Epicka droga motocyklowa · Grecja
Sfakia: z Chora Sfakion serpentynami do Anopoli i przez most nad wąwozem Aradeny (Kreta)
| Drogi | drogi lokalne bez numeru |
|---|---|
| Długość | ok. 16 km (OSRM, szacunkowo): ok. 12 km podjazdu z Chora Sfakion na płaskowyż Anopoli i ok. 3,5 km do Aradeny przez most |
| Charakter | serpentyny, wybrzeże, kanion |
| Sezon | przez cały rok; latem upał, zimą w górach nad Anopoli bywa śnieg [do sprawdzenia] |
| Podjazd | ok. 11–12 km i ok. 575 m w górę, średnio ok. 5%, najwyżej ok. 10%; 21 serpentyn (climbfinder.com, quaeldich.de) |
| Most | most Vardinogiannisa nad wąwozem Aradeny, ok. 138 m nad dnem; otwarty w 1986 r. (źródła podają 1985–1987), ufundowany przez rodzinę armatorów Vardinogiannisów |
| Aradena | starożytne Aradin; wieś opuszczona w połowie XX w., w spisie z 2011 r. 4 mieszkańców |
| Anopoli | płaskowyż na ok. 600 m pod Lefka Ori; wieś rodzinna Daskalogiannisa |
| GPX | ślad drogi (OpenRouteService, sprawdź w nawigacji) |
O drodze
Sfakia to południowo-zachodni skrawek Krety, gdzie Białe Góry (Lefka Ori) spadają wprost do Morza Libijskiego. Przez wieki dochodziło się tu tylko ścieżkami i łodziami, a górale ze Sfakii słynęli z tego, że nie dali się w pełni podporządkować ani Wenecjanom, ani Turkom. Droga zaczyna się w Chora Sfakion, małym porcie, z którego kursują łodzie do Loutro i Agia Roumeli. W ostatnich dniach maja 1941 r., po przegranej bitwie o Kretę, alianccy żołnierze schodzili tu przez góry z północy, a okręty Royal Navy zabierały ich nocami z tej zatoki do Aleksandrii; według Australian War Memorial ewakuowano ok. 10–12 tys. ludzi, a kilka tysięcy zostało na plaży i trafiło do niewoli.
Z portu droga wspina się serpentynami po nagim, skalistym stoku: ok. 12 km i blisko 600 m w górę, z Morzem Libijskim po lewej i Chora Sfakion coraz mniejszym w dole. Na górze otwiera się płaskowyż Anopoli, z polami, gajami oliwnymi i rozrzuconymi przysiółkami pod ścianą Lefka Ori. Stąd pochodził Ioannis Vlachos, zwany Daskalogiannisem („Nauczycielem Janem”), zamożny armator, który w 1770 r. poprowadził Sfakijczyków do powstania przeciw Turkom, licząc na obiecaną pomoc rosyjskiej floty. Pomoc nie nadeszła; w 1771 r. poddał się, żeby ocalić współplemieńców, i 17 czerwca został żywcem obdarty ze skóry. W Anopoli stoi jego biały pomnik.
Za Anopoli droga skręca na zachód i po 3,5 km staje nad wąwozem Aradeny. Przez przepaść przerzucono w 1986 r. stalowy most ufundowany przez rodzinę armatorów Vardinogiannisów; jezdnia biegnie ok. 138 m nad dnem wąwozu, a latem z mostu skacze się na bungee. Wcześniej mieszkańcy schodzili na dno i wspinali się na drugą stronę po kamiennej ścieżce (kalderimi) z serpentynami. Po drugiej stronie leży Aradena, następczyni starożytnego Aradin, z kościołem Michała Archanioła z początku XIV w., postawionym na miejscu wczesnochrześcijańskiej bazyliki. Wieś bogaciła się na żegludze z portu w Loutro, upadła po klęsce Daskalogiannisa, którego oddziały stoczyły w wąwozie ostatnią bitwę, a w połowie XX w. opustoszała. Miejscowa opowieść mówi o krwawej wendecie dwóch rodów, która zaczęła się od kłótni chłopców o dzwonek kozy; daty podawane w źródłach (od 1947 r. do lat 50.) i liczba ofiar się różnią [do sprawdzenia].
Na drodze
- Chora Sfakion – Anopoli: ok. 12 km krętego asfaltu z 21 serpentynami po otwartym stoku, z widokiem na morze przez cały podjazd; nawierzchnia przyzwoita, ale droga wąska, a miejscami bez barier nad urwiskiem (stan opisów z 2018–2025) [do sprawdzenia].
- Anopoli – Aradena: spokojne 3,5 km przez płaskowyż, na końcu most z wąskim pasem jezdni; przed mostem miejsce na postój [do sprawdzenia]. Za Aradeną asfalt prowadzi dalej na zachód do wsi Agios Ioannis i tam się kończy [do sprawdzenia].
- Zwierzęta: kozy i owce na jezdni i na skarpach, spadające kamienie po deszczu.
- Dojazd z północy: z Vrises przez płaskowyż Askyfou i serpentynami nad wąwozem Imbros w dół do wybrzeża; to druga piękna kręta droga tego dnia, ale ruchliwsza, bo jeżdżą nią autobusy do portu.
- Kierunek: pod górę widać morze za plecami i w lusterkach, w dół, z Anopoli, cały czas przed sobą; najlepiej jechać tam i z powrotem.
Praktycznie
- Tankowanie: w Chora Sfakion (dwie stacje) i na płaskowyżu Askyfou; w Anopoli i Aradenie stacji nie ma (OSM, stan na 2026-11).
- Postoje: tawerny w Chora Sfakion i w Anopoli, parking przy moście [do sprawdzenia]; z Aradeny zejście szlakiem wąwozem do plaży Marmara (ok. 3 h w dół) [do sprawdzenia].
- Upał: latem stok nad Chora Sfakion nagrzewa się mocno, w południe bez cienia; woda na zapas.
- Zamknięcia: po ulewach i zimą możliwe obrywy kamieni na serpentynach [do sprawdzenia przed wyjazdem].
Źródła (13)
en.wikipedia.org/wiki/Aradaina, dangerousroads.org/europe/greece/1519-hora-sf..., www.dangerousroads.org/europe/greece/9260-ara..., www.patris.gr/english-edition/europes-second-..., climbfinder.com/en/climbs/anopolis-chora-sfakion, www.quaeldich.de/paesse/anopolis/, www.gtp.gr/destinations/anopoli, www.travel.gr/en/experiences-ee/sfakia-araden..., greekreporter.com/2022/07/08/crete-ghost-town..., sfakia.gr/en/guide/villages/aradena, en.wikipedia.org/wiki/Daskalogiannis, www.awm.gov.au/articles/atwar/crete, nzhistory.govt.nz/war/crete-evacuation