Frygia, prowincja Afyonkarahisar (Turcja) · powrot
Afyonkarahisar: twierdza na Czarnej Skale (Karahisar Kalesi)
| Typ | twierdza, widok, geologia, miasto, islamskie, unesco, historia |
|---|---|
| Czas | 2–3 godziny: wejście na twierdzę (ok. 45–60 minut w górę), stare miasto z Ulu Cami i klasztorem mewlewitów; Kocatepe poza miastem dodatkowa godzina [do sprawdzenia] |
| Wstęp | twierdza i Ulu Cami bezpłatnie (nie figurują w taryfie Ministerstwa Kultury i Turystyki); muzeum archeologiczne 5 EUR (taryfa od 2027-04-01, źródło: alomaliye.com) [do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Skała | trachitowy czop wulkaniczny ok. 226 m nad miastem; miasto ok. 1020 m n.p.m. |
| Schody | 601 stopni do bramy i 100 kolejnych pod maszt z flagą (2018) |
| Nazwa | „Opiumowa Czarna Twierdza”; do 2004 r. oficjalnie Afyon |
| Ulu Cami | 1272–1277, 40 drewnianych kolumn; od 2023 r. na liście UNESCO w grupie drewnianych meczetów Anatolii |
| Akroinon | 740 r. zwycięstwo cesarza Leona III nad Arabami |
| Wielka Ofensywa | 26 sierpnia 1922 r. o 5:30 ostrzał artyleryjski spod Kocatepe; 30 sierpnia – Dzień Zwycięstwa |
| Mak | prowincja przoduje w Turcji w uprawie maku, z którego słomy wytwarza się morfinę |
Rys historyczny
Na zachodnim skraju wyżyny Anatolii, na wysokości ok. 1020 m, z płaskiego miasta wyrasta prawie pionowa skała, wysoka na ok. 226 m. To trachitowy czop dawnego wulkanu, ciemny i poszarpany, a na jego szczycie stoją resztki murów. Od niej miasto wzięło nazwę: Karahisar, „Czarna Twierdza”. Przydomek Afyon, „opium”, pochodzi od maku, który od wieków uprawia się na okolicznych równinach. Prowincja do dziś przoduje w Turcji w jego uprawie, pod kontrolą państwa i na potrzeby przemysłu farmaceutycznego. Przez dziesięciolecia miasto nazywało się oficjalnie po prostu Afyon, a w 2004 r. parlament zmienił ją na pełną Afyonkarahisar. Okolica żyje też z marmuru i gorących źródeł. Już Strabon pisał, że z kamieniołomów w pobliskim Dokimeion Rzymianie wywożą wielkie monolityczne kolumny, a marmur stąd trafił m.in. do Panteonu.
Skała była twierdzą od zawsze. Turecka tradycja przypisuje pierwsze umocnienia hetyckiemu królowi Mursilisowi II w XIV w. p.n.e. [datowanie do sprawdzenia], a po Hetytach siedzieli tu Frygowie, Lidyjczycy i Persowie. Bizantyjczycy nazywali miasto Akroinon. W 740 r. cesarz Leon III i jego syn Konstantyn rozbili pod nim armię arabską, a według części źródeł miasto dostało wtedy nazwę Nikopolis, „Miasto Zwycięstwa”. Po bitwie pod Manzikertem w 1071 r. przyszli Seldżucy, a napis na murach wymienia sułtana Alaeddina Keykubada. W XIII w. miastem rządził ród wezyra Sahiba Aty, a jego syn Nusreddin Hasan ufundował w latach 1272–1277 Ulu Cami, Wielki Meczet. Jego płaski strop niesie 40 drewnianych kolumn na marmurowych bazach, stąd potoczna nazwa „Meczet Czterdziestu Kolumn”. W 2023 r. wpisano go na listę UNESCO razem z meczetem Eşrefoğlu w Beyşehirze i trzema innymi drewnianymi meczetami Anatolii. Osmanowie przejęli twierdzę w 1392 r., w 1402 r. na krótko zajął ją Timur. W mieście urodził się i zmarł Sultan Divani, potomek Rumiego w siódmym pokoleniu, a tutejsza wspólnota derwiszów mewlewitów sięga czasów syna Rumiego, Sultana Veleda, który przebywał w mieście. Od 2008 r. w ich dawnym klasztorze (mevlevihane) działa muzeum.
W XX w. o Afyonie przesądziła wojna grecko-turecka. W czasie wojny miasto zajęła armia grecka. 26 sierpnia 1922 r. o 5:30 turecka artyleria otworzyła ogień spod Kocatepe, wzgórza pod Afyonem, skąd Mustafa Kemal z Fevzim Çakmakiem i İsmetem İnönü dowodzili natarciem. Grecki front pękł w kilka dni. 27 sierpnia Turcy weszli do Afyonu, a 30 sierpnia rozbili Greków pod Dumlupınarem. Ta data jest w Turcji świętem państwowym, Dniem Zwycięstwa. Budynek dawnego ratusza, w którym kwaterowało dowództwo, jest dziś Muzeum Zwycięstwa (Zafer Müzesi). Dla Greków te dni to początek „katastrofy małoazjatyckiej”, odwrotu zakończonego pożarem Smyrny. W rocznicę, w nocy z 25 na 26 sierpnia, tysiące ludzi idą z pochodniami na Kocatepe. W czerwcu i lipcu tych uroczystości się nie zobaczy, ale pomnik i muzeum są otwarte przez cały rok [godziny do sprawdzenia].
Bizantyjskie Akroinon zapisało się też w legendzie, bo zginął pod nim arabski wódz, który potem stał się bohaterem tureckich opowieści. Dziś na szczyt skały prowadzi kilkaset stopni, a z góry widać czerwone dachy starego miasta, minarety, nową zabudowę i równinę po góry na horyzoncie. Na szczycie zachowały się cysterny, w których trzymano wodę dla załogi, i tzw. studnia jeńców. Pod skałą biegną uliczki starego miasta z domami osmańskimi z drewna i cegły [które kwartały odnowiono, do sprawdzenia].
Na miejscu
- Wejście na twierdzę rano albo przed zachodem słońca: ok. 700 stopni, cysterny na szczycie i widok na całe miasto i równinę.
- Ulu Cami z czterdziestoma drewnianymi kolumnami i muzeum w dawnym klasztorze mewlewitów z grobowcem Sultana Divaniego.
- Muzeum Zwycięstwa w centrum, a dla chętnych Kocatepe z pomnikiem Mustafy Kemala poza miastem [odległość i dojazd do sprawdzenia].
- Śniadanie z kajmakiem i miodem albo sucuk z jajkiem w jednym z lokali pod twierdzą.
Do skosztowania
danie główne
Afyon sucuğu (kiełbasa sucuk z Afyonu)
Suszona i fermentowana kiełbasa z wołowiny z co najmniej 15% mięsa bawolego, z czosnkiem, kminem, papryką i ziele angielskim, w jelicie wołowym. Krajowe oznaczenie geograficzne od 2005 r., a od 2025 r. także unijne.
przystawka
Afyon kaymağı (kajmak z Afyonu)
Gruba warstwa śmietany zbieranej z mleka bawolic podgrzanego do 92 °C i schłodzonego przez noc. Bawoły karmi się tu m.in. makuchem z nasion maku, co według opisu oznaczenia daje kajmakowi własny smak. Chroniona nazwa pochodzenia od 2005 r.
Praktycznie
- Dojazd: Afyonkarahisar to duży węzeł drogowy i kolejowy. Przez miasto i obok niego idzie D300 z Konyi nad Morze Egejskie, z dużym ruchem ciężarówek: według spisu ruchu KGM z 2024 r. 13–45 tys. pojazdów na dobę, 15–40% ciężkich (stan na 2026-10). Lepiej wjechać rano i nie stać w korkach w upale.
- Schody na twierdzę zaczynają się na starym mieście pod skałą [dokładne miejsce, parking dla motocykla i miejsce na zostawienie kurtki i kasku do sprawdzenia]. Kolejkę linową na skałę zatwierdzono w 2022 r., a w 2023 r. wbito pod nią kamień węgielny. Czy działa, [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- W lipcu w Afyonie w dzień bywa bardzo gorąco i sucho, a noce są chłodne. Na schodach prawie nie ma cienia, więc wejście w południe to zły pomysł; potrzebna woda.
- Paliwo, noclegi i hotele termalne w mieście i okolicy.
Źródła (18)
en.wikipedia.org/wiki/Afyonkarahisar, en.wikipedia.org/wiki/Afyonkarahisar_Castle, www.trthaber.com/haber/turkiye/afyonkarahisar..., kulturenvanteri.com/en/yer/afyonkarahisar-kalesi/, en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Akroinon, en.wikipedia.org/wiki/Battal_Gazi, en.wikipedia.org/wiki/Grand_Mosque_of_Afyonkarahisar, kureansiklopedi.com/tr/detay/afyonkarahisar-u..., islamansiklopedisi.org.tr/karahisar-mevlevihanesi, ayk.gov.tr/en/?p=39180, www.hurriyetdailynews.com/great-offensive-cer..., en.wikipedia.org/wiki/Victory_Museum, penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/St..., ci.turkpatent.gov.tr/Files/GeographicalSigns/..., kureansiklopedi.com/tr/detay/afyon-sucugu-93914, www.turkpatent.gov.tr/en/news/afyon-sucugu-sa..., www.cumhuriyet.com.tr/turkiye/akpli-afyonkara..., www.alomaliye.com/wp-content/uploads/2026/09/...
38.75667, 30.53167 (wikidata:Q1014726)