Piotryseusztrasy i przewodniki motocyklowe

← Grecja 2027 – z Podziemia na Olimp

Region · Węgry

Északi-középhegység és Dunakanyar (Północne Węgry i Zakole Dunaju)

Északi-középhegység és Dunakanyar (Północne Węgry i Zakole Dunaju)
Fot. Szilas, CC0, Wikimedia Commons
NazwyÉszaki-középhegység (węg.), Średniogórze Północnowęgierskie; Dunakanyar – Zakole Dunaju
Pasmaod zachodu: Börzsöny i Góry Wyszehradzkie nad Zakolem Dunaju, Cserhát, Mátra, Bükk, Zemplén (Góry Tokajskie)
NajwyżejKékes 1014 m w Mátrze, najwyższy szczyt Węgier; w Bükku Szilvási-kő ok. 961 m (pomiar z 2014 r.)
Administracjaregion Észak-Magyarország to komitaty Borsod-Abaúj-Zemplén, Heves i Nógrád; Zakole Dunaju leży w komitatach Pest i Komárom-Esztergom
UNESCOwieś Hollókő (1987), jaskinie Krasu Agtelecko-Słowackiego (1995), krajobraz winiarski Tokaju (2002)
WinaEgri Bikavér (Eger), Tokaji aszú (Tokaj-Hegyalja)
Polskie śladyzjazd królów w Wyszehradzie (1335), Grupa Wyszehradzka (1991), Franciszek II Rakoczy, wino tokajskie w Polsce

O regionie

Na północ od Wielkiej Niziny Węgry podnoszą się w łuk niskich gór, który biegnie wzdłuż granicy ze Słowacją od Zakola Dunaju po dolinę Bodrogu. Geografowie nazywają go Średniogórzem Północnowęgierskim (Északi-középhegység) i liczą do Karpat Zachodnich. Większość pasm to dawne wulkany sprzed ok. 15–13 mln lat: Börzsöny, Góry Wyszehradzkie, Mátra z Kékesem (1014 m), najwyższym szczytem kraju, i Zemplén, na którego wulkanicznych glebach rośnie winorośl Tokaju. Nawet zakole Dunaju pod Wyszehradem powstało prawdopodobnie na skraju dawnej kaldery: rzeka opływa jej południową krawędź. Wyjątkiem jest Bükk, wapienny płaskowyż z najwyższą średnią wysokością na Węgrzech, pełen jaskiń. W jaskini Szeleta nad Lillafüred Ottokár Kadić od 1906 r. odkopywał ślady ludzi z epoki lodowej; od niej nazwano kulturę szeletiańską sprzed ok. 44–40 tys. lat, którą większość badaczy przypisuje neandertalczykom.

Ten opis przyjmuje granicę geograficzną, nie administracyjną. Region Észak-Magyarország to trzy komitaty: Borsod-Abaúj-Zemplén, Heves i Nógrád, bez Zakola Dunaju. Tu Zakole wchodzi do regionu, bo Góry Wyszehradzkie i Börzsöny geologicznie należą do tego samego łuku gór. Wchodzi też skraj Pilisu, choć Pilis to już wapienne Średniogórze Zadunajskie: droga 1111 z Pomázu do Ostrzyhomia biegnie dokładnie granicą obu pasm, doliną potoków Dera i Szentlélek, a jazda przez Zakole i Pilis to jedna pętla.

Historia regionu to pogranicze. W Wyszehradzie od 1325 r. rezydował król Karol Robert. W listopadzie 1335 r. przyjął tu Jana Luksemburskiego i Kazimierza Wielkiego: Jan zrzekł się praw do korony polskiej za 20 tys. kop groszy praskich, a trzej królowie zawarli sojusz przeciw Habsburgom i umówili omijanie Wiednia przez kupców. 15 lutego 1991 r. Václav Havel, Lech Wałęsa i József Antall spotkali się w tym samym miejscu i stąd nazwa Grupy Wyszehradzkiej. Zamek w Diósgyőrze pod Miszkolcem rozkwitł za Ludwika Węgierskiego, od 1370 r. także króla Polski. Po klęsce pod Mohaczem (1526) góry stały się linią twierdz przeciw Turkom. W 1552 r. István Dobó z ok. 2 tys. obrońców (kronikarz Tinódi podaje 1935, historyk Pauler 2364) przez 38 dni, od 9 września do 17 października, bronił zamku w Egerze przed armią, którą dawne źródła liczyły na 75–150 tys., a dzisiejsi historycy na 30–40 tys. Oblężenie opisał Géza Gárdonyi w „Gwiazdach Egeru” (w odcinkach od 1899 r., w książce 1901), w 2005 r. wybranych w ogólnokrajowym plebiscycie najbardziej lubianą powieścią Węgrów.

Na wschodzie, w Sárospataku nad Bodrogiem, stoi renesansowy zamek, który w 1573 r. dostali Dobowie, a w XVII w. Rakoczowie; dziś działa w nim Muzeum Rakoczego. Franciszek II Rakoczy (1676–1735), urodzony w pobliskiej Borszy, po ucieczce z austriackiego więzienia w 1701 r. schronił się w Polsce i stamtąd w 1703 r. poprowadził powstanie przeciw Habsburgom. W bibliotece kalwińskiego kolegium w Sárospataku przez ponad dwa stulecia (1708–1939) leżała Biblia królowej Zofii, pierwszy polski przekład Starego Testamentu. Wino tokajskie piła polska szlachta od XV w. i nazywała je po prostu węgrzynem. W Nógrádzie, Hevesie i Borsodzie żyją Palocy (palócok), grupa etnograficzna o spornym pochodzeniu: jedni widzą w nich potomków Kabarów, inni Połowców przybyłych przed najazdem mongolskim. Ich kamienno-drewnianą wieś pokazuje Hollókő, wpisane na listę UNESCO w 1987 r.

Góry zawsze żyły z drewna, rudy i węgla. W 1772 r. Henrik Fazola postawił wielki piec w dolinie Garadny, a jego syn Frigyes w 1813 r. nowy w Újmassie i spiętrzył dla hamerni jezioro Hámori; od tych pieców wzięła początek huta w Diósgyőrze. W XX w. dolina Sajó z hutami w Ózdzie i Diósgyőrze, kopalniami Borsodu i kombinatem chemicznym w Kazincbarcice stała się zagłębiem przemysłowym, które po 1989 r. ciężko przeżyło upadek ciężkiego przemysłu. W latach 1950–1953 w kamieniołomie pod Recskiem w Mátrze bezpieka (ÁVH) trzymała bez wyroków ok. 1500 więźniów, w najbardziej osławionym z ok. stu węgierskich obozów internowania i pracy tamtych lat. Dziś region żyje coraz bardziej z turystyki: z winnic Egeru, Mátraalji i Tokaju, uzdrowisk i szlaków parków narodowych Bükk i Duna-Ipoly.

Kuchnia i zwyczaje

Drogi motocyklowe

Epickie drogi motocyklowe w regionie

Co widać z siodła

Źródła (35)

en.wikipedia.org/wiki/North_Hungarian_Mountains, hu.wikipedia.org/wiki/Mátra, hu.wikipedia.org/wiki/Kékes, hu.wikipedia.org/wiki/Istállós-kő, hu.wikipedia.org/wiki/Visegrádi-hegység, hu.wikipedia.org/wiki/Pilis_(hegység), en.wikipedia.org/wiki/Danube_Bend, pl.wikipedia.org/wiki/Góry_Zemplińskie, hu.wikipedia.org/wiki/Szeleta-barlang, en.wikipedia.org/wiki/Szeletian, en.wikipedia.org/wiki/Visegrád,_Hungary, en.wikipedia.org/wiki/Congress_of_Visegrád_(1335), pl.wikipedia.org/wiki/Zjazdy_w_Wyszehradzie, hu.wikipedia.org/wiki/Diósgyőri_vár, hu.wikipedia.org/wiki/Eger_ostroma_(1552), en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Eger_(1552), hu.wikipedia.org/wiki/Egri_csillagok, hu.wikipedia.org/wiki/Sárospataki_vár, pl.wikipedia.org/wiki/Sárospatak, pl.wikipedia.org/wiki/Franciszek_II_Rakoczy, pl.wikipedia.org/wiki/Tokaj_(wino), hu.wikipedia.org/wiki/Tokaji_aszú, en.wikipedia.org/wiki/Egri_Bikavér, hu.wikipedia.org/wiki/Palócok, en.wikipedia.org/wiki/Hollókő, hu.wikipedia.org/wiki/Hollókő, hu.wikipedia.org/wiki/Palócleves, hu.wikipedia.org/wiki/Újmassai_őskohó, hu.wikipedia.org/wiki/Kazincbarcika, hu.wikipedia.org/wiki/Recski_kényszermunkatábor, hu.wikipedia.org/wiki/3719-es_mellékút_(Magyarország), hu.wikipedia.org/wiki/3708-as_mellékút_(Magyarország), zemplengeo.substack.com/p/orszaguti-bringan-a..., en.wikipedia.org/wiki/Caves_of_Aggtelek_Karst..., en.wikipedia.org/wiki/Tokaj_wine_region

Podróże przez ten region

Plik regionu w repozytorium