Region · Austria
Kärnten / Karyntia
| Stolica | Klagenfurt am Wörthersee |
|---|---|
| Powierzchnia | 9536,83 km² (2024) |
| Ludność | 569 990 (2026-01-01) |
| Granica w opisie | administracyjna – kraj związkowy Karyntia; jego północno-zachodni skraj z Heiligenblut i górnym Mölltalem należy też do Wysokich Taurów, opisanych osobno |
| Języki | niemiecki; słoweński mniejszości na południu (2001: 11 119 osób podało słoweński jako język potoczny) |
| Wysokości | Großglockner 3798 m (najwyżej), Lavamünd 348 m (najniżej); Nockberge do ok. 2400 m |
| Księstwo | księstwo od 976 r., od 1335 r. pod Habsburgami |
| Święto | 10 października – rocznica plebiscytu z 1920 r. |
O regionie
Karyntia to najdalej na południe wysunięty kraj związkowy Austrii, za Karawankami i Alpami Karnickimi graniczący ze Słowenią i Włochami. Opis przyjmuje jej granice administracyjne; północno-zachodni skraj z Heiligenblut i górnym Mölltalem, pod Großglocknerem, należy zarazem do Wysokich Taurów, które mają osobny opis. Kraj ma kształt niecki: na północy wysokie Taury i łagodne, trawiaste kopuły Nockbergen, na południu ostre wapienne grzbiety granicznych gór, a pośrodku kotlina z doliną Drawy i jeziorami – Wörthersee, Millstätter See, Ossiacher See i Weißensee – które latem nagrzewają się bardziej niż jeziora na północ od Alp. Duże doliny – Möll, Gail, Rosental, Jauntal, Lavanttal – schodzą do Drawy, a najniżej, w Lavamünd przy słoweńskiej granicy, Karyntia leży na 348 m.
Za Augusta ziemie te weszły do rzymskiej prowincji Noricum; jej ośrodkami były Magdalensberg na polu Zollfeld, potem Virunum i Teurnia. Ok. 600 r. górę wzięli Słowianie, którzy stworzyli księstwo Karantanii z ośrodkiem w Karnburgu. Z tamtych czasów pochodzi najstarszy pomnik prawa Karyntii, Kamień Książęcy (Fürstenstein) – odwrócona baza rzymskiej kolumny z Virunum. Na nim wolny chłop w obrzędzie odprawianym po słoweńsku przekazywał władzę nowemu księciu; ostatni raz ceremonię odprawiono 18 marca 1414 r. dla Ernesta Żelaznego. Księstwo Karyntii było od 976 r. samodzielne, a w 1335 r. cesarz Ludwik Bawarski oddał je Habsburgom, przy których zostało do końca monarchii.
Po I wojnie światowej o południową Karyntię walczyły oddziały austriackie i nowego Królestwa SHS, a Karyntia straciła Kanaltal na rzecz Włoch oraz Mießtal i Seeland na rzecz Królestwa SHS, późniejszej Jugosławii. 10 października 1920 r. w plebiscycie w strefie południowej 59% głosujących opowiedziało się za Austrią – według współczesnych szacunków także ok. połowa Słoweńców – i druga strefa nie musiała już głosować. Dzień ten jest świętem kraju. Spór o prawa mniejszości słoweńskiej wracał przez dziesięciolecia: w 1972 r. w „burzy tablic” zrywano dwujęzyczne tablice miejscowości, a dopiero w 2011 r. kompromis ustalił je dla 164 miejscowości w 24 gminach.
Wbrew obrazowi kraju jezior i wakacji największym pracodawcą jest przemysł: w 2018 r. pracowało w nim ok. 35 tys. osób, ponad dwa razy więcej niż w turystyce. Turystyka żyje latem z jezior i gór, zimą z ośrodków narciarskich, a w Nockbergen z zachowanych hal: w 1980 r. Karyntczycy odrzucili w głosowaniu wielki ośrodek narciarski na Nockalm, a w 2012 r. góry stały się rezerwatem biosfery UNESCO. Na północnym zachodzie, w Heiligenblut pod Großglocknerem, gotycki kościół z lat 1460–1491 przechowuje relikwię, z którą według legendy duński książę Bricius zginął tu w lawinie ok. 914 r.
Kuchnia i zwyczaje
- Kirchtag (odpust parafialny) z zupą odpustową (Kirchtagssuppe), do której podaje się Reinling [terminy w poszczególnych miejscowościach do sprawdzenia].
- Hymn kraju „Kärntner Heimatlied”: pierwsze trzy zwrotki napisał w 1822 r. Johann Thaurer von Gallenstein, muzykę dodano w 1835 r., hymnem jest od 1911 r., a czwartą zwrotkę dopisała w 1930 r. Agnes Millonig.
- 10 października, rocznica plebiscytu z 1920 r.: święto kraju, w szkołach i urzędach zwykle dzień wolny.
Do skosztowania

danie główne
Kärntner Kasnudeln (karynckie pierogi z twarogiem)
Duże pierogi z twarogiem i ziemniakami, doprawione miętą i trybulą, z brzegiem zaplatanym w warkoczyk („krendeln”); według przysłowia dziewczyna, która tego nie umie, nie znajdzie męża. Podaje się je z brązowym masłem, dawniej w piątki, gdy nie jadano mięsa.
Fot. Benreis, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons

deser
Kärntner Reinling (karyncka drożdżowa babka)
Drożdżowa babka zwijana z cukrem, cynamonem, rodzynkami i masłem, pieczona w okrągłej formie zwanej „Reindl”. Tradycyjne ciasto świąteczne, zwłaszcza na Wielkanoc; w Dolnej Karyntii je się je mniej słodkie, do szynki i chrzanu, a gdzie indziej do kawy albo do zupy odpustowej.
Fot. Johann Jaritz, CC BY-SA 3.0 at, Wikimedia Commons
Drogi motocyklowe
- Nockalmstraße z Innerkrems do Ebene Reichenau – płatna droga widokowa przez hale Nockbergen: ok. 35 km, 52 nawroty nazwane od roślin, Eisentalhöhe (ok. 2042 m) i Schiestelscharte (2024 m); otwarta od maja do października, motocykle tylko od 8:00 do 18:00.
- Großglockner-Hochalpenstraße z Bruck przez Hochtor do Heiligenblut – karyncka, południowa połowa drogi wysokogórskiej: od tunelu pod Hochtor (2504 m) serpentynami do ronda Guttal, z odbiciem pod lodowiec Pasterze, i w dół do Heiligenblut.
- Turracher Straße (B95) przez Turracher Höhe (1795 m) – z Ebene Reichenau, gdzie kończy się Nockalmstraße, do Styrii; kiedyś najbardziej stroma droga alpejska Europy (do 34%), po przebudowie wciąż do 23% na krótkim odcinku po stronie karynckiej.
- Villacher Alpenstraße – płatna, otwarta w dzień przez cały rok droga z Villach pod szczyt Dobratsch, 16,5 km do parkingu Rosstratte (1732 m); z „Tour-Ticket” na trzy drogi alpejskie przysługuje tańszy bilet.
- Malta-Hochalmstraße – płatna droga z doliny Malta pod zaporę Kölnbrein (ok. 1900 m), ok. 14,4 km z sześcioma tunelami wykutymi w skale i odcinkami jednopasmowymi z sygnalizacją; otwarta zwykle od maja do października [szczegóły do sprawdzenia].
Epickie drogi motocyklowe w regionie
- Großglockner-Hochalpenstraße z Bruck przez Hochtor do Heiligenblut – ok. 50 km Bruck – Heiligenblut (OSRM, szacunkowo; zarządca podaje 48 km, licząc od Bruck do granicy drogi płatnej nad Heiligenblut): ok. 28 km podjazdu przez Fusch na Fuscher Törl, ok. 6 km do Hochtor i ok. 17 km zjazdu do Heiligenblut; bez bocznych dróg na Edelweißspitze (ok. 1,6 km w jedną stronę) i Kaiser-Franz-Josefs-Höhe · GPX
- Nockalmstraße z Innerkrems do Ebene Reichenau – ok. 35 km Innerkrems – Ebene Reichenau (OSRM, szacunkowo; zarządca podaje 34 km): ok. 8 km podjazdu na Eisentalhöhe, ok. 13 km w dół do doliny Karlbad i z powrotem w górę na Schiestelscharte, ok. 14 km zjazdu do Ebene Reichenau · GPX
Co widać z siodła
- Nockberge: zaokrąglone, trawiaste szczyty zamiast skalnych grani, niżej lasy z limbami i modrzewiami; modrzewie jesienią robią się złote.
- Jeziora w kotlinie z wioskami i willami na brzegach, kościoły na cyplach – jak Maria Wörth nad Wörthersee.
- Dwujęzyczne tablice miejscowości (niemiecko-słoweńskie) w dolinach na południu kraju.
- Gotyckie kościoły z wysokimi, ostrymi wieżami w dolinach Taurów, jak w Heiligenblut na tle Großglocknera.
- Na południowym horyzoncie wapienne ściany Karawanek i Alp Karnickich na granicy ze Słowenią i Włochami.
Źródła (16)
de.wikipedia.org/wiki/Kärnten, de.wikipedia.org/wiki/Fürstenstein_(Kärnten), de.wikipedia.org/wiki/Volksabstimmung_in_Kärnten_1920, de.wikipedia.org/wiki/Ortstafelstreit, de.wikipedia.org/wiki/Heiligenblut_am_Großglockner, de.wikipedia.org/wiki/Nockalmstraße, de.wikipedia.org/wiki/Turracher_Höhe, de.wikipedia.org/wiki/Villacher_Alpenstraße, de.wikipedia.org/wiki/Malta-Hochalmstraße, de.wikipedia.org/wiki/Kärntner_Kasnudeln, de.wikipedia.org/wiki/Reindling, www.bmluk.gv.at/themen/lebensmittel/trad-lebe..., www.bmluk.gv.at/themen/lebensmittel/trad-lebe..., www.kaernten.at/kulinarik/typisch-kaerntneris..., www.nockalmstrasse.at/de/naturerlebnis-nockal..., www.grossglockner.at/de/die-hochalpenstrasse/...