Epicka droga motocyklowa · Tadżykistan
Pamir Highway przez Ak-Bajtał: Murgab – przełęcz Ak-Bajtał – jezioro Karakul (RB05, dawna M41) dla dual-sportu
| Drogi | RB05 |
|---|---|
| Długość | ok. 133 km Murgab – Karakul: ok. 74 km asfaltem na przełęcz Ak-Bajtał, ok. 21 km szutru w dół do doliny Muzkołu i ok. 38 km asfaltem do Karakul (ORS, szacunkowo) |
| Przełęcze | Ak-Bajtał (Hushang) (4655 m) |
| Charakter | przełęcz, płaskowyż, szuter |
| Sezon | droga jest utrzymywana przez cały rok, ale na motocykl realnie VI–IX; powyżej 4000 m śnieżyca może przyjść w każdym miesiącu, a nocą mrozi także latem [do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Najwyżej | przełęcz Ak-Bajtał, 4655 m (OSM, Wikipedia) – najwyższy punkt całej Pamir Highway; niektóre źródła podają 4670 m |
| Nazwa | Ak-Bajtał to po kirgisku „biała klacz”; oficjalnie przełęcz nosi dziś tadżycką nazwę Hushang (Ҳушанг) |
| Numer | РБ05 (RB05) od granicy kirgiskiej do Murgabu (OSM); w ZSRR od 1982 r. część drogi M41, i ta nazwa przylgnęła do całego traktu |
| Szuter | ok. 21 km od przełęczy w dół do doliny Muzkołu, reszta asfaltem z dziurami (OSM, stan na 2026-11) |
| Murgab | ok. 3630–3650 m, najwyżej położone miasto Tadżykistanu |
| Karakul | jezioro ok. 380 km² na ok. 3900 m, w kraterze uderzeniowym o średnicy ok. 52 km; obszar Ramsar od 2001 r. |
| Bez stacji | ok. 230 km z Murgabu do Sary-Tasz w Kirgistanie (szacunkowo, OSM) |
| GPX | ślad drogi (OpenRouteService, sprawdź w nawigacji) |
O drodze
Pamir Highway, po rosyjsku Pamirskij trakt, prowadzi z kirgiskiego Osz przez Pamir do Chorogu i dalej do Duszanbe. Najwyżej wspina się na odcinku między Murgabem a jeziorem Karakul, gdzie przecina przełęcz Ak-Bajtał (4655 m), najwyższy punkt całej drogi. Rosjanie dotarli tu w czasie Wielkiej Gry: w 1892 r. batalion pułkownika Michaiła Ionowa rozbił obóz koło dzisiejszego Murgabu, a rok później stanął tam fort Pamirskij Post. Drogę samochodową z Osz do Chorogu zbudowano w latach 30. XX w. – źródła podają budowę w latach 1931–1934, a ukończenie różnie, od 1934 do 1937 r.; w 1941 r. trakt nazwano imieniem Stalina. W 1982 r. stał się częścią radzieckiej drogi M41 i ten numer przylgnął do niego w przewodnikach, choć w Tadżykistanie odcinek od granicy kirgiskiej do Murgabu ma dziś numer РБ05. Po upadku ZSRR drogę łata się tylko tam, gdzie ją zerwą osuwiska albo powódź.
Murgab, na ok. 3630–3650 m, to najwyżej położone miasto Tadżykistanu i ośrodek rejonu, który zajmuje ponad połowę Górnego Badachszanu. Za nim droga skręca na północ i szeroką doliną rzeki Ak-Bajtał przecina wysoki, suchy płaskowyż, z łagodnymi szczytami po bokach. Przy dobrej pogodzie z okolic Murgabu widać na wschodzie lodowy masyw Muztagh Ata (7546 m), już w Chinach. Przez wiele kilometrów wzdłuż szosy biegnie płot z drutu kolczastego: to granica strefy przygranicznej, a sama granica z Chinami leży kilkanaście kilometrów dalej na wschód. Po południowej stronie przełęczy droga pnie się kilkoma serpentynami; nazwa Ak-Bajtał znaczy po kirgisku „biała klacz”, a w ostatnich latach przełęcz dostała oficjalną tadżycką nazwę Hushang [data zmiany do sprawdzenia]. Po północnej stronie łagodnie schodzi szutrem w dolinę Muzkołu, nad którą stoją lodowce grzbietu o tej samej nazwie.
Ostatnie kilometry to prawie prosta, ok. 25-kilometrowa szosa przez kamienistą równinę do wsi Karakul nad jeziorem. Karakul („czarne jezioro” po kirgisku) ma ok. 380 km² i leży na ok. 3900 m (źródła podają od 3914 do 3960 m), w kraterze uderzeniowym o średnicy ok. 52 km, rozpoznanym dopiero ok. 1987 r.; wiek krateru szacuje się bardzo różnie, od kilku do ponad 20 milionów lat. Jezioro nie ma odpływu, woda jest słonawa i żyje w niej tylko jeden gatunek ryby, endemiczny śliz z rodzaju Triplophysa. Od 2001 r. to obszar Ramsar, chroniony dla ptaków wodnych. Mimo nazwy woda od wiosny do jesieni jest zwykle turkusowa. We wsi mieszkają Kirgizi, a za nią droga biegnie dalej na północ, na przełęcz Kyzył-Art i do Kirgistanu.
Na drodze
- Murgab – podjazd pod Ak-Bajtał (ok. 74 km): asfalt, coraz bardziej dziurawy w górę doliny (stan na 2026-02, źródło: Caravanistan). Pod przełęczą asfalt się kończy, ostatnie metry przed szczytem są szutrowe.
- Ak-Bajtał – dolina Muzkołu (ok. 21 km): szuter z głębokimi dziurami i tarką, po deszczu błoto, a na przełęczy także śnieg. Szutru jest za dużo i jest za trudny na turystyczny motocykl na szosowych oponach. Zjazd na północ jest łagodny, podjazd od południa stromszy, z serpentynami.
- Muzkoł – Karakul (ok. 38 km): znowu asfalt, falisty i z dziurami, na końcu długa prosta. Na równinie wieje boczny wiatr, który niesie pył.
- Wysokość: cały odcinek leży powyżej 3600 m, przez większą część powyżej 4000 m. Ból głowy i zadyszka na przełęczy to norma; przed tym odcinkiem trzeba się zaaklimatyzować (rozdz. „Praktycznie”).
- Wiatr i zimno: po południu zwykle wieje mocny wiatr z kurzem, a nocą nawet latem temperatura spada poniżej zera. W Murgabie średnia lipca to ok. 9 °C, a stycznia ok. −19 °C.
- Ruch: niewiele aut, głównie jeepy z turystami i miejscowe samochody; bywają jaki i owce na jezdni.
Praktycznie
- Pozwolenia: na Pamir Highway, oprócz wizy, potrzebne jest pozwolenie na wjazd do Górnego Badachszanu (GBAO). Najprościej dobrać je do tadżyckiej e-wizy za ok. 20 USD; da się je też załatwić w urzędzie OVIR albo przez agencję. Pozwolenie sprawdzają posterunki na drodze i przejście Kyzył-Art (stan na 2026-04, źródła: Adventures of Nicole, ambasada Tadżykistanu w Malezji). Zasady wizowe dla obywateli Polski [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Tankowanie: stacje są w Murgabie (OSM ma ich kilka), następne dopiero w Sary-Tasz w Kirgistanie, ok. 230 km dalej. W Karakul OSM nie pokazuje stacji, a paliwo można co najwyżej kupić z kanistrów od mieszkańców. Benzyna bywa kiepskiej jakości, ON trudniej dostać niż benzynę (stan na 2026-02, źródła: Caravanistan, OSM 2026-11) [do sprawdzenia przed wyjazdem]. Trzeba mieć zasięg co najmniej ok. 300 km albo kanister.
- Granica z Kirgistanem: z Karakul ok. 55 km do przełęczy Kyzył-Art (4282 m według OSM, inne źródła podają 4250–4336 m) z tadżyckim posterunkiem, potem ok. 20 km błota i szutru ziemi niczyjej do kirgiskiego posterunku Bor-Döbö. Przejście otwarto dla cudzoziemców ponownie w 2023 r.; od 2025-07-08 nie trzeba już osobnego zezwolenia na przekroczenie granicy, ale pozwolenie GBAO nadal tak. Miejscowi kierowcy nie mogą przejeżdżać (stan na 2026-02, źródła: Caravanistan, Ountravela, Adventures of Nicole). Godziny otwarcia źródła podają różnie, od „za dnia” do całodobowo [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Aklimatyzacja: choroba wysokościowa może dopaść każdego, kto spędza ponad 12 godzin powyżej 2500 m. Powyżej 3000 m nie nocuje się więcej niż 300–400 m wyżej niż poprzedniej nocy. Jadąc z Osz, łatwo zbyt szybko wjechać na wysokość: z Sary-Tasz (ok. 3200 m) do Karakul to jeden krótki dzień. Rozsądniej zostać dłużej w Sary-Tasz albo jechać od strony Chorogu, gdzie wysokość rośnie stopniowo (zasady aklimatyzacji: Caravanistan).
- Noclegi i postoje: kwatery w domach w Murgabie i Karakul, w Murgabie biuro stowarzyszenia ekoturystycznego META; między nimi po drodze tylko przełęcz z tablicą i kilka domów pasterzy. Zasięg telefonu i internet tylko w miejscowościach [do sprawdzenia].
- Bezpieczeństwo: Górny Badachszan bywa niespokojny, w 2012 i 2022 r. dochodziło tu do starć z siłami rządowymi. Przed wyjazdem trzeba sprawdzić komunikaty MSZ [do sprawdzenia przed wyjazdem].
Źródła (20)
en.wikipedia.org/wiki/Pamir_Highway, ru.wikipedia.org/wiki/Памирский_тракт, caravanistan.com/tajikistan/pamir-highway/, blueprint.nomadsland.travel/en/before-you-go/..., www.dangerousroads.org/asia/tajikistan/3221-a..., www.masterlyinactivity.com/pamirs/murgab.html, pamirs.org/discover/eastern-pamirs, en.wikipedia.org/wiki/Murghob, en.wikipedia.org/wiki/Karakul_(Tajikistan), rsis.ramsar.org/ris/1082, en.wikipedia.org/wiki/Pamir_Mountains, silkroadwanderings.blogspot.com/2012/10/from-..., agustinuswibowo.com/?p=1699, adventuresoflilnicki.com/gbao-permit-pamir-ta..., adventuresoflilnicki.com/kyzyl-art-border-crossing/, ountravela.com/en/kyzyl-art-border-crossing-p..., tajemb-my.org/consular-section/visa-information/, en.wikipedia.org/wiki/Sary-Tash, www.openstreetmap.org/node/1813617910, www.openstreetmap.org/way/170205710