Region · Rumunia
Bucovina și Moldova de vest (Bukowina i zachodnia Mołdawia)
| Nazwa | Bucovina (rum.), Bukowina / Buchenland (niem.) – „kraina buków”; pierwsza wzmianka w dokumencie hospodara Romana I z 30 marca 1392 r. |
|---|---|
| Bukowina | w Rumunii południowa część dawnego Księstwa Bukowiny, ok. 70% dzisiejszego okręgu Suceava (Suczawa); północ to obwód czerniowiecki Ukrainy |
| Habsburgowie | 1775–1918; w latach 1786–1849 część Galicji, potem osobne Księstwo Bukowiny ze stolicą w Czerniowcach |
| UNESCO | Malowane cerkwie Mołdawii: osiem świątyń od 1993 r., Suczawica (Sucevița) od 2010 r. |
| Najwyżej | Ceahlău – Ocolașul Mare 1907 m i Toaca 1904 m; Giumalău 1857 m; Rarău 1651 m |
| Jezioro Bicaz | Izvorul Muntelui: zapora 127 m (1950–1960), jezioro ok. 35 km długości i 32,6 km² |
| Polacy | 2137 osób w całej Rumunii (2021), głównie w okręgu Suceava: Nowy Sołoniec, Pojana Mikuli, Plesza, Kaczyka |
| Święta | 2 lipca – wspomnienie św. Szczepana Wielkiego w Putnie; 13–14 stycznia – Malanka we wsiach ukraińskich |
O regionie
Ten opis przyjmuje granice historyczne. Bukowina to ziemie, które Habsburgowie odcięli od Mołdawii w latach 1774–1775: w Rumunii od granicy z Ukrainą przez Suczawę (Suceava), Radowce (Rădăuți) i Câmpulung Moldovenesc po kotlinę Dorny z Vatra Dornei i Cârlibabę pod przełęczą Prislop. Na zachodzie i południu sąsiaduje z Marmaroszem i Siedmiogrodem; która dokładnie dolina za przełęczą Tihuța należała już do Siedmiogrodu, [do sprawdzenia]. Zachodnia Mołdawia to tu górzysta część okręgu Neamț: Piatra Neamț, Târgu Neamț, masyw Ceahlău, dolina Bystrzycy (Bistrița) z jeziorem Bicaz. Granica Mołdawii z Siedmiogrodem na drodze do Gheorgheni nie biegnie grzbietem: Jezioro Czerwone (Lacul Roșu), cały wąwóz Bicaz, Bicaz-Chei i Bicazu Ardelean, czyli „siedmiogrodzki Bicaz”, należały do komitatu, a potem okręgu Ciuc aż do 1950 r. Mołdawia zaczyna się więc dopiero za wąwozem, poniżej Bicazu Ardelean. Krajobraz to długie, równoległe, zalesione grzbiety Obcin, łąki ze stogami na zboczach, a dalej na południe wapienne skały Rarău i Ceahlău.
Z Marmaroszu przyszli w XIV w. założyciele państwa: wojewoda Dragoș, a po nim Bogdan, który wypędził stąd węgierskich namiestników i dał początek niezależnej Mołdawii. Suczawa była jej stolicą przez blisko dwa wieki. Najdłużej, od 1457 do śmierci 2 lipca 1504 r., panował tu Szczepan Wielki (Ștefan cel Mare). W 1475 r. rozbił Turków pod Vaslui, za co papież Sykstus IV nazwał go „Athleta Christi”. W 1476 r. sułtan Mehmed II pobił go w dolinie Valea Albă, ale nie zdobył twierdzy Neamț: według legendy matka Szczepana nie wpuściła go do niej i kazała mu wracać z nowym wojskiem. W 1497 r. w lesie pod Kozminem Szczepan rozgromił armię Jana Olbrachta, czyli w polskiej pamięci bitwa, w której „wyginęła szlachta”. Po każdym zwycięstwie miał fundować cerkiew. W latach 1466–1470 zbudował monaster Putna, gdzie jest pochowany, a w 1488 r., w trzy miesiące i trzy tygodnie, cerkiew w Voroneț. W 1992 r. Kościół prawosławny ogłosił go świętym. Za jego syna Petru Rareșa (1527–1538 i 1541–1546) zaczęto pokrywać malowidłami także zewnętrzne ściany cerkwi: Moldovița (1532, freski z 1537 r.), Humor i Arbore. W 1547 r. metropolita Grigorie Roșca kazał wymalować Voroneț z Sądem Ostatecznym na zachodniej ścianie, a jako ostatnią, ok. 1601 r., ozdobiono forteczną Suczawicę rodu Mohyłów. Polskie wojska wracały tu jeszcze w październiku 1691 r.: Jan III Sobieski zdobył wtedy po ostrzale artylerii Marcina Kątskiego twierdzę Neamț. Rumuńska tradycja i nowela Costache Negruzziego „Sobieski și românii” pamiętają za to garstkę górskich strażników, którzy długo stawiali opór.
W 1775 r. Austria zabrała północny skrawek Mołdawii i nazwała go Bukowiną. Do 1849 r. była rządzona z Galicji, potem stała się osobnym księstwem z Czerniowcami jako stolicą. Wiedeń sprowadzał osadników: Seklerów, którzy po rzezi w Madéfalva w 1764 r. uciekli z Siedmiogrodu, niemieckich górników Zipserów do Cârlibaby i Iacobeni, Niemców sudeckich i polskich górali czadeckich. W 1791 r. Austriacy otworzyli kopalnię soli w Kaczyce (Cacica), do której rok później przybyło 20 rodzin górników z Bochni i Wieliczki. W 1834 r. górale z Hliboki założyli Nowy Sołoniec, w 1836 r. Pleszę, a w 1837 r. Pojanę Mikuli. W tej ostatniej dolinę podzielono wpół między 40 rodzin polskich i 40 niemieckich. W Nowym Sołońcu polska nazwa wsi jest dziś urzędowa obok rumuńskiej. 28 listopada 1918 r. kongres w Czerniowcach ogłosił połączenie Bukowiny z Rumunią. Latem 1940 r. Związek Radziecki zajął północ kraju, a południe zostało przy Rumunii. Jesienią 1940 r. prawie wszystkich Niemców przesiedlono do Rzeszy, w 1941 r. Seklerzy wyjechali do zajętej przez Węgry Baczki, a jesienią 1941 r. Żydów z miast Bukowiny deportowano do Naddniestrza, skąd wielu nie wróciło. Po dawnym tyglu narodów zostały kościoły katolickie w górskich wsiach, wsie ukraińskie w okręgu Suczawa i Polacy z Kaczyki i Sołońca.
Bukowina żyje dziś z lasu, pastwisk i turystyki: w dolinach Mołdawy (Moldova) i Bystrzycy stoją tartaki, a autokary objeżdżają monastery. Vatra Dornei to uzdrowisko z wodami mineralnymi i borowinami: kasyno zbudowano tam w latach 1896–1898 według projektu Petera Paula Branga. W Neamț prąd daje zapora Bicaz, a do monasterów Neamț, Agapia i Văratec przyjeżdżają pielgrzymi. W Humuleștii pod Târgu Neamț urodził się w 1837 r. Ion Creangă, autor „Wspomnień z dzieciństwa”, a nad jeziorem Bicaz wznosi się Ceahlău z dwoma szczytami, Ocolașul Mare (1907 m) i Toaca (1904 m), dziś park narodowy z siedmioma znakowanymi szlakami.
Kuchnia i zwyczaje
- Ciorbă rădăuțeană: kwaśna zupa z kurczaka dosmaczana śmietaną, żółtkiem, czosnkiem i octem. Wymyśliła ją w latach 80., w czasach braków na półkach, Cornelia Dumitrescu z Radowców jako tańszą odmianę flakowej ciorbă de burtă. Przepis wpisano do oficjalnego zbioru turystyki okręgu Suczawa 14 lutego 1982 r.
- Pisanki: jajka wielkanocne zdobione woskiem i barwnikami to bukowińska specjalność. W Ciocănești działa muzeum z ponad 1800 pisankami.
- Czarna ceramika z Marginei pod Radowcami: naczynia wypala się w zamkniętym piecu, w dymie, który wnika w glinę i barwi ją na czarno. Rzemiosło przechodzi z ojca na syna, a jedną z ostatnich rodzin garncarzy, która przyjmuje gości w warsztacie, są Magopățowie.
- Malanka: w nocy z 13 na 14 stycznia, w Nowy Rok według kalendarza juliańskiego, przebierańcy w maskach chodzą od domu do domu po wsiach ukraińskich okręgu Suczawa. Zimą chodzą też kolędnicy z misterium „Irodul” i noworocznym pługiem (plugușorul), a obyczaje rumuńskie i ukraińskie od dawna się tu przenikają [terminy w poszczególnych wsiach do sprawdzenia].
Drogi motocyklowe
Numery dróg według OpenStreetMap, długości szacunkowe (OSRM, stan na 2026-10).
- Wąwóz Bicaz: Gheorgheni – Lacu Roșu – Cheile Bicazului – Bicaz (DN12C) – ok. 58 km z Szeklerszczyzny do doliny Bystrzycy przez przełęcz Pângărați (1252 m), obok Jeziora Czerwonego i ok. 8 km wąwozem pod wapiennymi ścianami; latem tłoczno przy kramach w Gâtul Iadului.
- Transrarău, czyli Droga Skarbów: Pojorâta – Rarău – Chiril (DJ175B) – ok. 30 km wąskiego asfaltu (od 2014 r.) serpentynami pod turnie Pietrele Doamnei (siodło 1425 m) i obok monastyru Rarău, bez ciężarówek i autokarów.
- Przełęcz Prislop: Borșa – Prislop – Cârlibaba (DN18) – najwyższa przełęcz drogowa Karpat Wschodnich (1416 m) między Marmaroszem a Bukowiną; w styczniu 1915 r. przeszły tędy Legiony Polskie w drodze pod Kirlibabę.
- DN17 przez przełęcz Tihuța (1201 m) – ok. 86 km z Bystrzycy do Vatra Dornei przez „przełęcz Borgo” z „Drakuli” Brama Stokera, z hotelem „Castel Dracula” z 1976 r. pod siodłem. Drogę zbudowali Austriacy w latach 1812–1817; dziś to szeroka, szybka trasa tranzytowa E58 z ciężarówkami, więc bez osobnego opisu.
- DN17B doliną Złotej Bystrzycy – ok. 84 km z Vatra Dornei przez Chiril do Poiana Teiului nad jeziorem Izvorul Muntelui, z krótkim skalnym przełomem Zugreni (ok. 1,5 km). Piękna dolina rzeki o łagodnych łukach i wygodny łącznik między Transrarău a wąwozem Bicaz, ale bez odcinka górskiego, więc bez osobnego opisu.
- DN17A przez przełęcz Ciumârna (ok. 1100 m) – ok. 41 km z Vatra Moldoviței do Sucevița przez Obcina Mare, z pomnikiem „Palma” (dłoń) na siodle, który upamiętnia spotkanie dwóch brygad drogowców w 1968 r. Łączy malowane monastyry Moldovița i Sucevița i jeździ się nią głównie do nich, więc bez osobnego opisu.
Epickie drogi motocyklowe w regionie
- Wąwóz Bicaz: Gheorgheni – Lacu Roșu – Cheile Bicazului – Bicaz (DN12C) – ok. 58 km Gheorgheni – Bicaz, z tego ok. 8 km wąwozu między Lacu Roșu a Bicaz-Chei (OSRM, szacunkowo; zgodnie z długością DN12C podawaną przez Wikipedię)
- Przełęcz Prislop: Borșa – Prislop – Cârlibaba (DN18) – ok. 52 km Borșa – Cârlibaba, z tego ok. 23 km podjazdu z Borșy na przełęcz (OSRM, szacunkowo); podjazd ma ok. 740 m przewyższenia i 6 nawrotów (Climbfinder)
- Transrarău, czyli Droga Skarbów: Pojorâta – Rarău – Chiril (DJ175B) – ok. 30 km Pojorâta – Chiril, z tego ok. 18 km podjazdu z doliny Mołdawy pod Rarău (OSRM, szacunkowo); Wikipedia podaje 28 km
Co widać z siodła
- Malowane cerkwie: przy drodze z Gura Humorului do Câmpulung i na bocznych drogach w dolinach Obcin wysokie gonty dachów i ściany pokryte w całości freskami. Voroneț słynie z głębokiego błękitu („albastru de Voroneț”), Moldovița z żółci i sceny oblężenia Konstantynopola, Suczawica z „Drabiny cnót” w obrębie murów fortecy.
- Ciocănești przy drodze z Iacobeni do Cârlibaby: domy pomalowane we wzory jak pisanki. Pierwszą odnowiła tak w 1950 r. Leontina Țăran, a dziś jej dom jest muzeum. W latach 60. przy odnawianiu tynków zwyczaj przejęła cała wieś.
- Nad Câmpulung Moldovenesc wapienne turnie Pietrele Doamnei („skały Pani”) na Rarău, w rezerwacie o powierzchni 253 ha. Legenda łączy je z żoną Petru Rareșa i skarbem ukrytym przed Turkami.
- Jezioro Bicaz (Izvorul Muntelui): wzdłuż północno-wschodniego brzegu biegnie DN15 z Bicaz w stronę Poiana Teiului i Toplița, a po drugiej stronie wody wznosi się Ceahlău. Pod zalewem zniknęły 22 wsie, a zaporę budowali w latach 1950–1960 także więźniowie polityczni.
- Kasyno w Vatra Dornei w parku uzdrowiskowym nad Bystrzycą: zamknięte w 1988 r. do remontu i oddane Funduszowi Religijnemu Bukowiny w 2004 r. Odnowione ma stać się muzeum i ośrodkiem kultury [stan prac do sprawdzenia].
Źródła (49)
en.wikipedia.org/wiki/Bukovina, ro.wikipedia.org/wiki/Bucovina, en.wikipedia.org/wiki/Union_of_Bukovina_with_Romania, en.wikipedia.org/wiki/Stephen_the_Great, ro.wikipedia.org/wiki/Ștefan_cel_Mare, en.wikipedia.org/wiki/Churches_of_Moldavia, whc.unesco.org/en/list/598/, en.wikipedia.org/wiki/Voroneț_Monastery, en.wikipedia.org/wiki/Moldovița_Monastery, en.wikipedia.org/wiki/Sucevița_Monastery, en.wikipedia.org/wiki/Putna_Monastery, evz.ro/de-ce-a-fost-stefan-bun-mare-si-sfant-..., agerpres.ro/documentare/2026/07/02/sarbatori-..., pl.wikipedia.org/wiki/Polonia_w_Rumunii, pl.wikipedia.org/wiki/Nowy_Soloniec, pl.wikipedia.org/wiki/Pojana_Mikuli, ro.wikipedia.org/wiki/Comuna_Cacica,_Suceava, ro.wikipedia.org/wiki/Salina_Cacica, en.wikipedia.org/wiki/Székelys_of_Bukovina, en.wikipedia.org/wiki/Bukovina_Germans, www.dhm.de/lemo/kapitel/zweiter-weltkrieg/aus..., en.wikipedia.org/wiki/History_of_the_Jews_in_Bukovina, en.wikipedia.org/wiki/Cârlibaba, ro.wikipedia.org/wiki/Munții_Rarău, ro.wikipedia.org/wiki/Pietrele_Doamnei, adevarul.ro/stiri-locale/suceava/foto-video-m..., newsweek.ro/istorie/unde-s-ar-afla-ascunsa-co..., en.wikipedia.org/wiki/Vatra_Dornei, en.wikipedia.org/wiki/Vatra_Dornei_Casino, romania.europalibera.org/a/restaurare-cazinou..., en.wikipedia.org/wiki/Câmpulung_Moldovenesc, en.wikipedia.org/wiki/Ceahlău_Massif, en.wikipedia.org/wiki/Neamț_Citadel, ro.wikipedia.org/wiki/Cetatea_Neamț, wilanow-palac.pl/en/knowledge/the-last-attemp..., ghidulmuzeelor.cimec.ro/idEN.asp?k=472, en.wikipedia.org/wiki/Ion_Creangă, ro.wikipedia.org/wiki/Lacul_Izvorul_Muntelui, en.wikipedia.org/wiki/Lake_Izvorul_Muntelui, ro.wikipedia.org/wiki/Cheile_Bicazului, ro.wikipedia.org/wiki/Comuna_Bicaz-Chei,_Neamț, ro.wikipedia.org/wiki/Comuna_Bicazu_Ardelean,_Neamț, ro.wikipedia.org/wiki/Lacul_Roșu, ro.wikipedia.org/wiki/Ciorbă_rădăuțeană, financiarul.ro/actualitate/ceramica-neagra-de..., explorebucovina.com/the-black-pottery-of-marginea/, ro.wikipedia.org/wiki/Ciocănești,_Suceava, www.new-east-archive.org/features/show/12448/..., nasplib.isofts.kiev.ua/handle/123456789/43348