Piotryseusztrasy i przewodniki motocykloweSzukaj

← Epickie drogi motocyklowe

Linia: ślad z OpenRouteService (wariant bez autostrad), dane © OpenStreetMap contributors – przed jazdą sprawdź go w nawigacji.

Epicka droga motocyklowa · Hiszpania, Francja

Col de la Pierre Saint-Martin i dolina Belagua (NA-137, D132)

Col de la Pierre Saint-Martin i dolina Belagua (NA-137, D132)
Fot. Berndt Fernow, CC BY-SA 3.0, Wikimedia Commons
DrogiNA-137, D132
Długośćok. 52 km Isaba – Arette, z tego ok. 26 km NA-137 doliną Belagua na przełęcz i ok. 26 km zjazdu D132 do Arette (OSRM, szacunkowo)
PrzełęczeCol de la Pierre Saint-Martin / Collado de Ernaz (1765 m), Col du Soudet (1540 m)
Charakterprzełęcz, serpentyny
Sezonzwykle V–X; zimą odśnieżana, ale zamykana po opadach śniegu i przy zagrożeniu lawinowym [daty do sprawdzenia]
NajwyżejCol de la Pierre Saint-Martin / Collado de Ernaz, 1765 m
Przewyższenieok. 960 m z Isaby (809 m) na ok. 27 km; ok. 1470 m z Arette na ok. 25 km
NA-137„Burgui – Isaba – Francja”, granica na km 59
Granicasłup graniczny nr 262 z 1858 r., miejsce Trybutu Trzech Krów (13 lipca)
Tour de France2007 (przejazd od strony hiszpańskiej); 2015 – pierwsza meta w stacji, wygrał Chris Froome
Vuelta2025, 10. etap z metą w Larra-Belagua
GPXślad drogi (OpenRouteService, sprawdź w nawigacji)

O drodze

Droga zaczyna się w Isabie (baskijskie Izaba, 809 m), najwyżej położonej wsi doliny Roncal, w miejscu, gdzie potoki Uztárroz, Belagua i Belabarce łączą się w rzekę Esca. Nad dachami stoi kościół San Cipriano z XV w., z kamienia ciosowego, zbudowany jak twierdza. Dolina od wieków rządzi się sama: Junta del Valle de Roncal do dziś zarządza wspólnymi pastwiskami i lasami. Flisacy z Isaby, almadieros, spławiali stąd tratwy z pni w dół Esca aż do połowy XX w., kiedy drogę rzece zamknęła zapora Yesa. Z mleka owiec ras latxa i rasa siedem wsi doliny robi ser Roncal, który w 1981 r. jako pierwszy ser w Hiszpanii dostał chronioną nazwę pochodzenia. Siedem kilometrów niżej, w miasteczku Roncal, urodził się w 1844 r. Julián Gayarre, jeden z najsłynniejszych tenorów XIX w. Jako trzynastolatek pasł owce, potem był kowalem w Pampelunie, a zmarł w Madrycie w 1890 r. Na cmentarzu w Roncalu stoi jego mauzoleum dłuta Mariana Benlliure, a w domu, który zbudował dla rodziny, jest muzeum.

NA-137, „droga Burgui – Isaba – Francja”, biegnie z Isaby na północ doliną Belagua, między łąkami z kamiennymi bordas, szopami pasterzy, i stromymi zboczami pod lasem. Nad doliną wznosi się masyw Larra-Belagua, wapienny płaskowyż ponad 2000 m z Anie (Auñamendi, 2507 m) na granicy. To jeden z największych krasów Europy: skatalogowano w nim ok. 3000 jaskiń i studni. Część masywu chroni rezerwat przyrody Larra, a obszar Larra-Aztaparreta jest obszarem Natura 2000 (ochrona siedlisk i ptaków). W dolinie Aztaparreta rośnie ok. 100 ha nigdy niewycinanego lasu bukowo-jodłowego, który w 2017 r. dopisano do listy UNESCO jako część pierwotnych lasów bukowych Europy. Wyżej, przy samej drodze, białą skałę porastają sosny hakowate. W lasach Roncalu do ok. 2010 r. żył Camille, ostatni niedźwiedź z rodzimej, pirenejskiej populacji. Ostatnią samicę tej linii, Cannelle, zastrzelił myśliwy w 2004 r. w dolinie Aspe, a niedźwiedzie, które żyją dziś w Pirenejach, pochodzą od zwierząt sprowadzonych ze Słowenii.

Przełęcz po hiszpańsku nazywa się Collado de Ernaz, a imię świętego Marcina dał jej kamień graniczny. Co roku 13 lipca przy słupie nr 262, który w 1858 r. zastąpił zaginioną „Piedra de San Martín”, spotykają się burmistrzowie doliny Barétous z Béarn i doliny Roncal. Burmistrz Isaby trzy razy pyta Francuzów, czy jak co roku zapłacą trybut z trzech dwuletnich krów jednej maści i bez skazy. Potem obie strony kładą dłonie na kamieniu jedna na drugiej i powtarzają „Pax avant” („pokój odtąd”). Podstawą ceremonii jest wyrok rozjemczy wydany w Ansó 16 października 1375 r. za zgodą króla Nawarry Karola II i wicehrabiego Béarn Gastona Fébusa. Wyrok zakończył spory i zabójstwa o pastwiska i wodopoje, ustalił, kiedy stada z Arette mogą pić u źródeł po hiszpańskiej stronie, i nałożył rozejm na „sto i jeden lat”, czyli na zawsze. Zwyczaj jest jednak starszy i często nazywa się go najstarszym obowiązującym traktatem w Europie. Dwie krowy dostaje Isaba, trzecia przypada co roku innej wsi: Uztárroz, Urzainqui albo Garde. Dziś zwierzęta po ceremonii wracają do Francji, a trybut płaci się ich równowartością w pieniądzu. W 2011 r. rząd Nawarry uznał ceremonię za niematerialne dobro kultury.

Niecałe 200 m od przełęczy, poniżej drogi po stronie hiszpańskiej, otwiera się studnia Lépineux, wejście do systemu jaskiń Pierre Saint-Martin. W 1950 r. Georges Lépineux zobaczył ptaka wylatującego ze szczeliny, z której wiało powietrze, i odkopał otwór. Rok później zespół fizyka Maxa Cosynsa, z Harounem Tazieffem, Jacques'em Labeyrie i Marcelem Loubensem, zjechał na linie 320 m w dół najgłębszej znanej wtedy pionowej studni świata. 13 sierpnia 1952 r. przy wyciąganiu Loubensa puścił zacisk liny wyciągarki i speleolog spadł na dno. Zmarł tam następnego dnia i został pochowany w jaskini. Jego ciało wydobyto dopiero w sierpniu 1954 r., a Tazieff opisał całą wyprawę w książce, która uczyniła go sławnym. W 1953 r. odkryto salę La Verna, jedną z największych podziemnych komór na świecie (ok. 245 m średnicy i 194 m wysokości). Od 2008 r. woda z podziemnej rzeki płynącej przez salę zasila elektrownię w dolinie pod Sainte-Engrâce, a od 2010 r. salę można zwiedzać, zawsze z rezerwacją. D132 przechodzi przez Arette jako ulica Marcela Loubensa.

Po stronie francuskiej D132 zjeżdża obok stacji narciarskiej Arette-La Pierre-Saint-Martin, przez przełęcze Soudet (1540 m) i Labays (1351 m), płaskowyż Chousse i las do osady La Mouline, a ostatnie kilometry łagodnie doliną do Arette w Barétous. Tour de France przejechał przez przełęcz w 2007 r., od strony hiszpańskiej: 25 lipca pierwszy był tu Kolumbijczyk Mauricio Soler. 14 lipca 2015 r. w stacji była pierwsza meta etapu, wygrał Chris Froome w żółtej koszulce. Vuelta przyjechała tu w 2025 r. z metą 10. etapu w Larra-Belagua; wygrał Australijczyk Jay Vine. Samo Arette prawie zniknęło 13 sierpnia 1967 r., kiedy trzęsienie ziemi o magnitudzie ok. 5,3–5,5 zburzyło ok. 80% wsi i zabiło jedną osobę. Było to najsilniejsze trzęsienie we Francji kontynentalnej od 1909 r. W muzeum Maison du Barétous w Arette jest wystawa o pasterstwie i o traktacie z Roncalem.

Na drodze

Zobacz na filmie

Praktycznie

Źródła (30)

fr.wikipedia.org/wiki/Col_de_la_Pierre_Saint-Martin, en.wikipedia.org/wiki/Col_de_la_Pierre_St_Martin, www.iberley.es/legislacion/anexo-1-carreteras-navarra, es.wikipedia.org/wiki/Tributo_de_las_Tres_Vacas, en.wikipedia.org/wiki/Tribute_of_the_Three_Cows, www.ondavasca.com/el-tributo-de-las-tres-vaca..., es.wikipedia.org/wiki/Isaba, es.wikipedia.org/wiki/Julián_Gayarre, www.spain.info/en/places-of-interest/julian-g..., www.boe.es/boe/dias/1981/04/09/pdfs/A07725-07730.pdf, www.noticiasdenavarra.com/economia/2022/03/06..., es.wikipedia.org/wiki/Valle_de_Belagua, es.wikipedia.org/wiki/Macizo_de_Larra-Belagua, www.deia.eus/television/2023/01/13/larra-maci..., laadministracionaldia.inap.es/noticia.asp?id=1056260, www.spain.info/es/naturaleza/hayedos-espana-d..., www.consumer.es/?p=210305, www.ferus.fr/wp-content/uploads/2010/11/Courr..., en.wikipedia.org/wiki/Cannelle_(bear), fr.wikipedia.org/wiki/Gouffre_de_La_Pierre_Sa..., fr.wikipedia.org/wiki/Marcel_Loubens, en.wikipedia.org/wiki/Haroun_Tazieff, fr.wikipedia.org/wiki/Arette, www.sisfrance.net/sites/default/files/documen..., www.lavuelta.es/en/news/2025/stage-10/usual-s..., www.cyclingnews.com/races/vuelta-a-espana-202..., www.noticiasdenavarra.com/sociedad/2020/12/09..., orain.eus/es/actualidad/sociedad/2023/11/03/l..., www.openstreetmap.org/node/2459589080, www.openstreetmap.org/node/5574477502

Regiony: Navarra / Nafarroa (Nawarra), Béarn / Bearn.

Plik drogi w repozytorium