Piotryseusztrasy i przewodniki motocykloweSzukaj

← Epickie drogi motocyklowe

Linia: ślad z OpenRouteService (wariant bez autostrad), dane © OpenStreetMap contributors – przed jazdą sprawdź go w nawigacji.

Epicka droga motocyklowa · Francja

Col du Tourmalet z Sainte-Marie-de-Campan do Luz-Saint-Sauveur (D918)

Col du Tourmalet z Sainte-Marie-de-Campan do Luz-Saint-Sauveur (D918)
Fot. W. Bulach, CC BY-SA 4.0, Wikimedia Commons
DrogiD918
Długośćok. 36 km Sainte-Marie-de-Campan – Luz-Saint-Sauveur, z tego ok. 17 km podjazdu od wschodu i ok. 19 km zjazdu na zachód (OSRM, szacunkowo)
PrzełęczeCol du Tourmalet (2115 m)
Charakterprzełęcz, serpentyny
Sezonzwykle od końca maja albo czerwca do listopada; zimą zamknięta, bo pod przełęczą leżą trasy narciarskie [daty co roku zależne od śniegu, do sprawdzenia przed wyjazdem]
NajwyżejCol du Tourmalet, 2115 m
Z Sainte-Marie-de-Campan17,2 km, ok. 1270 m w górę, średnio 7,4%, do 10–11% przy La Mongie
Z Luz-Saint-Sauveur19 km, ok. 1400 m w górę, średnio 7,4%, do ok. 10% na ostatnim kilometrze
Dawniejdroga uzdrowiskowa (otwarta 1864), od 1930 r. RN 618, od lat 70. XX w. D918
Tour de Franceod 1910 r., ponad 85 razy – częściej niż przez jakąkolwiek inną przełęcz
Na przełęczylatem rzeźba „Le Géant” (Octave) Jeana-Bernarda Métais, od 1999 r.
GPXślad drogi (OpenRouteService, sprawdź w nawigacji)

O drodze

Tourmalet łączy dwie wysokie doliny Bigorre: dolinę Adour z Campan i La Mongie na wschodzie oraz dolinę Bastan z Barèges, która w Luz-Saint-Sauveur schodzi do Gave de Pau. Przewodniki tłumaczą nazwę jako „zły objazd”, ale językoznawcy czytają ją po gaskońsku: tur oznacza oddalenie, a mal górę, jak w nazwach Vignemale czy Maladeta, więc chodzi raczej o „daleką górę”. Przez przełęcz od wieków chodzili pasterze, pielgrzymi i domokrążcy. Sławę dał jej rok 1675, kiedy Madame de Maintenon przewiozła tędy małego księcia du Maine, syna Ludwika XIV, na kurację do wód w Barèges, bo drogę doliną z Luz zerwała powódź. Ścieżkę poszerzono w następnych latach, a prawdziwą szosę zbudowano jako drogę uzdrowiskową Napoleona III. Cesarz sfinansował roboty w 1859 r., a otwarto ją na przełęczy 30 sierpnia 1864 r. W 1930 r. dostała numer RN 618, a w latach 70. XX w. przeszła pod departament jako D918 – ten sam numer, który prowadzi przez Col d'Aubisque i Col du Soulor na zachodzie i Col d'Aspin na wschodzie.

Tour de France trafił tu za sprawą Alphonse'a Steinèsa, współpracownika Henriego Desgrange'a. Przed pierwszym Tourem z Pirenejami Steinès sprawdzał przełęcz w śniegu: auto utknęło po 16 km, dalej szedł pieszo w ciemnościach, a miejscowi wysłali po niego przewodników. Do Paryża mimo to zadepeszował, że droga jest bardzo dobra i w pełni przejezdna. 21 lipca 1910 r., na etapie z Luchon do Bayonne, Octave Lapize minął szczyt pierwszy, choć część podjazdu szedł obok roweru. Słynne „Jesteście mordercami!” często łączy się z Tourmaletem, ale dokładniejsze relacje umieszczają tę scenę dopiero na Aubisque. Od tamtej pory wyścig przejechał tędy ponad 85 razy, częściej niż przez jakąkolwiek inną przełęcz. W 1913 r. Eugène Christophe prowadził w wyścigu, kiedy na zjeździe na wschód pękł mu widelec. Zszedł z rowerem na ramieniu ponad 10 km do Sainte-Marie-de-Campan i tam sam naprawił go w kuźni. Meta na samej przełęczy była w 1974, 2010 i 2019 r. (wygrał Thibaut Pinot), a w 2023 r. także na Vuelcie (Jonas Vingegaard) i na Tour de France Femmes (Demi Vollering). Od czerwca 1999 r. na murze przełęczy stoi latem „Le Géant”, żelazny kolarz w pozycji „na stojąco” Jeana-Bernarda Métais, nazywany Octave. Zimę spędza w dolinie, a na początku czerwca wraca na szczyt na ciężarówce, w procesji ponad tysiąca kolarzy.

Od wschodu droga zaczyna się w Sainte-Marie-de-Campan, gdzie od D918 odchodzi droga do Bagnères-de-Bigorre. Pierwsze kilometry są łagodne. Za przysiółkiem Gripp zaczyna się właściwa wspinaczka: obok Artigues i przez las do jedynego dużego nawrotu Garet, potem pod galeriami przeciwlawinowymi nad zaporą Castillon do La Mongie (ok. 1800 m). Nazwa stacji pochodzi od gaskońskiego mongiá, miejsca, gdzie mieszkali mnisi. Jeszcze na początku XX w. stały tu tylko szałasy pasterzy. Pierwszy wyciąg ruszył w 1945 r., w 1973 r. połączono trasy z Barèges po drugiej stronie przełęczy i powstał największy teren narciarski francuskich Pirenejów. Nad stacją wznosi się Pic du Midi de Bigorre (2877 m). Na jego szczycie generał Charles de Nansouty i inżynier Célestin-Xavier Vaussenat zbudowali obserwatorium; pierwsze budynki ukończono 8 września 1882 r., po czterech latach budowy w krótkich letnich sezonach. W 1963 r. NASA sfinansowała tam teleskop o średnicy 106 cm, którym fotografowano Księżyc przed lądowaniami Apollo. Dziś na szczyt wjeżdża się kolejką linową z La Mongie.

Zachodni zjazd prowadzi przez małą stację Super-Barèges do Barèges (ok. 1250 m), najwyżej położonego uzdrowiska Pirenejów. Wieś zawdzięcza nazwę Madame de Maintenon: osada nazywała się po prostu Les Bains, ale markiza datowała listy „z Barèges”, jak nazywała się cała dolina. W 1680 r. leczył tu złamaną nogę minister Louvois, który potem wyjednał pieniądze na łaźnie dla żołnierzy. Powyżej wsi, w Piets, stoją stodoły z kamiennym klinem od strony stoku, który rozcina lawiny. Bastan bywa groźny: w czerwcu 2013 r., po roztopach i ulewach, porwał część drogi, plac i siedem domów, a mieszkańców ewakuowano przez wyjątkowo otwarty, jeszcze zaśnieżony Tourmalet. Droga kończy się w Luz-Saint-Sauveur. W centrum miasteczka stoi romański kościół Saint-André z XII–XIII w., który joannici w XIV w. otoczyli murem obronnym przed rabusiami zza gór. Miejscowi nazywają go kościołem templariuszy. Stąd D921 prowadzi na południe do Gavarnie, a na północ do Lourdes.

Na drodze

Zobacz na filmie

Praktycznie

Źródła (21)

fr.wikipedia.org/wiki/Col_du_Tourmalet, en.wikipedia.org/wiki/Col_du_Tourmalet, fr.wikipedia.org/wiki/Route_des_cols, fr.wikipedia.org/wiki/Octave_Lapize, en.wikipedia.org/wiki/1910_Tour_de_France, en.wikipedia.org/wiki/Eug%C3%A8ne_Christophe, en.wikipedia.org/wiki/The_Giant_of_Tourmalet, www.derstandard.at/story/2000106484280/herrn-..., www.cyclingoracle.com/en/blog/tour-de-france-..., fr.wikipedia.org/wiki/La_Mongie, fr.wikipedia.org/wiki/Observatoire_du_Pic_du_Midi, en.wikipedia.org/wiki/Pic_du_Midi_Observatory, fr.wikipedia.org/wiki/Barèges, fr.wikipedia.org/wiki/Luz-Saint-Sauveur, fr.wikipedia.org/wiki/Campan, www.cols-cyclisme.com/pyrenees-centrales/fran..., en.tourisme-hautes-pyrenees.com/a-trip-to-the..., en.tourisme-hautes-pyrenees.com/the-mountains..., info.fr/tour-de-france-2026-la-mongie-circula..., www.hautespyrenees.fr/wp-content/uploads/2026..., inforoute.ha-py.fr/

Regiony: Bigorre / Bigòrra.

Plik drogi w repozytorium