Dolina rzeki Tortum, którą droga z Erzurum schodzi ku Artvinowi i Morzu Czarnemu, to serce Tao. Razem z sąsiednią Klardżetią, dziś okolicami Artvinu i Şavşatu, Tao było we wczesnym średniowieczu gruzińskie. W 813 r. książę Aszot I z rodu Bagratydów odbudował twierdzę Artanudżi w Klardżetii i z bizantyńskim tytułem kuropalaty zaczął stąd rządzić Iberią. Pod jego opieką mnich Grigol Chandzteli (ok. 759–861) zakładał w okolicznych wąwozach klasztory. Przez następne dwa stulecia polityczne i religijne centrum Gruzji leżało tutaj, a nie w Mcchecie czy Tbilisi. Najpotężniejszy z władców Tao, Dawid III Kuropalata, usynowił swojego krewnego Bagrata. W 1008 r. Bagrat III został pierwszym królem zjednoczonej Gruzji. Sam Dawid zmarł w 1001 r., a jego ziemie, zgodnie z wymuszoną wcześniej umową, przypadły cesarzowi Bazylemu II. W XVI w. dolinę zajęli Osmanowie i gruzińskie świątynie zostały odcięte od Gruzji. Wiele zamieniono na meczety albo zostawiono bez opieki. Dla Gruzinów to wciąż miejsca pielgrzymek.

Najokazalszy jest Öşk Vank, gruzińskie Oszki, w wiosce Çamlıyamaç, kilka kilometrów od głównej drogi w bocznej dolinie. Kościół św. Jana Chrzciciela zbudowali w latach 963–973 Bagrat, „eristaw eristawów”, i jego brat Dawid, przyszły Kuropalata. Napis nad południowym wejściem, dwanaście zachowanych wierszy pismem mrgwlowani, wymienia budowniczego, mistrza Grigola. Historyk Stephen Rapp nazwał ten kościół jedną z największych i najbardziej złożonych budowli całego chrześcijańskiego Wschodu. Na południowej fasadzie, wysoko nad środkowym łukiem, są płaskorzeźby: orzeł z ofiarą w szponach, archaniołowie Michał i Gabriel, a niżej obaj fundatorzy przy Deesis, czyli Chrystusie między Marią a Janem. Na dachach rośnie trawa, ale bęben kopuły z arkadkami wciąż stoi. Państwo ogłosiło przetarg na restaurację w 2018 r., a prace miały ruszyć w maju 2019 r. W sierpniu 2020 r. telewizja CNN Türk pokazywała jednak pęknięte ściany, przewrócone kolumny i ślady poszukiwaczy skarbów, a mieszkańcy mówili, że nikt niczego nie naprawił [stan dziś do sprawdzenia].

Kilkanaście kilometrów na południe, w wiosce Bağbaşı, stoi Chachuli (tur. Haho), klasztor ufundowany przez tego samego Dawida w drugiej połowie X w. Główny kościół ma kopułę na skrętnych parach kolumienek, a na południowej ścianie okno w promienistym obramieniu z kamieni w dwóch kolorach i orła między łukami bliźniaczych okien. Dziś jest wiejskim meczetem, dlatego przetrwał w niezłym stanie. W klasztorze studiowali m.in. Jerzy Athonita (Giorgi Mtacmindeli) i Bazyli z Chachuli. Stąd pochodzi też najsłynniejsza ikona Gruzji, Matka Boża z Chachuli. Król Demetre I przeniósł ją w XII w. do klasztoru Gelati pod Kutaisi, a za królowej Tamar dostała złotą ramę i srebrne skrzydła, czyli powstał tryptyk. Ma 1,47 m wysokości i ponad 2 m szerokości po rozłożeniu, ponad sto emalii gruzińskich i bizantyńskich. W 1859 r. ikonę skradziono z Gelati, podobno z inspiracji rosyjskiego gubernatora Kutaisi, i obdarto z klejnotów. Do Gruzji wróciła w 1923 r. w kawałkach. Dziś jest w Muzeum Sztuki Gruzji w Tbilisi.

Dalej na północ, w bocznej dolinie, leży wieś İşhan z kościołem Iszchani. Jego początki sięgają VII w.: gruzińskie źródła łączą je z królem Adarnase, ormiańskie z katolikosem Nersesem III Budowniczym [do sprawdzenia]. W X–XI w. Bagratydzi przebudowali go na wielką świątynię na planie krzyża, ok. 35 na 21 m, z kopułą na czterech wolnostojących filarach i absydą otoczoną podkową ośmiu kolumn. Kopułę kryje stożek z dachówki w pasy czerwone i szare, a w środku zachowały się freski z wizją Krzyża. Jedyną figuralną rzeźbą jest lew walczący ze smokiem albo wężem na parapecie okna. Obok stoi kaplica z napisem z 1006 r. po gruzińsku i po ormiańsku, a nad wsią ruiny twierdzy, w której schronił się kiedyś przyszły król Jerzy V.

Między klasztorami droga mija jezioro i wodospad Tortum. Jezioro powstało po osuwisku: według tureckich źródeł w 1791 r. bloki wapienia ze stoku Kemerlidağ zatarasowały rzekę naturalną tamą wysoką na ok. 50 m [data do sprawdzenia: inne źródła mówią o osuwisku sprzed tysięcy lat]. Woda znalazła nowe ujście wzdłuż uskoku i tak powstał wodospad o wysokości ok. 48 m, uchodzący za najwyższy w Turcji. Od 1960 r. jezioro zasila elektrownię. Większość wody płynie tunelem do turbin, a wodospad dostaje tylko nadmiar. Pełny jest więc w maju i czerwcu, po roztopach, a w sierpniu i wrześniu bywa ledwie strużką. Jezioro leży ok. 1000 m n.p.m., ma do ok. 100 m głębokości i turkusowy kolor wśród nagich, warstwowanych zboczy. Nad jego południowym krańcem gnieżdżą się cztery gatunki sępów żyjące w Turcji.