Burgos (La Bureba)
Poza de la Sal: wysad solny, warzelnie i zamek Rojasów
| Typ | miasteczko, geologia, zamek |
|---|---|
| Czas | 1–1,5 godziny (plac nad Burebą, zamek, warzelnie) |
| Wstęp | miasteczko, zamek i punkty widokowe bez opłat; centrum interpretacji soli w dawnym domu administracji Salin Królewskich – godziny i ceny [do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Mieszkańcy | 278 w gminie (INE 2025); w 1845 r. ok. 3250 w samej miejscowości |
| Wysad solny | zapadnięta kotlina ok. 2,5 × 2 km z gliną i solą z triasu (kajper); punkt zainteresowania geologicznego IGME od 1983 r. |
| Warzelnie | w połowie XIX w. ok. 30 szybów, 20 km kanałów solanki i ponad 2000 basenów; ostatni basen zamknięty w 1974 r. |
| Ochrona | zamek – od 1949 r., stare miasto – zespół historyczno-artystyczny od 1982 r., warzelnie – Bien de Interés Cultural od 2001 r. |
| Wydarzenia | Escarrete na św. Błażeja (niedziela przy 3 lutego), święto warzelników (sobota po 22 lipca), odpust św. Kosmy i Damiana 26–29 września [daty do sprawdzenia] |
Rys historyczny
Jadąc z Oñi, wjeżdża się do Pozy od strony płaskowyżu Páramo de Masa, a miasteczko otwiera się dopiero za krawędzią: ciasne domy z kamienia i muru pruskiego schodzą po zboczu pod skałą z zamkiem, a niżej, aż po horyzont, leży równina La Bureba. Z drugiej strony skały ziemia zapada się w okrągłą kotlinę z czerwonych, fioletowych i zielonkawych glin, poprzecinaną żlebami jak badlandy. To wysad solny (diapir), według geologów jeden z najbardziej podręcznikowych, jakie można oglądać. Ponad 200 mln lat temu, w późnym triasie, na dnie płytkiego, wysychającego zbiornika osadziło się kilkaset metrów soli, gipsu i glin. Przykryły je cięższe wapienie jury i kredy, a lekka i plastyczna sól zaczęła się przez nie przeciskać ku górze, aż pokrywa pękła i zapadła się do środka. Została kotlina o średnicy ok. 2,5 km z kopułą ciemnego ofitu, skały pochodzenia wulkanicznego, pośrodku. Na jej krawędzi, właśnie na takim ofitowym bloku, stoi zamek.
Sól przyciągała tu ludzi od zawsze. Na wzgórzach wokół stały grodziska Autrygonów z epoki żelaza, a Ptolemeusz wymienia wśród ich miast Salionkę, którą wielu badaczy umieszcza ok. 2 km od dzisiejszej Pozy, choć pewności nie ma. Za Rzymian warzelnie stały się jednym z głównych źródeł soli na północy półwyspu, a Poza i Salinas de Añana w Álavie były przez wieki najważniejszymi warzelniami północnej Hiszpanii. Pod koniec IX w. hrabia Diego Rodríguez Porcelos, ten sam, który w 884 r. założył Burgos, zasiedlił okolicę i zbudował pierwszą warownię. W 1298 r. Ferdynand IV oddał Pozę rodowi Rojasów, który w XIV–XV w. wzniósł obecny zamek i 5-metrowe mury wokół miasteczka; na szczyt skały prowadzą tylko schody wykute w kamieniu. W 1564 r. Filip II objął sól monopolem królewskim, a dom administracji Salin Królewskich i wielkie magazyny soli pochodzą z XVII–XIX w. W 1808 r. zamek zajęli Francuzi i bronili się w nim przed partyzantami Francisca de Longi.
Sposób pozyskiwania soli był tu inny niż nad morzem. Słodką wodę ze źródeł prowadzono drewnianymi korytami do pionowych szybów, zwanych cañas, wierconych aż do warstwy soli; woda rozpuszczała sól, solankę zbierano w studniach i kanałami rozprowadzano po eras, płytkich basenach ustawionych na kamiennych i drewnianych tarasach. Słońce i wiatr robiły resztę, a pod koniec lata sól zwożono do magazynów. W połowie XIX w., w czasach największej produkcji, działało ok. 30 szybów, 20 km kanałów i ponad 2000 basenów, a magazyny mieściły 11 tys. ton soli. Lodówki i tańsza sól morska zakończyły tę historię: ostatni basen zamknięto w 1974 r. (część źródeł podaje ok. 1970 r.). Od 2001 r. warzelnie są chronione jako miejsce historyczne, część basenów i zbiorników solanki odbudowano, a w dawnym domu administracji działa od 2003 r. centrum interpretacji soli.
Poza to także miasteczko Félixa Rodrígueza de la Fuente (1928–1980), najsłynniejszego hiszpańskiego popularyzatora przyrody. Urodził się 14 marca 1928 r. przy calle Mayor 18, w domu notariusza, i dzieciństwo spędził na wędrówkach po kotlinie i páramo; sam pisał, że tutejsze krajobrazy ukształtowały jego wyobraźnię o zwierzętach. Z zawodu był dentystą, ale porzucił gabinet dla sokolnictwa, a potem telewizji: jego serial „El hombre y la Tierra” (1974–1980), z wilkami, z którymi żył jak przewodnik watahy, oglądała cała Hiszpania. Zginął w katastrofie awionetki na Alasce, przy zdjęciach do wyścigu psich zaprzęgów Iditarod, w dniu swoich 52. urodzin. Pochowano go w Pozie przy tłumach ludzi, ale w czerwcu 1981 r. wdowa przeniosła trumnę do Burgos; ekshumację przeprowadzono nocą, bo mieszkańcy i władze miasteczka nie chcieli oddać jego szczątków. Dziś przypominają go w Pozie popiersie i biały pomnik z wilkiem.
Miasteczko żyje mniej niż kiedyś, ale trzyma się swoich zwyczajów. Na Plaza Vieja od 1371 r. odbywa się co miesiąc targ, orkiestra miejska gra od 1891 r., a w lutym, na św. Błażeja, młode pary tańczą na Plaza Nueva Escarrete: z ozdobnymi szpadami w dłoniach krążą wokół drobiu i królików uwiązanych pośrodku koła. Dawniej tańczyli w nim nowożeńcy, a zwierzęta miały wróżyć dostatek nowemu domowi; zwyczaj zanikł w latach 60. z odpływem ludzi do miast i wrócił pod koniec lat 70., dziś bez krzywdy dla zwierząt. Plaza Nueva nazywa się „Balkonem Bureby”, bo z jej skraju widać całą równinę aż po Montes Obarenes i Sierra de la Demanda. Zamek na skale miał też swój epizod w wielkiej polityce: w 1528 r. więziono w nim posłów połowy Europy.
Na miejscu
- Plaza Nueva, „Balkon Bureby”: widok na równinę, obok ratusz i stara Plaza Vieja z kościołem św. Kosmy i Damiana (XIV–XV w.).
- Zamek Rojasów: podejście z miasteczka i schody wykute w skale, z góry widok w obie strony – na wysad z warzelniami i na Burebę [dostępność wnętrz do sprawdzenia].
- Warzelnie w kotlinie wysadu: odbudowane baseny, szyby i kanały, centrum interpretacji w domu administracji Salin Królewskich [godziny do sprawdzenia].
- Popiersie i pomnik Félixa Rodrígueza de la Fuente.
Praktycznie
- Na trasie dnia D3, ok. 15 km za Oñą; dzień jest długi, więc postój najlepiej rano i bez przeciągania.
- W miasteczku strome i wąskie uliczki: motocykl najlepiej zostawić przy Plaza Nueva albo przy drodze BU-502 poniżej starego miasta [do sprawdzenia].
- Z Pozy wariant z szutrem rusza pistami przez pagórki Bureby do Briviesci.
Źródła (11)
es.wikipedia.org/wiki/Poza_de_la_Sal, es.wikipedia.org/wiki/Salinas_de_Poza_de_la_Sal, es.wikipedia.org/wiki/Castillo_de_los_Rojas_(..., es.wikipedia.org/wiki/Salionca, es.wikipedia.org/wiki/F%C3%A9lix_Rodr%C3%ADgu..., en.wikipedia.org/wiki/Andrea_Navagero, www.pozadelasal.es/turismo/salinas, www.pozadelasal.es/turismo/castillo, www.pozadelasal.es/turismo/felix-rodriguez-de..., www.pozadelasal.es/turismo/fiesta-del-escarrete, www.pozadelasal.es/informacion-y-servicios/in...
42.66542, -3.50140 (wikidata:Q24010420)