sprawdzenia] |
| Minerał | hydromagnezyt – białe „plaże” i żywe stromatolity tworzone przez mikroby |
| Mars | w 2021 r. NASA wskazała Saldę jako najbliższy ziemski odpowiednik krateru Jezero, celu łazika Perseverance |
| Ochrona | specjalny obszar ochrony środowiska od marca 2019 r.; park przyrody od 2012 r. |
O miejscu
Salda leży w górach na zachodnim skraju tureckiej Krainy Jezior, kilka kilometrów od miasteczka Yeşilova. To jezioro bez odpływu, otoczone sosnowymi lasami i nagimi zboczami. Ma ok. 43,7 km² powierzchni i ponad 180 m głębokości, więc należy do najgłębszych w Turcji. Woda jest słonawa, silnie zasadowa i bardzo uboga w składniki odżywcze, dlatego prawie nie ma w niej glonów. Stąd przejrzystość i kolor: przy brzegu turkus, dalej granat. Turcy nazywają to miejsce „tureckimi Malediwami”, bo z daleka białe brzegi wyglądają jak koralowy piasek.
Ten „piasek” nie jest piaskiem. To hydromagnezyt, węglan magnezu, który w jeziorze osadzają sinice i inne mikroby. Magnez pochodzi ze skał wokół jeziora: z trzech stron otaczają je serpentynity, czyli dawne skały płaszcza Ziemi wypchnięte na powierzchnię, a deszczówka spływająca przez ich okruchy wypłukuje z nich magnez. W płytkiej wodzie mikroby budują z tego minerału stromatolity, warstwowe kopce i bryły, opisane po raz pierwszy w latach 90. XX w. przez geologów C. Braithwaite’a i V. Zedefa. Takie żywe stromatolity to rzadkość: podobne skały tworzyły najstarsze znane formy życia na Ziemi ponad 3 mld lat temu. Poziom jeziora spadł w ostatnich dwudziestu latach o 3–4 m, więc z wody wyszły białe wysepki i płycizny, nazywane Beyaz Adalar, „Białe Wyspy”.
W 2019 r. nad Saldę przyjechali Briony Horgan z Uniwersytetu Purdue, członkini zespołu naukowego łazika Perseverance, i geolodzy z Politechniki Stambulskiej. Szukali na Ziemi miejsca podobnego do krateru Jezero na Marsie, szerokiego na 45 km, gdzie miliardy lat temu było jezioro z deltą rzeki. W lutym 2021 r., tuż przed lądowaniem łazika 18 lutego, NASA napisała, że Salda jest jedynym znanym jeziorem na Ziemi, które ma zarówno minerały węglanowe, jak i osady delty podobne do tych w Jezero. Badacze uczyli się tu, jak wyglądają skały zbudowane przez mikroby i gdzie ich szukać na Marsie.
Rozgłos szybko przerodził się w spór. W marcu 2019 r. dekretem prezydenta Saldę ogłoszono specjalnym obszarem ochrony środowiska. W tym samym roku ministerstwo ogłosiło plan „ogrodu narodowego” (millet bahçesi) nad brzegiem. W kwietniu 2020 r., gdy z powodu pandemii nad jezioro nie wpuszczano ludzi, wykonawca wjechał na białą plażę koparkami i ciężarówkami i wywiózł część osadów. Po protestach ekologów i opozycji prace wstrzymano, firmę ukarano, a osady zwieziono z powrotem. Od jesieni 2020 r. na plaży Beyaz Adalar nie wolno wchodzić do wody ani chodzić po białym brzegu, bo deptanie niszczy kruche osady. Zakazano też kąpieli błotnych i wynoszenia białego mułu, który wcześniej ludzie wcierali w skórę jako lekarstwo. Samochody stoją dziś na parkingu z dala od brzegu, a dalej jeździ się kolejką elektryczną albo idzie pieszo. W jeziorze żyje ryba, którą tureckie źródła podają jako endemiczną, występującą tylko tutaj [gatunek do sprawdzenia], a zimą nad wodą zbierają się kaczki.
Na miejscu
- Spojrzeć na jezioro z góry: z punktu widokowego nad zachodnim brzegiem, przy wsi Salda, widać naraz białe wysepki, turkus płycizn i granat głębi.
- Przejść pomostami wzdłuż Beyaz Adalar i obejrzeć z bliska białe osady, ale nie schodzić z wyznaczonych ścieżek.
- Kąpać się tylko na plażach, gdzie wolno, np. na plaży miejskiej (Halk Plajı) przy Yeşilovej [aktualne zasady do sprawdzenia]. Woda jest zimna nawet we wrześniu.
Praktycznie
- Salda leży między Denizli a Burdur, przy drodze przez Yeşilovę, więc pasuje po drodze z doliny Meandra do Sagalassos: z Pamukkale ok. 95 km, znad jeziora do Sagalassos ok. 105 km (szacunkowo). Cała droga to asfalt.
- Do parku przyrody wjeżdża się przez bramkę z opłatą (motocykl 35 TL, stan na 2025-07 [do sprawdzenia]). Pojazdy zostają na parkingu, a od brzegu dzieli go nawet ok. 2 km [do sprawdzenia], więc ubranie motocyklowe trzeba zostawić albo nieść.
- Latem i w weekendy przyjeżdżają tłumy. Na wyjazd jesienią lepszy jest dzień powszedni i rano. Na wysokości ok. 1140 m w październiku poranki bywają chłodne. Paliwo w Yeşilovej [stacja do sprawdzenia].
Źródła (12)
en.wikipedia.org/wiki/Lake_Salda, tr.wikipedia.org/wiki/Salda_G%C3%B6l%C3%BC, science.nasa.gov/blogs/earth-matters/2021/02/..., acikerisim.selcuk.edu.tr/items/a25eb33e-d20d-..., www.jlimnol.it/jlimnol/article/download/jlimn..., bianet.org/haber/salda-nin-beyaz-adalar-inda-..., www.diken.com.tr/?p=811453, www.sozcu.com.tr/salda-golunde-calisma-durdur..., www.karar.com/burdur-valiligi-salda-golunde-c..., www.istiklal.com.tr/foto-galeri/saldanin-doga..., www.iscihaber.net/yasam/salda-golu-giris-ucre..., www.openstreetmap.org/way/852961396
37.52003, 29.67743 (osm:way/852961396)