Epicka droga motocyklowa · Francja
Col d'Aspin z Arreau do Sainte-Marie-de-Campan (D918)
| Drogi | D918 |
|---|---|
| Długość | ok. 26 km Arreau – Sainte-Marie-de-Campan, z tego ok. 13 km podjazdu z Arreau na przełęcz (OSRM, szacunkowo) |
| Przełęcze | Col d'Aspin (1489 m) |
| Charakter | przełęcz, serpentyny |
| Sezon | zwykle przejezdna przez cały rok, zimą zamykana po większych opadach śniegu [do sprawdzenia] |
| Najwyżej | Col d'Aspin, 1489 m |
| Z Arreau | ok. 12 km, średnio ok. 6,5%, najwyżej 9,5% |
| Z Sainte-Marie-de-Campan | ok. 12,8 km, średnio ok. 5%; do Payolle łagodnie, potem ok. 5 km po 7–8% |
| Tour de France | od 1910 r., ponad 70 razy |
| Tour de France Femmes | 2023, pierwsza na szczycie Katarzyna Niewiadoma |
| GPX | ślad drogi (OpenRouteService, sprawdź w nawigacji) |
O drodze
Droga zaczyna się w Arreau, gdzie Neste du Louron wpada do Neste d'Aure i gdzie kończy się zjazd z Col de Peyresourde. Miasteczko było dawną stolicą kraju Quatre-Vallées, osobnego od Bigorre aż do 1790 r. W centrum stoi Maison des Lys z XVI w. z gotycką fasadą obsypaną drewnianymi liliami, a w XVII-wiecznym Château des Nestes działa muzeum kagotów (cagots). Tak nazywano ludzi, których od XIII do XIX w. w Pirenejach i Gaskonii trzymano na marginesie: mieszkali na skraju wsi, do kościoła wchodzili osobnymi drzwiami, żenili się tylko między sobą i pracowali głównie jako cieśle. Z Arreau D918 odbija na zachód i wspina się przez ok. 12 km na przełęcz Col d'Aspin (1489 m), która oddziela dolinę Aure od doliny Campan.
Przełęcz leży na dawnej drodze uzdrowiskowej, którą zaczęto budować za Napoleona III, żeby połączyć modne wtedy kurorty Pirenejów; dziś jej przebieg nazywa się Route des Cols. Już w 1868 r. w Corps législatif opowiadano o przejeździe przez Aspin powozem. Tour de France wjechał tu w 1910 r., w pierwszym roku z Pirenejami: na etapie z Luchon do Bayonne Octave Lapize minął szczyt pierwszy. Aspin leży między Peyresourde a Tourmaletem, więc trudno ją ominąć i Tour przejechał przez nią ponad 70 razy (zestawienia podają od 73 do 78, zależnie od roku). Najgłośniej było 25 lipca 1950 r.: na etapie z Pau do Saint-Gaudens tłum przy szczycie stłoczył się na jezdni, Gino Bartali i Jean Robic upadli, a kibice bili i kopali Włocha, jeden podobno groził mu nożem. Bartali wygrał etap, ale ogłosił, że wraca do domu, i obie drużyny włoskie wycofały się z wyścigu, razem z liderem w żółtej koszulce Fiorenzo Magnim. W 2023 r. przez przełęcz poprowadzono przedostatni etap Tour de France Femmes i na szczycie pierwsza była Polka Katarzyna Niewiadoma.
Szczyt to rozległa trawiasta siodłowina, latem pastwisko krów i koni. Na wschodzie widać w dole dolinę Aure z Arreau, a za nią szczyty na granicy z Hiszpanią; na zachodzie wyrasta Pic du Midi de Bigorre z obserwatorium. Zjazd na zachód schodzi do Payolle, płaskowyżu na wysokości ok. 1100 m z hotelikami, trasami narciarstwa biegowego i sztucznym jeziorem o powierzchni ok. 10 ha, otoczonym lasem jodłowym, który miejscowi nazywają „małą Kanadą”. 8 lipca 2016 r. nad jeziorem była meta etapu Touru, który wygrał Steve Cummings. Tuż nad Payolle droga mija kamieniołom Espiadet. Wydobywano w nim marmur Campan, zielony i różowy wapień w żyłki, który od XVII w. zdobił pałac w Wersalu i kolumnady Grand Trianon. Kamieniołom zamknięto pod koniec XX w.
Od Payolle droga biegnie łagodnie doliną Adour de Payolle do Sainte-Marie-de-Campan, osady na skrzyżowaniu z drogą z Bagnères-de-Bigorre. W 1913 r. kolarz Eugène Christophe, któremu na zjeździe z Tourmaletu pękł widelec, doszedł tu pieszo z rowerem na ramieniu i sam zespawał go w kuźni, bo regulamin zabraniał przyjmować pomoc; przypomina o tym tablica na budynku. Stąd D918 wspina się dalej na zachód na Col du Tourmalet. Warto zboczyć ok. 5 km na północ, drogą D935, do wsi Campan. Jej hala targowa, odbudowana przez kagotów po pożarze z 1694 r., jest najstarszą w departamencie. Od początku lipca do połowy września wieś obsiadają mounaques, szmaciane lalki naturalnej wielkości. Wywodzą się z dawnego charivari: kiedy ktoś w dolinie żenił się wbrew zwyczajom, na przykład wdowiec z młodą dziewczyną, młodzież hałasowała pod domem panny młodej i wieszała tam lalki wyśmiewające parę. Zwyczaj ożywiono w latach 90. XX w. przy święcie Mariolles w drugą niedzielę lipca.
Na drodze
- Arreau – Col d'Aspin (ok. 12 km): stromsza strona przełęczy, średnio ok. 6,5% i do 9,5% ok. 5 km przed szczytem. Pierwsze kilometry są łagodne, wyżej kręta droga prowadzi przez las liściasty i łąki z nawrotami, a odsłonięte zakręty dają widok na dolinę Aure. Przy ok. 785 m odbija węższa boczna droga przez wieś Aspin-Aure.
- Zjazd do Payolle (ok. 5 km): krótki i dość stromy, przez las i hale; za kamieniołomem Espiadet droga wypłaszcza się na płaskowyżu Payolle.
- Payolle – Sainte-Marie-de-Campan (ok. 7,5 km): szeroko i łagodnie doliną Adour de Payolle, z krótkim falowaniem tuż za Payolle; to najspokojniejszy odcinek drogi.
- Zwierzęta: na szczycie i na halach krowy i konie chodzą luzem, często stoją na jezdni albo przy samej tablicy przełęczy; na asfalcie bywa łajno.
- Kolarze: latem bardzo dużo, bo to jeden z klasyków Touru i przełęcz między dwoma najsłynniejszymi podjazdami regionu; co kilometr stoją słupki z wysokością i nachyleniem dla rowerzystów. Na zachodnim zjeździe kolarze bywają szybcy.
- Kierunek: z Arreau na zachód podjazd jest ostrzejszy i bardziej kręty, a cały odcinek łączy się z Tourmaletem w jeden dzień. Jadąc od Sainte-Marie-de-Campan, dolinę Aure ma się przed sobą na całym zjeździe do Arreau.
Zobacz na filmie
- ▶ Motocyklem z doliny Aure przez Col d'Aspin do Sainte-Marie-de-Campan
KM CERO. Moto Viajeros. · YouTube · język: es - ▶ Motocyklem na Col d'Aspin, z uwagami o nawierzchni i zakrętach
Vidarr On Moto · YouTube · język: es - ▶ Motocyklem przez Col d'Aspin po zjeździe z Tourmalet
Half Man Half Pirate · YouTube · język: en
Praktycznie
- Tankowanie: w Arreau (stacja przy supermarkecie przy wylocie D929), dalej w Sarrancolin i Ancizan; po stronie zachodniej najbliższe stacje są w Bagnères-de-Bigorre, ok. 12 km od Sainte-Marie-de-Campan; na przełęczy, w Payolle i w Sainte-Marie-de-Campan stacji nie ma (stan na 2026-11, źródło: OpenStreetMap). Przed Tourmaletem zatankuj w Arreau albo zjedź do Bagnères [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Sezon: przełęcz nie ma stałego zamknięcia zimowego i zwykle jest przejezdna przez cały rok, ale po większych opadach bywa zamykana (stan na 2026-11, źródła: fr.wikipedia.org, cols-cyclisme.com) [do sprawdzenia]. Stan dróg departamentu podaje serwis Inforoute 65 [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Zamknięcia dla kolarzy i Tour de France: w ramach akcji Pyrénées Cycl'n Trip przełęcz była zamknięta dla samochodów i motocykli 14 lipca 2026 r. od 9:00 do 12:00 (stan na 2026-11, źródło: tourisme-hautes-pyrenees.com); terminy na kolejne lata [do sprawdzenia przed wyjazdem]. Gdy etap Touru prowadzi przez Aspin, droga jest zamknięta od rana, a pobocza zajmują kampery już dzień wcześniej. Trasa Touru w roku wyjazdu [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Postoje: duży parking na szczycie przełęczy z widokiem na dolinę Aure i Pic du Midi; w Payolle bary i parking nad jeziorem; w Sainte-Marie-de-Campan tablica Christophe'a na budynku dawnej kuźni [godziny barów i dokładne miejsce tablicy do sprawdzenia].
- Opłaty: droga bezpłatna.
Źródła (17)
fr.wikipedia.org/wiki/Col_d'Aspin, en.wikipedia.org/wiki/Col_d'Aspin, www.cols-cyclisme.com/pyrenees-centrales/fran..., www.saintlary.com/summer/to-do-on-site/cyclin..., www.visorando.com/randonnee-col-d-aspin.html, commons.wikimedia.org/wiki/File:Vall%C3%A9e_d..., fr.wikipedia.org/wiki/Route_des_cols, en.wikipedia.org/wiki/1950_Tour_de_France, fr.wikipedia.org/wiki/Arreau, www.tourisme-occitanie.com/fr/fiche/patrimoin..., fr.wikipedia.org/wiki/Cagot, fr.wikipedia.org/wiki/Lac_de_Payolle, fr.wikipedia.org/wiki/Campan, www.oum.ox.ac.uk/corsi/stones/view/93.html, www.grandsudinsolite.fr/1261-65-hautes-pyrene..., en.wikipedia.org/wiki/Eug%C3%A8ne_Christophe, en.tourisme-hautes-pyrenees.com/the-mountains...