Epicka droga motocyklowa · Francja
Col de la Cayolle z wąwozami Daluis i Bachelard: z doliny Var do Barcelonnette (D2202, D902)
| Drogi | D2202, D902 |
|---|---|
| Długość | ok. 77 km Daluis – Barcelonnette: ok. 13 km wąwozem Daluis do Guillaumes, ok. 33 km z Guillaumes na przełęcz i ok. 30 km zjazdu przez wąwóz Bachelard do Barcelonnette (ORS, szacunkowo) |
| Przełęcze | Col de la Cayolle (2326 m) |
| Charakter | przełęcz, kanion, serpentyny |
| Sezon | zwykle od końca kwietnia albo maja do listopada; zimą nieodśnieżana i zamknięta [daty co roku zależne od śniegu, do sprawdzenia przed wyjazdem] |
| Najwyżej | Col de la Cayolle, 2326 m (według części źródeł 2324 m) |
| Z Barcelonnette | 29,1 km, 1190 m w górę, średnio 4,1%, do 8,2% |
| Z Saint-Martin-d'Entraunes | 20,5 km, 1291 m w górę, średnio 6,3% |
| Dawniej | ścieżka mułów; odcinek Entraunes – przełęcz budowany głównie w latach 1907–1914; od 1920 r. droga krajowa RN 202, od lat 70. D2202 i D902 |
| Tour de France | 1950, 1955 i 1973 |
| Wąwóz Daluis | ok. 6 km w czerwonych łupkach (pelitach) z permu, sprzed ok. 250–260 mln lat |
| Źródło Var | Estenc, ok. 1790 m, kilka kilometrów pod przełęczą |
| GPX | ślad drogi (OpenRouteService, sprawdź w nawigacji) |
O drodze
Cayolle to najdzikszy z wysokich przejazdów, którymi z doliny Ubaye i Barcelonnette jedzie się na południe; sąsiednie Bonette schodzi do doliny Tinée, a Col d'Allos do górnego Verdonu. Droga łączy wąwozem Bachelard dolinę Ubaye z górną doliną Var, czyli Val d'Entraunes. Nazwa pochodzi od prowansalskiego słowa na kamieniste miejsce. Przez stulecia biegła tędy granica: Ubaye należała od 1388 r. do Sabaudii, a w 1713 r. traktaty w Utrechcie oddały ją Francji, natomiast górny Var z Entraunes, a od 1760 r. także Guillaumes i Daluis, wrócił do Sabaudii, później Królestwa Sardynii, i przeszedł do Francji dopiero w 1860 r. razem z hrabstwem Nicei. Budowa szosy przesunęła przełęcz o ok. 300 m; przy dawnym przejściu ma stać jeszcze słup graniczny Francji i Sardynii [do sprawdzenia], a słup przy drodze wyznacza już tylko granicę departamentów Alpes-de-Haute-Provence i Alpes-Maritimes.
Jeszcze na początku XX w. przez przełęcz prowadziła tylko ścieżka mułów. Szosa doszła do Entraunes w 1890 r., a w 1894 r. wojsko zdecydowało, że droga z Nicei do Ubaye pójdzie przez Cayolle, a nie przez Saint-Étienne-de-Tinée; ustawa z 28 grudnia 1896 r. wpisała ją na listę dróg krajowych. Ostatnie 15 km od Entraunes do przełęczy zbudowano głównie w latach 1907–1914, pod okiem mera Entraunes, César-Ernesta Payana. Otwarcie przez prezydenta Raymonda Poincarégo zaplanowano na 10 sierpnia 1914 r., ale kilka dni wcześniej wybuchła wojna i prezydent został w Paryżu. Pierwszą, jeszcze gruntową drogę przez wąwóz Bachelard po drugiej stronie poprowadzono w 1913 r. W 1920 r. cała trasa stała się drogą krajową RN 202, częścią szosy z Évian nad Jeziorem Genewskim do Nicei, a od lat 70. jest drogą departamentalną: D2202 w Alpes-Maritimes i D902 w Alpes-de-Haute-Provence. Tour de France przejechał tędy trzy razy: w 1950 r. pierwszy był na przełęczy Jean Robic, w 1955 r. Luksemburczyk Charly Gaul, w 1973 r. Hiszpan Vicente López Carril. Dziś Cayolle jest jednym z wariantów Route des Grandes Alpes, spokojniejszym od sąsiedniej Col de la Bonette.
Od południa drogę otwiera wąwóz Daluis: ok. 6 km kanionu, który Var wyciął w czerwonych pelitach, skałach z popiołów wulkanicznych i drobnego mułu sprzed ok. 250–260 mln lat. Kolor dają im tlenki żelaza, a nad drogą wiatr i woda wyrzeźbiły skałę w kształcie kobiecej głowy, nazywaną „Strażniczką wąwozu” (Gardienne des gorges). W lipcu 1944 r., podczas powstania w Beuil i Guillaumes, ruch oporu wysadził tu dwa mosty, by zatrzymać Niemców idących na Guillaumes. Samo Guillaumes stoi u zbiegu Var i Tuébi, pod ruinami zamku na skalnej ostrodze. W Saint-Martin-d'Entraunes romański kościół z XIII w. ma ołtarz Matki Boskiej Miłosierdzia namalowany w 1555 r. przez Francesco Breę z rodu nicejskich malarzy. W przysiółku Estenc, na ok. 1790 m, bije źródło Var: ani największe, ani najwyżej położone w okolicy, ale według miejscowych nigdy nie wyschło. Rzeka płynie stąd ok. 110 km do morza pod Niceą.
Po drugiej stronie przełęczy Bachelard zaczyna się na ok. 2850 m pod Trou de l'Aigle i po 27 km wpada do Ubaye pod Barcelonnette. W jego dolinie leżą rozrzucone osady gminy Uvernet-Fours: Bayasse, Fours, Saint-Laurent, Les Agneliers, każda dawniej z własną parafią i kaplicami. Niżej, koło Uvernet, droga mija czarne, rozmywane przez deszcze zbocza z margli (terres noires), które potrafią osunąć się o kilka metrów w rok. Barcelonnette na końcu założył w 1231 r. hrabia Prowansji Rajmund Berengar IV; o willach „Meksykanów” z Ubaye mówi opis Col de la Bonette.
Na drodze
- Daluis – Guillaumes (ok. 13 km): w wąwozie czerwona skała stoi tuż przy jezdni, a na kilku kilometrach jezdnie się rozdzielają: pas w stronę Daluis prowadzi przez 17 krótkich tuneli wykutych w skale (według en.wikipedia; który kierunek jedzie którędy [do sprawdzenia]). Nawierzchnia w cieniu wąwozu bywa śliska, a w zakrętach leży drobny żwir.
- Guillaumes – Entraunes (ok. 18 km): szersza dolina Var, długie łagodne podjazdy przez Saint-Martin i Villeneuve-d'Entraunes, z krótkimi zjazdami; dobra rozgrzewka przed przełęczą.
- Entraunes – Estenc – przełęcz (ok. 15 km): podjazd robi się stromszy, zwykle 7–8%, przez strefę szarych, gołych zboczy, krótki tunel i nad jeziorkiem w Estenc. Nad Estenc droga wspina się serpentynami po półkach, a ostatnie kilometry pod przełęczą są wąskie.
- Przełęcz – Bayasse – wąwóz Bachelard (ok. 30 km do Barcelonnette): strona Ubaye jest węższa i bardziej surowa: miejscami jeden pas, nierówny asfalt z łatami, skała nawisem nad drogą, kilka mostków i mało miejsc na wyminięcie samochodu. Ciężarówek praktycznie nie ma, są rowerzyści, motocykle i pojedyncze auta.
- Zwierzęta: na halach pod przełęczą pasą się stada owiec, które przechodzą przez jezdnię, a przy samej przełęczy widać świstaki.
- Kierunek: od południa podjazd jest bardziej urozmaicony (czerwony wąwóz, źródło Var, serpentyny nad Estenc), a zjazd przez wąwóz Bachelard do Barcelonnette na koniec dnia należy do najładniejszych kawałków trasy. Tak jedzie się, wracając znad Verdonu na północ.
Praktycznie
- Tankowanie: stacje są w Barcelonnette i w Guillaumes; między nimi, na ok. 70 km z przełęczą, stacji nie ma (stan na 2026-11, źródło: OpenStreetMap) [godziny otwarcia i automat w Guillaumes do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Sezon: przełęczy nie odśnieża się, więc od grudnia do maja droga jest zamknięta. W 2025 r. otwarto ją 25 kwietnia i zamknięto 21 listopada, w 2026 r. zamknięto ją 4 listopada (stan na 2026-11, źródła: alti-mag.com, mon-sejour-en-montagne.com). Daty w roku wyjazdu [do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Postoje: przy przełęczy od strony Ubaye schronisko (auberge-refuge) parku Mercantour w dawnym hotelu, w Estenc schronisko Cantonnière i krótka ścieżka do źródła Var, bary i noclegi w Guillaumes, Saint-Martin-d'Entraunes i Barcelonnette [godziny i sezon schronisk do sprawdzenia przed wyjazdem].
- Ruch i ograniczenia: spisu ruchu dla tej drogi nie znaleziono; źródła opisują ją jako drogę rzadko uczęszczaną, bez ciężarówek. Czy w wąwozie Bachelard obowiązują ograniczenia długości albo masy pojazdów [do sprawdzenia]; wąski odcinek warto przejechać rano, zanim pojawią się kampery.
- Opłaty: droga bezpłatna.
Źródła (18)
fr.wikipedia.org/wiki/Col_de_la_Cayolle, en.wikipedia.org/wiki/Col_de_la_Cayolle, en.wikipedia.org/wiki/Gorges_de_Daluis, provence-alpes-cotedazur.com/en/get-inspired/..., fr.wikipedia.org/wiki/Entraunes, fr.wikipedia.org/wiki/Saint-Martin-d%27Entraunes, fr.wikipedia.org/wiki/Guillaumes, fr.wikipedia.org/wiki/Barcelonnette, fr.wikipedia.org/wiki/Uvernet-Fours, fr.wikipedia.org/wiki/Bachelard_(rivi%C3%A8re), www.departement06.fr/documents/Import/decouvr..., destination.marittimemercantour.eu/en/trek/12..., www.cols-cyclisme.com/mercantour/france/col-d..., en.cols-cyclisme.com/mercantour/france/col-de..., dangerousroads.org/europe/france/5131-gorges-..., www.alti-mag.com/alti-actus/fermeture-cols-alpes, www.mon-sejour-en-montagne.com/?p=31803, www.openstreetmap.org/node/1373322522